Испан дипломаты, Гондомар графының өмірі мен қызметі
Diego Sarmiento de Acuña, Count of Gondomar
Диего Са́рмьенто де Аку́нья, Гондома́р графы – испандық дипломат (1567-1626). Англиядағы елші, Англия істері жөніндегі сарапшы. "Макиавеллилік" терминімен байланысты.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Испан дипломаты (1567–1626)
Spanish diplomat (1567–1626)
Диего Сармиенто де Акунья, Гондомар графы (испанша: Don Diego Sarmiento de Acuña, conde de Gondomar; Асторга, 1 қараша 1567 – Касаларрейна, Ла-Риоха, 2 қазан 1626), испан (галисиялық) дипломаты болған. 1613 жылдан 1622 жылға дейін Англиядағы испан елшісі қызметін атқарды, содан кейін, белгілі бір деңгейде елші ретінде, Испанияның ағылшын мәселелері жөніндегі жетекші сарапшысы болып қайтыс болғанға дейін қызмет етті. Англияда оның заманында кең таралған пікір оны ағылшын сарайындағы испандық фракцияның басшысы, король Джеймс I-нің ішкі ойларына білетін және католицизмді қайта орнату үшін зұлымдық жоспарлаушы ретінде бейнеледі. «Макиавеллилік» термині оған сілтеме жасай отырып, ағылшын тілінде кеңінен қолданысқа енді.
Diego Sarmiento de Acuña, Count of Gondomar (Spanish: Don Diego Sarmiento de Acuña, conde de Gondomar; Astorga, November 1, 1567 – Casalarreina, La Rioja, October 2, 1626), was a Spanish (Galician) diplomat. He served as the Spanish ambassador to England from 1613 to 1622 and afterwards, as a kind of ambassador emeritus, Spain's leading expert on English affairs until his death. The popular notion in England of his day painted him as the head of a Spanish faction at the English court, as privy to the inner thoughts of King James I, and as a fiendish schemer for Popery. The term "Machiavellian" was brought into common English usage in references to him.
Ерте өмір
Ол Галисиялық рыцарь Дон Диего Сармиенто де Акуньяның, Гондомар графының, Сальватерра-де-Миньоның иегері, Торо қаласының коррегидоры және Канар аралдарының губернаторы болған, Акунья асыл үйінің мұрагері Хуана де Акуньяның үлкен ұлы болды. Ол Галисияға жақын Асторга қаласында дүниеге келді, Галисияда да, Ескі Кастилияда да ірі мүлікті мұра етті. 1585 жылы Фрэнсис Дрейк басқарған ағылшын шабуылына қарсы Байона мен Вигоны қорғауға белсенді қатысты. Олар төрт жылдан кейін Вигода қайта кездесті, «Англия армадасы» А Корунья мен Лиссабонда кері қайтарылғаннан кейін. А Коруньяға жасалған шабуылда Дрейк жеңілді, бірақ бұрын қала бомбаланды және тоналды. Осы әскери жетістіктерінің нәтижесінде Испания королі Филипп II оны Баёна губернаторы және Монте-Реал бекінісінің сақшысы етіп тағайындады, соның арқасында Галисияның оңтүстік шекарасы мен теңіз жағалауы қорғалды. Кейін, 1596 жылы, ол алдымен Тороның, содан кейін Вальядолидтің коррегидоры болып тағайындалды, ол кезде Филипп III патшаның резиденциясы және астанасы болды. Сол сәттен бастап ол екі қызметті – елордадағы сарай адамы және коррегидор, ал Галисияда сарбаз және капитан – үйлестіруге мәжбүр болды. 1603 жылы ол Америкадан әкелінген қазынаны екі галеонмен бөлуді қадағалау үшін Вигоға жіберілді, олар қауіпті жағдайға түскендіктен сонда паналаған болатын. Оралғаннан кейін ол қаржы кеңесінің мүшесі болып тағайындалды. 1609 жылы ол Галисия жағалауына голланд теңіз шабуылын тойтарды. Ол әскери және әкімшілік лауазымдарды бірге атқарса да, Вальядолидте тұрды, онда ол Каса-дель-Соль иелігіне ие болды және өзінің бай кітапханасын жинады. Ол сарай адамы ретінде танымал болды және, әрине, патшаның сүйіктісі, Лерма герцогының досы болды. 1612 жылы ол Англиядағы елші болып тағайындалды, бірақ тағайындалған орнына 1613 жылдың мамырына дейін бармады.
