Венгр композиторы және орындаушысы Тибор Семзё

Кіріспе

Венгр композиторы және орындаушысы Тибор Шемзо (1955 жылы Будапешт, Венгрияда туған) – венгр композиторы, орындаушы, медиа-суретші. Оның шығармаларында көбінесе сөздік мәтіндер, фильмдер және басқа да медиа құралдары қолданылады. Ол инсталляциялар жасайды және өзінің және басқалардың фильмдеріне музыка жазады. Мансабының бастапқы кезеңінен бері ол Венгрияда және шетелде белсенді түрде және кең ауқымда өнер көрсетеді.

Өмірбаян

Семзо Будапештте дүниеге келді. Ол екінші дүниежүзілік соғыс пен социализм салдарынан төмендеп кеткен орта таптық отбасында өскен. Оның отбасы бұрынғы Жоғарғы Венгриядан шыққан. Оның музыкалық білімі Кодалий әдісімен жүргізілді. Ол музыкаға маманданған бастауыш мектепке барды. Алғашқыда ол жоғары мектепте механиканы оқыды, бірақ 17 жасында оқуын тастап, барлық уақытын аспаптарды үйренуге арнады. Барток Бела консерваториясын екі жылда бітіріп, кейін Лист Ференц музыка академиясында оқыды (1976–1979). Мохолы Наги өнер және дизайн университетінде Медиа Дизайн бакалавры (2014) және Венгрияның Көркемсурет академиясында DLA дәрежесін (2017) алды. 1973 жылы ол импровизациялық камералық музыка орындайтын Семзо квартетін (алғашқыда трио) құрды, ол кейіннен 180-ші топқа бірікті. 180-ші топ 1979 жылы құрылды және 1989 жылға дейін жұмыс істеді. Оны Семзо және оның студенттері, достары (Ласло Мелис, Андрас Соос, Ласло Гёз) құрды. 180-ші топ Венгрияда халықаралық заманауи қайталанатын музыканы таратуда және Венгрияның заманауи музыкасын шетелге таратуда маңызды рөл атқарды. Топтың ішкі және халықаралық мансабы ерекше болды. (Он жылдық өмірінде топ Фредерик Ржевский, Стив Райх, Терри Райли, Альвин Курран, Филл Ниблок, Арнольд Дрейблатт, Питер Котик немесе Ласло Видовски сияқты жанрдың ірі өкілдерімен жұмыс істеді.) Сонымен қатар, 1983 жылы ол жеке мансабын бастады. Осы кезеңде 180-ші топқа арналған шығармаларынан басқа, ол тікелей электрониканы қолданатын «Су ғажабы» (Water Wonder) шығармасын жасады. 1987 жылдан 2003 жылға дейін Лондондағы Leo Records оның жазбаларын шығарды, кейде Венгриядағы Bahia Records компаниясымен бірлесіп. Оның алғашқы жеке шығармасы 1987 жылы «Аралдан алынған сурет» (Snapshot from the Island) болды. Оның кинематографияға деген қызығушылығы медиа-суретші Петер Форгачпен (180-ші топтың бұрынғы баяндаушысы) ұзаққа созылған ынтымақтастығынан туындады және Форгачтың фильмдеріне жазылған композициялармен басталды. 1985 жылы ол жеке музыкаға негізделген фильмдер жасауды бастады, ол оның қызметінде үнемі кездеседі. 1986/87 жылдары ол Fodderbasis ашық музыка ансамблін құрды. Топтың жобалары көбінесе мультимедиалық шаралар болды. Олар Форгачтың фильмдеріне байланысты бірнеше жарияланымдар жасады. 1996 жылы Семзо 2007 жылға дейін жұмыс істеген «Гордиан түйіні» (Gordian Knot) шығармашылық музыка зертханасын ашты. Оның өте табысты және марапатталған фильмі діни саяхатшы, тіл білгіші және тибеттанушы Сандор Кёроси Цоманың өміріне арналған. «Өмірдің қонағы» (A Guest of Life – Alexander Csoma de Kőrös) (1999–2006) атты фильм анимациялық фильм мен 8 мм кадрлардың қосындысынан тұрады. Фильмде де, сахналық нұсқасында да актрисалар Сусанна Йорк пен Мари Тёрёцсик ойнайды. Фильмнің тікелей алдында Бела Хамвас прозасына негізделген «Көрінбейтін оқиға» (1996–2000) және «Басқа жағалау» (Жапония, 1996) фильмдері тұрды. Семзоның шығармашылығындағы басқа да маңызды шығармалар – Людвиг Витгенштейннің «Логика-философиялық трактаты» (Tractatus Logico Philosophicus) негізінде жасалған «Трактат» (Tractatus) (1991–1995), «Еркін құлау» (Free Fall) (1996) фильмі, «Еркін құлау» ораториясы (CD, 1999) және Франц Кафкаға арналған 2008 мен 2018 жылдар аралығындағы он жылдық циклды қамтитын «K» гравиюралары (»K«Engravings) мультимедиалық сериясы. Оның тұрақты серіктестері – Прагадағы Agon оркестрі, Братиславадағы Moyzes квартеті, Йено Олах пен Янош Сандордың халық ансамблі, Amadinda перкуссиялық тобы, Moving House компаниясы, Moments Notice триосы, Danubius квартеті, Польшаның Teatr Ósmego Dnia қауымдастығы, Мәскеудегі Opus Posth және Польшаның Camerata Vistula камералық музыка ансамблі. 80-жылдардың басынан бастап, сол дәуірдегі өнер практикасына сәйкес, Семзоның музыкалық қызметі басқа өнер түрлеріне (әсіресе әдебиет пен бейнелеу өнеріне, сондай-ақ кинематография мен театрға) ашық болды және көбінесе әртүрлі өнер түрлерінің шекараларын зерттеді. Ол көптеген қойылымдарға қатысты немесе оларды жасады. Сонымен қатар, ол инсталляциялар да жасайды. Ол Szentendre қаласындағы Лайош Вайда студиясының мүшелерімен және Янош Сиртеспен үнемі бірге жұмыс істеді, ол сонымен бірге New Modern Acrobatics қойылым тобының мүшесі болды (1987–1991). Семзо 90-шы жылдардың басында бейнелеу және гобой суретшісі Габор Роскомен, сондай-ақ бейнелеу суретшісі Тамас Валицкимен жиі жұмыс істеді. Оның шығармаларында сөздік, сөйлеу дыбысы, көптілділік және кинофильмдер тығыз байланыста маңызды рөл атқарады.

