Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Испаниялық саясаткер (1553–1625)
Spanish politician (1553–1625)
Франсиско Гомес де Сандовал и Рохас, 1-ші Лерма герцогы, 5-ші Дения маркизі, 1-ші Ампудия графы (1552/1553 – 17 мамыр 1625), Испанияның Филипп III-нің жақын адамы болды және кейінірек Габсбург монархтарының билік жүргізген «validos» («ең лайықты») деп аталатын саясаткерлердің біріншісі еді. Оның басқаруында қымбат соғыстар, оның ішінде Голландия Республикасымен он екі жылдық бейбіт келісім, қаржыны тиімсіз басқару және морисктерді күштеп шығару сияқты даулы шаралар болды. 1618 жылы ол ұлы және саяси қарсыласы Кристобаль де Сандовалдың ұйымдастырған сарай интригасы салдарынан қызметтен алынды. Лерма кардинал дәрежесінде зейнетке шықты, бірақ оның орнын Оливарес графы-герцогы басты, қаржылық санкцияларға ұшырады және 1625 жылы Вальядолиде қайтыс болды.
Francisco Gómez de Sandoval y Rojas, 1st Duke of Lerma, 5th Marquess of Denia, 1st Count of Ampudia (1552/1553 – 17 May 1625), was a favourite of Philip III of Spain, the first of the validos ('most worthy') through whom the later Habsburg monarchs ruled. His administration was marked by costly wars, including the Twelve Years' Truce with the Dutch Republic, financial mismanagement, and the controversial expulsion of the Moriscos. Eventually, he was deposed in 1618 under a palace intrigue orchestrated by his son and political rival, Cristóbal de Sandoval. Lerma retired as a cardinal and was succeeded by the Count Duke of Olivares but faced financial penalties and died in 1625 at Valladolid.
Ішкі саясат
1618 жылы Лерма биліктен қуылғанда, кардинал мәртебесі (ол осы мақсатта 6 ай бұрын алған еді) оған көптеген жауларының қудалауынан қорғады, олар Лерманың сенімді, бірақ адал емес хатшысы Родриго Кальдеронға (1621 жылы қайтыс болған) шабуыл жасады. Кальдерон Лерманың өкілі ретінде жазықсыз айыпталып, күнәнің құрбаны болды. Оны колдовство және басқа да қылмыстар бойынша жасалған жалған айыптаулармен азаптап, өлім жазасына кесті, бұл Лерманың да осындай тағдырға ұшырауы мүмкін екенін көрсетті, егер кардиналдың қалпағы оны қорғамағанда. Лерма корольдік қаржыны реформалау үшін Дон Педро Франкезаны тағайындауға да жауапты болды, бірақ ол Виллалонга графының атағын сатып алуға жететін қаражатты ұрлады. Ол сотқа тартылып, барлық байлығынан айырылды. Мемлекет дерлік банкрот болған кезде, ол патшаны ысырапшылыққа итермеледі және өзі үшін замандастары қырық төрт миллион дукатқа бағалаған зор байлық жинады. Ескі Кастилиядағы Лерма ауылына қарайтын төбеде герцог өзінің мәртебесін көрсететін сарай (1606–1617 жылдары, Франсиско де Мора салған) тұрғызды. Сарай бұрынғы бекініс орнында, екі қабатты галереясы бар ауламен және аркалы аламен шектесіп, қайта жаңартылған Сан-Педро шіркеуімен жеке өткелмен байланысты. Лерма дінге берілген адам болды және діни орындарға жомарт түрде қаржы жұмсады.
When Lerma fell from power in 1618, his status as cardinal (which he had acquired for exactly this purpose 6 months earlier) gave him immunity from prosecution by his numerous enemies, who instead turned on Lerma's trusted and unscrupulous secretary, Rodrigo Calderón (d. 1621), who as Lerma's agent was made a scapegoat. Calderón was tortured and executed on trumped up charges of witchcraft and other crimes, which demonstrated what would likely have been Lerma's fate, if a cardinal's hat hadn't protected his head. Lerma was also responsible for the appointment of Don Pedro Franqueza to reform royal finances, but who instead managed to embezzle enough funds to purchase the title of Count of Villalonga. He was placed on trial and forfeited his riches. At a time when the state was practically bankrupt, he encouraged the king in extravagance, and accumulated for himself a fortune estimated by contemporaries at forty four million ducats. On the hilltop overlooking the village of Lerma in Old Castile that provided his grand title, the duke built a palace (1606–1617, by Francisco de Mora) capped with corner towers, on the site of a fortification, ranged round a double arcaded courtyard facing an arcaded square and linked to the rebuilt church of San Pedro with a private passageway. Lerma was pious, spending lavishly on religious houses.
Көркем шығармаларда
Лерма Ален Рене Лесаждың 18-ші ғасырдың басында жазылған "Гил Блас" романында (IV тарау) есімділік етеді. Жас Михаил Лермонтов өзінің тегін Лерманың титулымен байланыстырды, бұл айқын қиялдау; тіпті отбасылық аңыз бұл есімді Шотландиядан шыққан Томас Лермонт Римерге, бірақ Лермаға емес, жатқызады. Ақын "Лерма герцогының" ойдан шығарылған портретін жасады және испандықтарды бейнелейтін тағы бірнеше туындылар жазды. Тарихи дәуірге қарамастан, "Лерма герцогы" Джузеппе Вердидің 1867 жылғы "Дон Карлос" операсындағы маловаты кейіпкерлердің бірі болып келеді. Лерманың қиялдағы, көбірек опасыз нұсқасы, "Лорка герцогы" атымен белгілі, 1948 жылғы "Дон Хуанның оқиғалары" фильмінде Эрол Флинн сомдаған жаман кейіпкер болады.
Lerma is mentioned in the early 18th century picaresque novel Gil Blas (Chapter IV) by Alain Rene Lesage. A young Mikhail Lermontov associated his surname with Lerma's title, which is an obvious fiction; even the family legend traced back the name to Thomas Learmonth the Rhymer from Scotland, but not to Lerma. The poet painted an imaginary portrait of the "Duke of Lerma" and created some other works featuring Spaniards. Anachronistically, a "Duke of Lerma" features as one of the minor characters in the 1867 opera Don Carlos by Giuseppe Verdi. A fictionalized, more treasonous version of Lerma, renamed the "Duke of Lorca," is the villain of the 1948 film Adventures of Don Juan played by Errol Flynn.