Кіріспе

Verbunkos, Verbounko, Verbunko, Verbunkas, Werbunkos, Werbunkosch, Verbunkoche; кейде жай ғана hongroise немесе ungarischer Tanz деп аталады – 18 ғасырдағы венгр биі мен музыка жанры. Вербункос әдетте екі бөлімнен тұрады: баяу (lassú), ерекше нүктелі ырғақпен, және жылдам (friss), виртуоздық ноталармен орындалады. Кейде бұл баяу-жылдам жұп ұзағырақ ауысып отырады. Атауы неміс тіліндегі Werbung сөзінен шыққан, ол werben етістігінен туындаған сөз, яғни «жалдау», «қызметке алу» деген мағынаны білдіреді; verbunkos – әскери қызметке алушы. Бұл музыка мен би 1849 жылы Венгрия патшалары болған Габсбург императорлары әскери шақыруды енгізгенге дейін, әскери шақыру кезінде орындалған. Онға жуық гусарлар тобы биді әртүрлі бөліктерде орындады, алдыңғы сержант баяу қозғалыстармен бастады, содан кейін кіші офицерлер күшті бөліктерге қосылып, ал ең жас сарбаздар секірулер мен шпорының дыбысымен биді аяқтады. Атауына қарамастан, мелодиялар венгр халықтық және көпке танымал музыкасынан шыққан, және кейде олар рома халқына (сиғандарға) жатқызылған, себебі сүйемелдеуді әдетте рома музыканттары ерекше рома стилінде орындаған. Рома композиторы Янош Бихари (1764–1827) – вербунконың ең белгілі композиторы және орындаушысы. Оның 84 шығармасы сақталған. Бихари – 1814 жылғы Вена конгресі кезінде Вена сарайында ойнаған скрипкашы. Вербунконың тағы бір композиторы – Йозеф Коссович (шамамен 1819 жылы қайтыс болған). 1837 жылы Пешт қаласында Венгрия ұлттық театры құрылғаннан кейін, вербунко стилі театрдың алғашқы директоры және опера композиторы Ференц Эркельдің ықпалымен өзгеріске ұшырады. Оның ең сәтті опералары – Хуньяди Ласло (1844) және Банк бан (1861). Гайдн 1795 жылы жазылған «Цыган Рондо» фортепиано триосына вербунко элементтерін қосты. Бела Бартоктың «Контрасттар» (1938) – кларнет, фортепиано және скрипкаға арналған үш бөлімді шығарма, ал бірінші бөлімі Verbunkos деп аталған. Оның 2-скрипкалық концерті де вербунко стилінің үлгісі болып табылады.

Slovácko verbuňk тіліндегі сөз тізімі

Slovácko verbuňk – Чехияның Оңтүстік Моравия және Злин аймақтарындағы импровизациялық халық биі. 2008 жылы ЮНЕСКО-ның Адамзаттың материалдық емес мәдени мұрасының тізіміне енгізілді.