He was the eldest son of the Galician knight Don Diego Sarmiento de Acuña, Count of Gondomar —Lord of Salvaterra de Miño, who served as corregidor of Toro and governor of the Canary Islands— and of Juana de Acuña, heiress of the noble house of Acuña. He was born in Astorga, near Galicia, inheriting large estates both in Galicia and in Old Castile. He took an active part during the Anglo Spanish War in repelling an English raid led by Sir Francis Drake on Baiona and Vigo in 1585. They met forces again four years later in Vigo, after the "English Armada" was turned away in A Coruña and Lisbon; in the assault on A Corunha Drake was defeated but not before the bombing and sack of the town. As a result of these military successes, he was appointed by King Philip II of Spain as governor of Baiona, and keeper of the fortress of Monte Real, so warding the southern frontier and sea coast of Galicia. Later, in 1596, he was appointed first corregidor of Toro, and later of Valladolid, then the residence and capital of King Philip III. From that moment he was forced to reconcile both roles, as courtier and corregidor in the capital, and as soldier and Capitan in Galicia: in 1603 he was sent from court to Vigo to superintend the distribution of the treasure brought from America by two galleons which were driven to take refuge there; on his return he was appointed a member of the board of finance. In 1609 he repelled a Dutch naval attack on the coast of Galicia. Although he held both military and administrative employs, his residence was at Valladolid, where he owned the Casa del Sol estate and was already collecting his fine library. He was known as a courtier, and apparently as a friend of the favourite, the Duke of Lerma. In 1612 he was appointed ambassador in England, but he did not leave to take up his appointment until May 1613.
Лондондағы елшілік
Гондомардың халықаралық тарихи беделге ие болған дипломат ретіндегі беделі оның Англияда 1613-1618 және 1619-1622 жылдар аралығында қызмет еткен екі кезеңіне негізделген. Оның латын тіліндегі шеберлігі король Яков І-нің әдеби талғамына ұнады, ол оның мінез-құлқын ерекше көрегендікпен бағалады. Ол патшаның кітаптарға және бейбітшілікке деген сүйіспеншілігін мақтады және патшаның Уэльс ханзадасы мен Испания инфантасы Мария Аннаның (ұсынылған «испандық үйлену») арасындағы некелік одақ туралы тілегін шебер пайдаланды. Британдық тарихшы Дж. П. Кенион оны «Англиядағы ең ақылды адам» деп атады, ол Англияны келесі он жылға Испанияның мүддесіне байланыстыратын қабілетке ие болды. Отыз жылдық соғыстың алдында елшінің міндеті – Джеймстің Испания мен Габсбург Австриясына қарсы протестанттық мемлекеттерге көмектесуінен және Америкадағы испан иеліктеріне ағылшын шабуылдарын болдырмау болды. Оның табысы оны испандықтарға қарсы және пуритандық партияларға жек көрінді. Ол сэр Уолтер Рэлидің өлім жазасына кесілуіне ықпал етті. Ол танымал памфлетшілердің шабуылдарына ұшырады, Томас Скоттың әдемі пропагандасы Vox populi кеңінен сендірілді, ал драматург Томас Миддлтон оны кеңес бұйрығымен тоқтатылған «Шахмат ойыны» атты саяси пьесасының басты кейіпкері етіп көрсетті. Говардтар – Генри Говард, Нортгемптонның 1-ші графы (1614 жылы қайтыс болды), Томас Говард, Саффолктың 1-ші графы, Лорд Жоғары Қазынашы, оның қызы Джеймстің сүйіктісі Чарльз Говард, Нотингемнің 1-ші графы, Лорд Жоғары Адмирал, Томас Говард, Арунделдің 21-ші графы және олардың қолдаушылары Гондомардың басты достары болды. «Говард фракциясы» Шотландияның дәстүрлі одақтасы Франциямен некелесуге қарағанда Испаниямен некелесуге басымдық берді және олар қызу пуритандықтардың Испаниямен ашық соғысқа түсуін қалады. Говардтардың көпшілігі католик болды, бұл оларды үйде төзімділікке шақырды. Англия сарайының көптеген өкілдері сияқты олар да Испаниядан зейнетақы алып, олардың пікірлері мен іс-әрекеттеріне көп әсер етпеді, ал Гондомардың ісін жалғастыруға ақшасы сирек болды. 