Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Жаңа Испанияның 1-ші вице-королі, (1535–1550); Перудің 2-ші вице-королі (1551–1552)
1st Viceroy of New Spain, (r. 1535 50); 3rd Viceroy of Peru (r. 1551 52)
Антонио де Мендоса (1495 – 21 шілде 1552) – испандық колониялық әкімші, Жаңа Испанияның бірінші вице-королі, 1535 жылдың 14 қарашасынан 1550 жылдың 25 қарашасына дейін қызмет етті, ал Перудің екінші вице-королі, 1551 жылдың 23 қыркүйегінен 1552 жылдың 21 шілдесінде қайтыс болғанға дейін. Мендоса Алькала-ла-Реалда (Хайен, Испания) Тендильяның 2-графы Иниго Лопес де Мендоса и Кинонес пен Франсиска Пачеконың ұлы болып дүниеге келді. Ол Мария Ана де Трухильо де Мендосаға үйленген.
Antonio de Mendoza (1495 – 21 July 1552) was a Spanish colonial administrator who was the first viceroy of New Spain, serving from 14 November 1535 to 25 November 1550, and the second viceroy of Peru, from 23 September 1551, until his death on 21 July 1552. Mendoza was born at Alcalá la Real (Jaén, Spain), the son of the 2nd Count of Tendilla, Íñigo López de Mendoza y Quiñones, and Francisca Pacheco. He was married to María Ana de Trujillo de Mendoza.
Жаңа Испанияның вице-королі
Мендоса 1535 жылы Жаңа Испанияның вице-королі болды және 15 жыл бойы басқарды, бұл кез-келген кейінгі вице-корольге қарағанда ұзақ болды. Жаңа Испанияға келген кезде ол жаңадан жаулап алынған аумақты жергілікті халықтың наразылығымен және испан жаулап алушылары мен испан отарлаушылары арасындағы бәсекелестікпен кездестірді. Оның қиын міндеті – корольдің атынан басқару еді, бірақ ол Эрнан Кортестің жауы болмау керек еді. Кортес өзі Жаңа Испанияның тұрақты билеушісі болады деп күткен еді, өйткені ол ацтек империясын жаулап алған испандықтарға жетекшілік еткен. Император Карл V (Испания королі Карл I) және Индиялар Кеңесі Кортесті патшаның билігінен тым тәуелсіз деп есептеп, 1528 жылы Жаңа Испанияда жоғары сот (audiencia) құрды, Кортестің билігіне қарсы тұру үшін оның президенті ретінде Кортестің бәсекелесі Нуньо де Гусманды тағайындады. 1530 жылы король Кортеске бірнеше энкомиендамен Оахака аңғарының маркизі атағын берді. 1535 жылы вице-король Мендоса келгеннен кейін Кортес Куернавакадағы сарайынан өзінің экономикалық мүдделерін іздеді. Испандықтар Кариб теңізінде барлау, жаулап алу және қоныстануды кеңінен жүргізгенмен, тек Мексиканың орталығын жаулап алғаннан кейін ғана таққа Мексикада патшаның тірі бейнесі болатын вице-король (вице-король) тағайындалды. Өзінің билігін нығайтып, мықты қоғам құру үшін ол Жаңа Испанияның дамуына бел буған күшті отарлаушылармен, мысалы Марина де ла Кабальериямен некелік одақтар құрды. Мендозаның дворяндық мәртебесі және оның отбасының испан тажына деген адалдығы оны тағайындауға қолайлы кандидат етті. Дон Антонио мен епископ Хуан де Зумаррага Мексиканың екі институтын құруда басты рөл атқарды: Тлателолькодағы Санта-Крус колледжі (1536), онда ацтек абыройлыларының ұлдары латын, риторика, философия және музыканы зерттеді, және Мексиканың Корольдік және понтификалық университеті (1552), Саламанка университеті үлгісі бойынша, жас жігіттерді католик шіркеуі үшін даярлады. Бұл институттар Америка құрлығында құрылған бірінші және екінші университеттер болды. 