Кіріспе
Перудің бірінші вице-королі Бласко Нунес Вела (шамамен 1490 – 18 қаңтар 1546) – Оңтүстік Американың тұңғыш испан вице-королі («Перу вице-корольдігі»). 1544 жылдың 15 мамырынан 1546 жылдың 18 қаңтарына дейін қызмет еткен ол Карл V-нің тапсырмасымен конкистадорлар мен олардың ұрпақтарының зорлық-зомбылығынан Американың жергілікті халқын қорғауға бағытталған, енкомиенда жүйесінің тиімсіздігіне байланысты даулы «Жаңа заңдарды» қолдануға жауапты болды.
Blasco Núñez Vela (c. 1490 – January 18, 1546) was the first Spanish viceroy of South America ("Viceroyalty of Peru"). Serving from May 15, 1544 to January 18, 1546, he was charged by Charles V with the enforcement of the controversial New Laws, which dealt with the failure of the encomienda system to protect the indigenous people of America from the rapacity of the conquistadors and their descendants.
Шығу тегі
Нунес Вела – Авила қаласында туған, ежелгі және асыл текті отбасында өскен. Нуньез Вела әулеті, Табадильоның иелері, кем дегенде 1403 жылдан бері осы аймақта қоныс тепкен. Ол 1163 жылы Кастилия королі Альфонсо VIII-нің өмірін сақтап қалған Дон Педро Нуньес де ла Фуэнте Альмексир (Фуэнтеармегиль) – адал қызметкерінің ұрпағы еді. Ол Сантьяго орденінің рыцары және Испанияның Малага және Куэнка қалаларының коррегидоры болды, патшаға адал қызмет етті. Оның бір бауыры патшаның жеке бөлмесінің иесі, ал екіншісі Бургос архиепископы болған. Нуньес адал, батыл және сенімді болғанымен, бірқатарда шамадан тыс ызалы мінезді де танытқан.
Вице-патша болып тағайындалу
1543 жылы ол Перудің вице-королі, губернаторы және генерал-капитаны, сондай-ақ Аудиенсияның президенті, әрі Чилидің генерал-капитаны болып тағайындалды, оның жалақысы 5000 дукатты құрады. 1542 жылғы 3 қарашада Санлукардан әскери кемелер флотымен салтанатты түрде шығып, 1544 жылғы 17 мамырда Лимаға жетті. Оған Аудиенсия мүшелері және басқа да көрнекті тұлғалар бірге келді. Патшаның соңғы тапсырмасы: "Заң бұзушылықтарды қатаң жазала" деу болды. Нуньестің осы тапсырмаларды орындауы өте қымбатқа түсті.
Жаңа заңдар
Бартоломе де лас Касас сияқты реформаторлардың ықпалымен Шарль жариялаған жаңа заңдар Испанияның иелігіндегі Американың жергілікті халықтарының жағдайын жақсарту мақсатымен қабылданды. Олар 1512 жылғы Бургос заңдарының шараларын нақтылау, кеңейту және күшіне енгізуге бағытталған еді. Бұрынғы заңдар жергілікті тұрғындарға көптеген қорғау шараларын ұсыныпты, бірақ олар қатаң түрде сақталмаған. Жаңа заңдар 1542 жылдың 20 қарашасында күшіне енді. Жаңа заңдарды орындау және Жаңа Испания мен Перудегі конкистадорлардың наразылығын басу үшін, Корольдің өкілдері патшаның өкілеттіктерімен және билігімен жабдықталды. Жаңа лауазым вице-корольдік деп аталды, оның басында вице-король немесе виррей тұрды. Азаматтық және қылмыстық сот істерін жүргізуде вице-корольдерге көмектесу үшін Audiencias тағайындалды. Audiencias төрт oidor (судьядан) тұрды.