1613 жылы Гондомар алғаш келген кезде пайда болған ұятты тізімде зейнетақы алушылардың арасында Англия королі де болды. Гондомар өзінің елшілігін жау еліндегі шабуыл ретінде қарастырды және «өмірді тәуекелге тігу және өлуге батылдық» деген мақсамымен aventurar la vida y osar morir қағидасын қабылдады. Оның алғашқы сынағы – әскери кемелері Портсмут портына кіргенде Испанияның туын түсіруден бас тартуы болды, онда корольге шағым жасау пушка атысының басталуын болдырмады. Католик қозғаушысы Луиза Карвахаль мен Мендосаның шартсыз босатылуына қатысты әрекеттері Джеймстің көзінде оны күтпеген күшті адам ретінде бекітті. 1617 жылы Сармиенто Гондомар графы атанды. Гондомардың табысының кілті – оның Джеймспен қарым-қатынасы болды, ол оны өзінің ақылға қонымды және білімді серіктестігіне, ашықтығына және жеке мінсіздігіне құрметтеуге және ұнатуға итерді. Олар өздерін «екі Диего» деп атады және бір бөтелкеден ішті (Картер 1964:205). 1614 жылғы Аддл Парламенті сәтсіз аяқталғаннан кейін Джеймс Гондомарға өзінің әйгілі сөзін айтты: «Мен ата-бабаларымның осындай институттың пайда болуына жол бергеніне таңғалам». Гондомардың бастапқы бағдарламасы – принц Чарльз бен Франция королі Людовик XIII-нің әпкесі арасындағы неке келіссөздерін тоқтату, испан Габсбургтарымен жасалған некелік одақтарға француздық тепе-теңдік (испандық үйленуді қараңыз). Сэр Уолтер Рэлидің жағдайында Гондомардың қысымы Сэр Уолтердің 29 қазан 1618 жылы өліміне әкелді. Джеймс әлсіз сәтте Гондомарға Рэлидің кемеге кірген келісімшартын және Гондомардың қарсылығын жеңілдету үшін испан қоныстарын шабуылдамау туралы шектеулерді көрсетті. Рэлидің Сан-Томге (қазіргі Сиудад-Гуаянаның жанында) шабуыл жасауы қоғамдық құқық бұзушылық болды, оның өлімі Испаниямен татулықты сақтады. 1618 жылы денсаулығын жақсарту үшін үйге оралуға рұқсат алған Гондомарды ағылшындар кешіре алмады, бірақ оған дипломатиялық миссиямен Фландрия мен Франция арқылы қайтуға бұйрық берілді. 1619 жылы ол Лондонға оралып, 1622 жылға дейін сонда қалды. Роджер Норттың 1620 жылғы Гайана экспедициясы Рэлидің Кариб теңізіндегі испан қоныстарын бұзуының қайталануы сияқты болды, ал Гондомардың талабы бойынша Норт тұтқындалды. Ең қысымды қарсылық граф Мансфельдтің Англияда Джеймстің күйеу баласы Фредерик V-ті, Богемияның «Қысқы патшасы» Пфальц курфюрстін құтқару үшін жиналған әскерін қозғалысқа келтіруі болды. Габсбург Мадриді мен Брюсселі француздар Мансфельд әскеріне қосылып, Франция үшін Артуаны қайтарып алмақшы екеніне алаңдады, ал жоба тоқтатылды. Гондомар зейнетке шығып, Испанияға оралғанда, ол корольдық кеңестің мүшесі және король сарайларының бірінің губернаторы болып тағайындалды, сондай-ақ Венаға құрметті миссияға жіберілді. Гондомар Испанияда болғанда, Уэльс ханзадасы – кейіннен Чарльз I – әйел іздеу үшін Мадридке сапар жасады. Ол Ла-Риохадағы Харо қаласының жанындағы Кастилия констаблының үйінде қайтыс болды. Гондомар екі рет үйленді, алғашқыда өзінің немересі Беатрис Сармиентоға, ол одан бала туырмады, содан кейін өзінің туысы Констанца де Акуньяға, ол одан төрт ұл және үш қыз тудырды. Ол Англияда тудырған жек көру, оның көп жылдар бойына азаптанған ішек ауруының әжуасы, оның өзіне қызмет етуге деген ықыласына куәлік болды. Гондомар Лондонға келгенге дейін және онда болған кезде басылған кітаптар мен қолжазбалардан тұратын әдемі кітапхана жинады. Оның кітаптарын Вальядолидтегі үйінде орналастыру, байланыстыру және сақтау туралы бұйрықтар оның көп көлемді хаттарында жиі кездеседі. 1785 жылы кітапхана оның ұрпағы және өкілі Мальпика маркграфынан Испания королі III Карлға берілді және қазір Мадридтегі Король кітапханасында сақталады. Диего Веласкеске жатқызылатын Гондомардың портреті бұрын Бакингхемширдегі Стоуде болды. Оның меццотинті Роберт Купер жасаған.
