18 ғасырдағы испан саяхатшысы: Энсенада маркизінің өмірі мен қызметі

Кіріспе

18 ғасырдағы испан мемлекет қайраткері, 1-ші Энсенада маркизі Зенон де Сомодевилла и Бенгочеа (20 сәуір 1702 жылы Логроньо маңындағы Алесанкода дүниеге келген, 2 желтоқсан 1781 жылы қайтыс болған) – испан мемлекет қайраткері. Ол Испаниядағы цығандарды (ромаларды) жоюға бағытталған, ресми түрде "Цығандарды жалпы тұтқындау" деп аталған, Ұлы цығандарды ұстау акциясын жоспарлауда және іске асыруда маңызды рөл атқарды, нәтижесінде 12 000 цығанның (рома халқының) өміне қиындық келді.

Өмірбаян

Сомодевилланың ата-анасы, Франсиско де Сомодевилла және оның әйелі Франсиска де Бенгочея туралы аз мәлімет белгілі, сондай-ақ 1720 жылы испан теңіз флотының азаматтық әкімшілігіне кеңсе кезеншісі ретінде кірмес бұрын оның өмірі туралы ештеңе белгілі емес. Сол жылы Сеутада және 1731 жылы Оранды қайта басып алу кезінде әкімшілік қызметтер атқарды. Оның қабілетін король Филипп V-нің бас министрі Дон Хосе Патиньо мойындады, ол оны Феррольдегі теңіз арсеналында, испан теңіз флотының Солтүстік теңіз департаментінің негізгі базасында ерте Бурбон дәуірінен бастап жұмыс істеуге тағайындады. Сомодевилла сонымен қатар испан үкіметінің корольдің Елизавета Фарнеземен некелескен ұлдарын, Карл мен Филиппті, тиісінше Неаполь мен Парма тақтарына көтеруге жасаған әрекеттеріне қатысты. 1736 жылы Карл, кейіннен Испания королі Карл III, Сомодевиллаға Неаполитендік Маркиз де ла Энсенада титулын берді. 1742 жылы Энсенада Парма герцогы Филипптің мемлекет және соғыс министрі болды. Келесі жылы, 1743 жылдың 11 сәуірінде, Патиньоның мұрагері Кампильо кенеттен қайтыс болғаннан кейін, Энсенада маркизі ретінде Филипп V оны қаржы, соғыс, теңіз флоты және Индия министрі (яғни испан империясының теңізден тыс бөлігі) етіп таңдады. Энсенада бұл ұсынысты қабылдаудан бас тартты, бірден төрт лауазымды атқаруға өзінің қабілетсіз екенін мәлімдеді. Король оның бұл наразылығын ескермеді, ол қырық бір жасында премьер-министр болды. 1746 жылдың 11 шілдесіне дейін және оның мұрагері Фердинанд VI билікке келгенге дейін, 1754 жылға дейін корольдік биліктің қалған кезеңінде Энсенада елдің премьер-министрі болды, ол Австрия мұрагерлік соғысында Франция мен Пруссияның жағында жеңіске жетті. 1749 жылдан бастап Энсенада салықтар бойынша кең ауқымды реформаның алғашқы қадамы ретінде өз заманындағы Еуропадағы ең маңызды санақ және статистикалық зерттеулердің бірі ретінде белгілі болған Энсенаданың кадастрын қолға алды. Энсенада Хорхе Хуан мен Антонио де Улоамен бірге испан Америкасындағы испан империясының жұмысын қатты сынады, жемқорлық пен тиімсіздікке бағытталды. Хуан мен Улоаның құпия есебі американдық испан элитасына (криолло) және отарлық биліктің нашарлығына қатысты айқын айыптама болды. Бұл есеп патша саясатына әсер етіп, Бурбон реформалары деп аталды. Энсенада Ұлыбританияға қарсы Франциямен одақ құруды ынталандырды. Британ елшісі сэр Бенджамин Кин испан сарайына Энсенадаға қарсы шығуға қолдау көрсетті және оның басқа лауазымдарына сыртқы істер министрлігін қосуына кедергі келтірді. Энсенада, мүмкін, одан ертерек құлап кеткен болар еді, бірақ оған португалдық королева Барбара қолдау көрсетті. 1754 жылы ол Америкадағы испандық және португалдық отар иеліктерін алмасуға қарсылық білдіріп, оны ренжітті. Жозе де Карвахал и Ланкастер мен Кин арасындағы араздықтан туындаған сарайдағы жанжалдан кейін, Энсенада патшаның бұйрығымен 1754 жылдың 20 шілдесінде тұтқындалды және Карвахалдың қайтысынан кейін премьер-министр лауазымынан босатылды (Осқынды Испанияны қараңыз). Ол Гранадада жеңіл қамауға алынды; кейін оған Пуэрто-де-Санта-Марияға көшіруге рұқсат берілді. 1759 жылы Карл III таққа отырғанда, ол босатылып, Мадридке оралуға рұқсат алды. Жаңа патша оны салық жүйесін реформалау жөніндегі комиссия мүшесі етіп тағайындады. Бірақ Энсенада көп ұзамай патшаны ренжітті. 1766 жылдың 18 сәуірінде ол тағы да сарайдан қуылды және Медина-дель-Кампоға баруға бұйрық берілді. Ол 1781 жылдың 2 желтоқсанында қайтыс болғанға дейін осы жерде тұрды және ешқашан қоғамдық өмірге қатыспады.