1536 жылы ол күміс пен мыс монеталар шығара бастады. Сондай-ақ, оның нұсқауы бойынша 1539 жылы Мексикаға алғашқы баспа станогын Хуан Паблос (Джованни Паоли) баспашы алып келді. Мексикада басылған алғашқы кітап: La Escala Espiritual de San Juan Clímaco. 1541 жылы 18 мамырда дон Антонио Вальядолид қаласын (қазіргі Морелия, Мичоакан) құрды. Испанияның корольдік билігі жаңа заңдар шығарған кезде, ол жеңімпаздар элитасының еңбек энкомендоры гранттарына шектеулер енгізді, вице-король эдикттердің ең қатаң аспектілерін жүзеге асырудан сақ болды, бұл енді энкомендоров отбасына грантты мәңгілікке ұстауға рұқсат бермеді. Перуде Жаңа заңдарды жүзеге асыру тікелей көтеріліске және вице-корольді өлтіруге әкелді. Жаңа заңдар тудырған дағдарысқа жауап ретінде Мендоса "obedezco pero no cumplo" ("Мен мойынсұнам, бірақ орындамаймын") саясатын енгізді, яғни "Мен корольдік билікті құрметтеймін, бірақ менің пікірім бойынша мен белгілі бір заңнаманы іске асырмаймын". Ол жаңа заңдарды жүзеге асырмауға тырысты, сондықтан аймақты тұрақтандыруға тырысты. 1542 жылы Микстон көтерілісі деп аталатын үндістердің көтерілісі испандарды солтүстік-батыс Мексикадан қуып, аймақты жергіліктілердің бақылауына әкелумен қауіптенді. Вице-король өзінің барлық адамдарын алып, майданға шығуға мәжбүр болды. Көтеріліс басылып, аман қалған үндістер қатаң жазаланды. Вице-корольдің бұйрығымен ерлер, әйелдер мен балалар тұтқындалып, өлтірілді, кейбіреулерін оқпен атып, кейбіреулерін иттер жыртты, ал басқаларын пышақпен шауып өлтірді. 1548 жылы ол сапотектердің көтерілісін басады. Вице-патша ретінде Мендоса 1540-42 жылдары Франсиско Васкес де Коронадоның экспедициясына Жаңа Испанияның солтүстік жерлерін зерттеу және қоныстар құруға, Хуан Родригес Кабрильоның экспедициясына 1542-43 жылдары Альта-Калифорнияның батыс жағалауын зерттеуге және 1542-43 жылдары Филиппинде Руй Лопес де Виллалобостың экспедициясына тапсырды. Кодекс Мендосаның бұйрығымен құрылған және кейіннен оның атымен аталған. Өзінің өкілеттігі кезінде Мендоса Жаңа Испаниядағы испандық жаулап алулар кезінде Тақтың егемендігін нығайтып, алғашқы конкистадорлардың билігі мен амбицияларын шектеп отырды. Ол қалыптастырған көптеген саяси және экономикалық саясат бүкіл отаршылдық кезең бойы сақталды. Ол ауруханалар мен мектептер салуды, ауыл шаруашылығын, мал шаруашылығын және тау-кен өндірісін жақсартуды қолдады. Оның билігі Жаңа Испанияға тұрақтылық пен бейбітшілік әкелуге көп көмектесті. Ол вице-корольдік қызметтен кейін Дон Луис де Веласкомен алмастырылды. Оның ізбасарына берген кеңесі: "Аз істе және оны баяу істе".