Gondomar's reputation as a diplomat, which brought him to international historical prominence, is based on his two periods of service in England – from 1613 to 1618 and from 1619 to 1622. The excellence of his latinity pleased the literary tastes of King James I, whose character he judged with remarkable insight. He flattered the king's love of books and of peace, and he made skilful use of the king's desire for a matrimonial alliance between the Prince of Wales and the infanta Maria Anna of Spain (the proposed "Spanish Match"). The British historian J. P. Kenyon calls him "a cleverer man than any in England", who was gifted enough to tie England to Spain's interests for the next decade. The ambassador's task in the prelude to the Thirty Years' War was to keep James from aiding the Protestant states against Spain and Habsburg Austria, and to avert English attacks on Spanish possessions in the Americas. His success made him odious to the anti Spanish and Puritan parties. The active part he took in promoting the execution of Sir Walter Raleigh aroused particular animosity. He was attacked by popular pamphleteers — Thomas Scott's extravagant propaganda, Vox populi, was widely believed — and the dramatist Thomas Middleton made him a principal character in the strange political play A Game at Chess, which was suppressed by order of the council. The Howards were Gondomar's principal friends at court – Henry Howard, 1st Earl of Northampton (died 1614), Thomas Howard, 1st Earl of Suffolk, Lord High Treasurer, whose daughter was married to James's favourite, Charles Howard, 1st Earl of Nottingham, Lord High Admiral, Thomas Howard, 21st Earl of Arundel, and their protégés. The "Howard faction" preferred a marriage alliance with Spain over one with France, the traditional ally of Scotland, and they preferred to keep out of open warfare with Spain promoted by the more zealous Puritans. Most of the Howards were Catholics, encouraging them towards a spirit of toleration at home. Like many at the English court, they were receiving pensions from Spain, without much effect on their opinions and actions, and Gondomar seldom had the money to follow through. Among the pensioners, in an embarrassing list that surfaced in 1613, at Gondomar's first arrival was the King of England himself. Gondomar conceived of his embassy as a sortie in enemy country, and he took for his maxim aventurar la vida y osar morir ("risk your life and dare to die"). His opening challenge was his refusal to strike the colours of Spain at his warships' entry to Portsmouth harbour, in which an appeal to the king averted an exchange of cannon fire. His handling of the unconditional release of the Catholic agitator Luisa Carvajal y Mendoza further established him in James's eyes as a man of unexpected strength. In 1617 Sarmiento was created Count of Gondomar. The key to Gondomar's success was his relationship with James, whom he brought to admire and like his witty and learned companionship, his candour, within the obvious limits, and his personal integrity. They called themselves the "two Diegos" and drank from the same bottle (Carter 1964:205). It was to Gondomar, after the failure of the Addled Parliament of 1614, that James made his celebrated remark "I am amazed that my ancestors should have allowed such an institution to come into existence". A key program for Gondomar at the outset was to block the marriage negotiations between Prince Charles and a sister of Louis XIII of France, a French counterweight to marital alliances being concluded with the Spanish Habsburgs (see the Spanish Match). In the matter of Sir Walter Raleigh, it was Gondomar's pressure that cost Sir Walter his head on 29 October 1618. In a moment of weakness, James had shown Gondomar the contract under which Raleigh had sailed, and the restriction upon attacking Spanish settlements, in order to mollify Gondomar's objections to an enterprise on which James had set his heart. Raleigh's attack on San Thomé (near modern Ciudad Guayana) was a public violation; his execution kept the peace with Spain. The English could not forgive Gondomar, who in 1618 obtained leave to come home for his health, but he was then ordered to return by way of Flanders and France with a diplomatic mission. In 1619 he returned to London and remained until 1622. The Guyana expedition of Roger North in 1620 seemed to be a