Вице-патшаның іс-әрекеті
Нуньес 1544 жылдың 10 қаңтарында Номбре-де-Диос қаласына келді, содан Панама қаласына жол тартты. Панамадағы Аудиенциядан кетіп, ол Перуге қарай сапарлап, 1544 жылдың 14 наурызында Тумбеске жетті. Одан Трухильоға барып, салтанатты түрде қарсы алынды, кейін Ла-Барранкаға барды. Ла-Барранкадағы қабырғаның бірінде: "Кім менің иемді тартып алмақ болса, өмірінен айырылады" деген жазу болған. Конкистадорлар Жаңа заңдарды жақсы қабылдамады, себебі олар үнділік құлдықты тоқтатуды, әркімнің әділ салық төлеуін және барлық энкоменда құқықтары патшаға өтуін талап етті. Конкистадорлар мұндайға келіспеді. Нуньес 1544 жылдың 17 мамырында колонияның астанасы Лимаға келді, онда оны сарайлық құрметпен қарсы алып, қызметке бекітті. Ол сапарға шыққанда қабылданған үкіметтік шаралар туралы хабарлар одан бұрын жеткен еді, сондықтан ол шенеуніктер мен дін қызметкерлері тарапынан қарсылық пен дұшмандыққа тап болды. Нуньес өзі де қазіргі жағдайда Жаңа заңдарды қолдануға күмәндана бастады. Ол колониядағы испандық жер иелерімен бірге императорға оларды тоқтату туралы өтініш беруге келісті, бірақ өкілеттік жетіспеуін айтып, өз бастамасымен тоқтатудан бас тартты. Қарсылық оның сенімсіздігін арттырып, шараларын қатаңдатты. Ол колониялық үкіметтің бұрынғы басшысы Кристобаль Вака де Кастроны тұтқындап, Испанияға жіберді. 1544 жылдың 13 қыркүйегінде вице-король сарайында кешкі кездесуде Нуньес Хуан Суарес де Карбахалды опасыздықпен айыптады. Пікір таласы қызу болып, Нуньес Суаресті пышақтап өлтірді.
Вице-патша ретінде орнынан түсу
Суарездің қазасы Аудиенсияның вице-корольмен арасын үзгеніне әкеп соқты. Франсиско Писарроның інісі Гонсало Писарродан көмек күтетініне сенген олар Нунесті қызметтен шеттетуге және оны Испанияға қайтаруға бекінді. (Писарро вице-корольге қарсы бұрыннан-ақ шағын әскер жинаған еді.) 1544 жылдың 18 қыркүйегінде олар оны қызметтен алып тастап, түрмеге қамады. Вице-король тұтқын ретінде Сан-Лоренцо аралына жіберілді, оны оидор Альвареске тапсыру үшін. Альварес қадағалауымен Нуньес 24 қыркүйекте Сан-Лоренцодан Панамаға аттанды. Порттан шыққан соң Альварес вице-корольге енді босатылғанын хабарлады және кеменің басқаруын оған қайтарды.
Азамат соғысы
Нуньес кемеге Тумбеске қарай жүзуге бұйрық берді, ол қазан айының ортасында жағаға қонды. Ол әскер жинап, оны конкистадорлармен шайқасу үшін оңтүстікке бастап кетті. Писарро 28 қазанда Кастилияның патшалық туын көтеріп, 1200 жақсы жаттығудан өткен және қаруланған сарбаздың басында, артиллериямен бірге Лимаға салтанатты түрде кірді. Екі тарап та патшаның қорғаушысы екенін мәлімдеді. Писарро Аудиенция алдында Перудің уақытша губернаторы және генерал-капитаны ретінде ант берді, патша жаңа тағайындама жасағанға дейін. Нуньес өзінің шағын жасағымен Сан-Мигельді (Кито маңында) Писарроның әскерінен аздап бұрын тастап кетті. Олардың үміті – Попаянның адал қолбасшысы Бенальказармен биік таулы аймақта қосылу еді. Жүргізілген маршрут бойында шешімсіз шайқастар болды. Нуньес офицерлерінің арасында опасыздық күдігіне ілігіп, үшеуін атқылады. Нуньес Попаянға келді, ал Писарро бұрын вице-корольге достық болған Китоны басып алды. Писарро Нуньесті Китоға алдап, Попаяннан шақырып алды. Екі әскер 1546 жылдың 18 қаңтарында Анякитоның жанында кездесті. Писарро әскерінің жеті жүз сарбазы Анякитода Нуньес пен оның бірнеше жүз сарбаздық кішігірім жасағымен шайқасты. Нуньес жасына қарамастан батырлықпен соғысты, бірақ шайқаста қаза тауып, содан кейін басы кесілді. Конкистадорлар жеңіске жеткенін және билікке келгенін көрсету үшін оның басын сүңгіге тігіп алып жүрді. Америкалық колонияларды жоғалтудан қорқып, Король жаңа заңдарды жеңілдетіп, энкомендаларды қайта орнатты. Патша Карл құлаған вице-корольді және оның ұлдарын мойындап, Нуньеске жыл сайын құрмет көрсетуге бұйрық берді. Карл оның екі ұлын рыцарь дәрежесіне көтерді, біреуін Сантьяго орденіне, екіншісін Алькантара орденіне енгізді. Ұлдары Франциядағы елші, артиллерияның генерал-капитаны және Бургостың архиепископы болды.