Mendoza became Viceroy of New Spain in 1535 and governed for 15 years, longer than any subsequent viceroy. On his arrival in New Spain, he found a recently conquered territory beset with Indigenous unrest and rivalry among the Spanish conquerors and Spanish settlers. His difficult assignment was to govern in the king's name without making an enemy of Hernán Cortés. Cortés himself had expected to be made the permanent ruling crown official of New Spain, since he had led the Spanish conquest of the Aztec Empire. The Emperor Charles V (King Charles I of Spain) and the Council of the Indies judged Cortés too independent of crown authority to be made viceroy and had created a high court (audiencia) in New Spain in 1528, appointing Nuño de Guzmán, a rival of Cortés as its president to counter Cortés's power. In 1530 the crown granted Cortés the title of the Marquis of the Valley of Oaxaca with multiple encomiendas. With the arrival of Viceroy Mendoza in 1535, Cortés pursued his own economic interests from his palace in Cuernavaca. Although the Spanish had occupied and expanded explorations, conquest, and settlement in the Caribbean, it was not until the conquest of central Mexico that the crown appointed a viceroy (vice king), who would be the king's living image in Mexico and envisioned to effectively assert royal authority in the Kingdom of New Spain. To further cement his authority and establish a solid society he established marital alliances with powerful settlers committed to the development of New Spain, such as Marina de la Caballería. Mendoza's status as a noble and his family's loyalty to the Spanish crown made him a suitable candidate for appointment. Don Antonio and Bishop Juan de Zumárraga were key in the formation of two institutions of Mexico: the Colegio de Santa Cruz at Tlatelolco (1536), where the sons of Aztec nobles studied Latin, rhetoric, philosophy and music, and the Royal and Pontifical University of Mexico (1552), modeled on the University of Salamanca, which trained young men for the Catholic Church. These institutions were the first and second universities respectively to be established in the mainland of the Americas. In 1536 he began the minting of silver and copper coins, known as macuquinas. Also under his instructions, the first printing press in the New World was brought to Mexico in 1539, by printer Juan Pablos (Giovanni Paoli). The first book printed in Mexico: La Escala Espiritual de San Juan Clímaco. On 18 May 1541 don Antonio founded the city of Valladolid (now Morelia, Michoacán). When the Spanish crown issued the New Laws that put restrictions on the grants of elite conquerors awarded grants of labor encomenderos, the viceroy prudently refrained from implementing the most draconian aspects of the edicts, which no longer permitted an encomendero family holding the grant in perpetuity. In Peru, the implementation of the New Laws resulted in outright rebellion and the assassination of the viceroy. In reaction to the crisis caused by the New Laws, Mendoza introduced the policy of obedezco pero no cumplo ("I obey but do not comply"), which means "I respect the authority of the crown, but in my judgment I do not implement particular legislation." He tried to not implement the New Laws, and therefore stabilized the region. In 1542 an insurrection of the Indians, called the Mixtón Rebellion threatened to push the Spaniards out of northwestern Mexico, bringing the area under indigenous control. The Viceroy himself had to take the field and bring all disposable manpower. The rebellion was quashed and the surviving Indians were harshly punished. By the viceroy's order men, women and children were seized and executed, some by cannon fire, some torn apart by dogs, and others stabbed. In 1548 he suppressed an uprising of the Zapotecs. As viceroy, Mendoza commissioned the expedition of Francisco Vásquez de Coronado to explore and establish settlements in the northern lands of New Spain in 1540–42, the expedition of Juan Rodríguez Cabrillo to explore the western coastline of Alta California in 1542–43, and the expedition of Ruy López de Villalobos to the Philippines in 1542–43. The Codex Mendoza created by the order of Mendoza, and subsequently named for him. During his term of office, Mendoza is credited with consolidating the sovereignty of the Crown throughout the Spanish conquests in New Spain and limiting the power and ambition of the first conquistadors. Many of the political and economic policies he established endured throughout the entire colonial period. He promoted the construction of hospitals and schools and encouraged improvements in agriculture, ranching and mining. His administration did much to bring stability and peace to New Spain. He was succeeded as viceroy of New Spain by Don Luís de Velasco. It is reported that his advice to his successor was: "Do little and do that slowly."
Перудің вице-патриоты
1549 жылы 4 шілдеде Брюссельде император Карл V Мендозаны Перудің вице-королі етіп тағайындады. Ол Мексикадан Панамаға құрлықпен, содан кейін кемемен Перуға сапарлады. 1550 жылы 25 қарашада ол келді және жаңа қызметіне кірісті. Бірақ көп ұзамай ол ауырып, 1552 жылы қайтыс болды. Оның қабірі Перуді жаулап алған испандық Франсиско Писарроның қабірімен бірге Лима соборында сақталған. 1565 жылы Калифорния штатының Гумбольдт округіндегі Мендосино мүйісі оның құрметіне аталды. Мүйістен бастап Мендосино округі, Мендосино қаласы және Мендосино ұлттық орман 19 және 20 ғасырларда аталды.
On 4 July 1549 in Brussels, Emperor Charles V named Mendoza viceroy of Peru. He traveled overland from Mexico to Panama, and then by boat to Peru. He arrived and took up his new office on 25 November 1550. However, he soon became ill, and died in 1552. His tomb is in the Cathedral of Lima, along with that of the Spanish conqueror of Peru, Francisco Pizarro. Cape Mendocino in Humboldt County, California was named in his honor in 1565. From the cape, Mendocino County, the town of Mendocino, and Mendocino National Forest were named in the 19th and 20th centuries.