repeat of Raleigh's violation of Spanish settlements in the Caribbean, and at Gondomar's insistence, North was imprisoned. The tensest late confrontation was over Count Mansfeld's projected movement of troops raised in England to rescue James's son in law Frederick V, Elector Palatine, the "Winter King" of Bohemia. Habsburg Madrid and Brussels were concerned that the French aimed to join Mansfeld's forces and retrieve Artois for France, and the project was let slide. When Gondomar was allowed to retire and return to Spain, he was named a member of the royal council and governor of one of the king's palaces, and he was appointed to a complimentary mission to Vienna. Gondomar was in Madrid when the Prince of Wales— afterwards Charles I— made his journey there in search of a wife. He died at the house of the Constable of Castile, near Haro in La Rioja. Gondomar was twice married, first to his niece Beatrix Sarmiento, by whom he had no children, and then to his cousin Constanza de Acuña, by whom he had four sons and three daughters. The hatred he aroused in England, which was shown by the widespread mockery of an intestinal complaint from which he suffered for years, was a tribute to the zeal with which he served his own master. Gondomar collected, both before he came to London and during his residence there, a fine library of printed books and manuscripts. Orders for the arrangement, binding and storing of his books in his house at Valladolid appear frequently in his voluminous correspondence. In 1785 the library was ceded by his descendant and representative the marquis of Malpica to Charles III of Spain, and it is now in the Royal Library at Madrid. A portrait of Gondomar, attributed to Diego Velázquez, was formerly at Stowe, Buckinghamshire. It was mezzotinted by Robert Cooper.
Гондомар және галисий тілі
Гондомардың туыстарымен және басқа галициялық ақсүйектермен жеке хат алмасуының бір бөлігі Альба үйінің мұрағатында сақталған. Бұл жеке хаттар жиі толық немесе ішінара галисия тілінде жазылған және көне галисия тілінен орта галисия тіліне өту кезеңінде осы тілді тану үшін құнды дерек көзі болып табылады, себебі осы кезеңде әдеби немесе ресми құжаттар өте аз сақталған. Гондомар сонымен қатар Галисия Корольдігінің және галисиялықтардың ежелгілігі мен ақсүйектілігін қорғайтын галисиялық патриоттық жазбаларымен де белгілі, өйткені "Галисия Корольдік болған және оның патшалары Испаниядағы басқа патшалардан бұрын осы атаққа қол жеткізген".
Part of the private correspondence of Gondomar with his relatives and with other Galician noblemen has been preserved in the archives of the house of Alba. These private letters are frequently written totally or partially in Galician, and represent an invaluable source for the knowledge of this language in the transition from Old Galician to Middle Galician, a period for which there are but a few literary or public documents preserved. Gondomar is also well known for his Galician patriotic writings in defence of the antiquity and noblesse of the Kingdom of Galicia and of the Galicians, because 'Galicia was a Kingdom and her kings got this title well before any other in Spain'.
1911 Encyclopædia Britannica Билік өкілдері
Гондомардың Англияға жасаған миссиялары көбінесе Сэмюэл Роусон Гардинердің "Англия тарихы" (Лондон, 1883–1884) және соңғы кезде Глин Редворттың "Принц пен инфанта: испан некесінің мәдени саясаты" (Нью-Хейвен, 2003) еңбегінде зерттелген. Испан тілінде Дон Паскуаль де Гаянгос оның бірнеше хаттарының жариялануына арналған пайдалы биографиялық кіріспе жазды – "Cinco Cartas politico literarias de Don Diego Sarmiento de Acuña, conde de Gondomar", 1869 жылы Мадридте Испан академиясының "Sociedad de Bibliófilos" қоғамы басып шығарды; сондай-ақ, Ф. Х. Лионның (1910) ағылшын тілінде жазылған өмірбаяны бар.
Gondomar's missions to England were largely dealt with in Samuel Rawson Gardiner's History of England (London, 1883–1884) and more recently in Glyn Redworth, The Prince and the Infanta: The Cultural Politics of the Spanish Match (New Haven, 2003). In Spanish, Don Pascual de Gayangos wrote a useful biographical introduction to a publication of a few of his letters – Cinco Cartas politico literarias de Don Diego Sarmiento de Acuña, conde de Gondomar, issued at Madrid in 1869 by the Sociedad de Bibliófilos of the Spanish Academy; and there is a life in English by F. H. Lyon (1910).