Szemző was born in Budapest, into a middle class family, declassed as a result of World War II and socialism. His family originates from former Upper Hungary. His musical training was conducted in accordance with the Kodály method. He attended an elementary school that specialised in music. Originally he studied fine mechanics at high school that he abandoned at the age of 17 to dedicate all of his time to instrumental studies. He completed the Bartók Béla Conservatory in two years and later studied at the Liszt Ferenc Academy of Music (1976–79). He earned a Media Design degree at the Moholy Nagy University of Art and Design (2014) and pursued a DLA from the Hungarian Academy of Fine Arts (2017). In 1973, he founded the Szemző Quartet (originally a trio) playing improvised chamber music, which later merged into Group 180. Group 180 was founded in 1979 and was active until 1989. It was started by Szemző and his fellow students, friends (László Melis, András Soós, László Gőz). Group 180 played a prominent role in the distribution of international contemporary repetitive music in Hungary and disseminated Hungarian contemporary music abroad. The group achieved a remarkable domestic and international career. (During the ten years of its existence, the Group worked with such major figures of the genre as Frederic Rzewski, Steve Reich, Terry Riley, Alvin Curran, Phill Niblock, Arnold Dreyblatt, Peter Kotik or László Vidovszky.) In addition, Szemző began his solo career in 1983. Besides his pieces composed for Group 180 in this period, he created Water Wonder, a piece involving live electronics. From 1987 to 2003, London based Leo Records released his recordings, occasionally in co operation with Hungary based Bahia Records. His first solo release was Snapshot from the Island in 1987. His interest in cinematography was inspired by his ever lasting collaboration with media artist Péter Forgács (Group 180's former narrator) and started with the compositions written for Forgács's films. Szemző began to create individual, music based films in 1985, which is constantly present in his activity. In 1986/87 he founded Fodderbasis, an open music ensemble. The group's projects were partly multimedia events. They produced some publications, in connection with Forgács's films. In 1996, Szemző launched the Gordian Knot Creative Music Laboratory, which operated until 2007. His highly successful and award winning film was made about the life of Sándor Kőrösi Csoma, pilgrim, linguist and tibetologist. The film, titled A Guest of Life – Alexander Csoma de Kőrös (1999 2006) is an intermix animation film and 8mm footage. Both the movie and its stage version are starred by actresses Susannah York and Mari Törőcsik. The direct antecedents of the film were the Invisible Story (1996 2000) based on Béla Hamvas’ prose and The Other Shore (Japan, 1996). Other prominent pieces in Szemző's oeuvre are Tractatus based on Ludwig Wittgenstein’s Tractatus Logico Philosophicus (1991 1995), the film Free Fall (1996), the Free Fall Oratorio (CD, 1999), and »K«Engravings, a multimedia series on Franz Kafka, covering the ten year cycle between 2008 and 2018. His regular co operating partners include the Agon Orchestra from Prague, the Moyzes Quartet from Bratislava, Jenő Oláh's and János Sándor's Folk Ensemble, the Amadinda Percussion Group, the Moving House Company, the Moments Notice Trio, the Danubius Quartet, the Polish Teatr Ósmego Dnia association, the Opus Posth from Moscow and the Polish Camerata Vistula chamber music ensemble. Since the early 80s, according to the typical art practice of the era, Szemző's musical activity has been open to other arts (especially literature and fine arts, besides cinematography and theatre), often experimented with the boundaries of different art forms. He has taken part in or created numerous performances. He also creates installations. He regularly worked together with the members of the Vajda Lajos Studio of Szentendre, and with János Szirtes, with whom he was also a member of the New Modern Acrobatics performance group (1987 1991). Szemző often worked with fine and oboe artist Gábor Roskó, as well as with fine artist Tamás Waliczky in the early 90s. In his creations, verbality, speech sound, multilingualism, and motion picture play an essential role in a close unity.