Little is known of Somodevilla's parents, Francisco de Somodevilla and his wife, Francisca de Bengoechea, nor is anything known of his own life prior to entering the civil administration of the Spanish navy as a clerk in 1720. He served in administrative capacities in Ceuta in that year and in the reoccupation of Oran in 1731. His ability was recognized by Don José Patiño, the chief minister of King Philip V, who promoted him to supervise work at the naval arsenal at Ferrol, the main base of the Spanish Navy's Maritime Department of the North since the time of the early Bourbons. Somodevilla was also involved in the endeavors by the Spanish government to elevate the king's sons by his marriage to Elizabeth Farnese, Charles and Philip, on the thrones of Naples and Parma respectively. In 1736 Charles, afterwards King Charles III of Spain, conferred on Somodevilla the Neapolitan title of Marqués de la Ensenada. In 1742 Ensenada became Secretary of State and War to Philip, duke of Parma. The following year, on April 11, 1743, after Patinos's successor Campillo died suddenly, as Marquess of Ensenada, he was chosen by Philip V as Minister of Finance, War, the Navy and the Indies (i. e. the ultramarine portion of the Spanish Empire). Ensenada met the nomination with a nolo episcopari, professing that he was incapable of filling the four posts at once. His reluctance was dismissed by the king, and he became prime minister at the age of forty one. During the remainder of the king's reign, which lasted till July 11, 1746, and under his successor Ferdinand VI until 1754, Ensenada was the prime minister, leading the country to victory alongside France and Prussia in the War of the Austrian Succession. From 1749 onwards Ensenada encouraged one of the most important census and statistical investigations in the Europe of his time, known as Catastro of Ensenada, as a first step of a broader reform on taxes. Ensenada joined with Jorge Juan and Antonio de Ulloa in harsh criticism of the functioning of the Spanish Empire in Spanish America, targeting corruption and inefficiency. Juan and Ulloa's secret report was a devastating indictment of the American born Spanish elites (criollos) and the incompetence of colonial rule. This report was to influence crown policy in what became known as the Bourbon Reforms. Ensenada was a strong supporter of an alliance with France in opposition to Britain. British ambassador Sir Benjamin Keene supported the Spanish court in opposing Ensenada, and succeeded in preventing him from adding the foreign office to the others which he held. Ensenada would probably have fallen sooner but for the support he received from the Portuguese queen, Barbara. In 1754 he offended her by opposing an exchange of Spanish and Portuguese colonial possessions in America which she favored. Following a scandal at court resulting from a conspiracy between José de Carvajal y Lancáster and Keene, Ensenada was arrested by the king's order on July 20, 1754, and was sacked as prime minister upon Carvajal's death (see Enlightenment Spain). He was sent into mild confinement at Granada; he was afterwards allowed to relocate to Puerto de Santa Maria. On the accession of Charles III in 1759, he was released and allowed to return to Madrid. The new king named him as member of a commission appointed to reform the taxation system. Ensenada soon offended the king. On April 18, 1766, he was again exiled from court, and ordered to go to Medina del Campo. He remained here until his death on 2 December 1781 and was never again involved in public life.