Кіріспе

Үндістанның азаттық күрескері, журналист, революционер және Үндістанның Уақытша үкіметінің президенті Раджа Махендра Пратап (1 желтоқсан 1886 — 29 сәуір 1979) – бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде 1915 жылы Кабул қаласынан жұмыс істеген, эмиграциядағы Үндістан үкіметінің президенті, сондай-ақ Британдық Үндістанның әлеуметтік реформаторы, жазушы және революционер болған. Ол екінші дүниежүзілік соғыс кезінде 1940 жылы Жапонияда Үндістанның Атқару кеңесін құрды. 1915 жылы Кабулда көптеген елдер, оның ішінде Жапония тарапынан қолдау көрген түпкілікті Үндістан Ұлттық Армиясын (Азад Хинд Фаудж) құрды. Ол 1911 жылы Мұхаммедтің ағылшын-шығыс колледжінің студенттерімен бірге Балқан соғысына қатысты. Ол "Арий Пешуасы" деген атпен кеңінен танымал.

Ерте өмір

Пратап 1886 жылдың 1 желтоқсанында Уттар-Прадеш штатының Хатрас ауданындағы Мурсан мемлекетінің басқарушы Джат отбасында дүниеге келді. Ол Раджа Ганшьям Сингхтің үшінші ұлы болды. Үш жасында Хатрас патшасы Харнарайан Сингх оны өзінің ұлы ретінде асырап алды. 1902 жылы колледжде оқып жүрген кезінде ол Харьяна князьдығының (сол кезде Пенджабтың құрамында болған) Джинд мемлекетінің басқарушы Сидху Джат отбасынан шыққан Балвир Каурға үйленді.

Нобель сыйлығына ұсынылуы

Ол 1932 жылы Нобель сыйлығына ұсынылды. Оның кандидатурасын ұсынған Н. А. Нильсон ол туралы былай деген болатын: — Тыныс үшін Нобель сыйлығына ұсынған кезде, ұсынған адам қысқаша өмірбаянында Сингхтің мәртебесін былай сипаттады: Сингх «Дүниежүзілік федерацияның редакторы және Ауғанстанның бейресми елшісі». Номинатор қысқаша өмірбаянмен қатар халықаралық саяси қызметі туралы да жазды. Әсіресе, Индо-түрік-герман миссиясындағы рөлі ерекше атап көрсетілді. Мысалы, Германияның кайзері Вильгельм және Түркияның сұлтаны Мохаммед Ришад оған Ауғанстан патшасына арналған хаттар тапсырды. Ол 1915 жылдың 2 қазанында Кабулға келді. 1915 жылдың 1 желтоқсанында Үндістанның Уақытша үкіметі құрылды, ал Пратап президент болып сайланды. 1917 жылы Ресейге барып, Ленинградта Троцкиймен кездесті. Кейін ол кайзер мен сұлтанға оралып, Ауғанстан патшасының хабарламасын жеткізді. Ол Будапешт пен Швейцарияда біраз уақыт өткізді. Неміс ұшағымен Ресейге жеткізіліп, Ленинмен кездесті. Содан кейін Ауғанстанға қайтты. Патша Аманулла оны Қытайға, Тибетке, Жапонияға, Сиамға, Германияға, Түркияға және АҚШ-қа миссиялық сапарға жіберді. Британдықтармен келісімге келген соң патша Пратапқа деген қызығушылығын жоғалтты. Соңында былай делінген: «Ол, ең алдымен, Ауғанстанның ресми емес экономикалық миссиясында. Бірақ, үнділік болып туғанына қарамастан, ол американдық идеалистердің жерінде британдықтардың қатыгездігін әшкерелеуді де қалады. Қазір Үндістанның ұлы азаттық қозғалысы күш алып келе жатқанда, рухани және іскер адамдар үшін осы әлеуметтік құбылысты мұқият зерттеу маңызды. Ол осы елде (АҚШ) болып жатқан сапарында осы бағытта нақты нәтижелерге жете алады деп үміттенеді. Ол Ауғанстан ақпарат бюросын және Дүниежүзілік федерацияның кеңсесін Вашингтонда құруды жоспарлап отыр. Ол тек өзінің міндетін орындауға тырысады және тағдырдың жолын Табиғат заңдарына қалдырады!» — «Сингхті шведтің ұсынғанына не себеп болғанын білу қызықты болар. Жауабын ұсыну хатымен бірге жіберілген құжаттардан табуға болады. Атап айтқанда, Сингх «Дүниежүзілік федерация» идеясын қолдады, оны Н. А. Нильсон 1910 жылы насихаттаған, бұл «Халықаралық федерация – XVIII Дүниежүзілік бейбітшілік конгресіндегі сөздер» еңбегінен көрінеді.

Еркіндік қозғалысы

Қайын атасы қарсылық білдіргеніне қарамастан, 1906 жылы Пратап Колкатаға Конгресс сессиясына қатысу үшін барды. Онда ол Свадеши қозғалысына қатысқан бірнеше көшбасшылармен кездесіп, жергілікті тауарлар мен шеберлер арқылы шағын өнеркәсіптерді дамытуға шешім қабылдады. 1915 жылдың қаңтар айында Швейцарияда екенін білгенде, жаңадан құрылған Берлин комитетінің (Deutsche Verein der Freunde Indien) Чатто, әрі Вирендранатх Чаттопадьяй, Германияның сыртқы істер министрлігінен Пратапты Берлинге шақыруды сұрады. Бұған дейін Чатто парсы революционері Дада Чандажи Керхасп бастаған бірінші миссияны Ауғанстанға жіберген еді. Шямжи Кришнаварма мен Лала Хардаялдан Чаттоның іс-әрекеттері туралы хабардар болған Пратап, Кайзер Вильгельм II-мен жеке кездесуді талап етті; Чатто Женеваға асығып барып, Пратапқа кайзердің оны көруге ынталы екенін жеткізді, сосын олар бірге Берлинге сапарлады. Хар Даяль да олардың ізінен ерді. Пратапты Қызыл бұркіт орденімен марапаттаған кайзер, егер Үндістан Ауғанстан арқылы басып алынса, Пхулкия мемлекеттерінің (Жинд, Патиала және Набха) стратегиялық маңызын білетінін көрсетті. Пратаптың тілегі бойынша, оны Польша шекарасына жақын әскери лагерьге алып барып, әскер саясаты мен жұмысын өз көзімен көруге мүмкіндік берді. 1915 жылдың 10 сәуірінде неміс дипломаты Вернер Отто фон Хентиг, Маулави Баркатулла және басқа да бірнеше мүшелерімен бірге, кайзердің ресми құжатымен Берлиннен аттанды. Венада делегация Мысырдың хедивімен кездесті, ол Пратаппен әңгімелескен кезде Британ империясының құлауын қалайтынын айтты. Сапар барысында Түркияда сұлтанның күйеу баласы және қорғаныс министрі Энвер-пашамен кездесті, ол оларды бағыттап жүру үшін сенімді әскери офицерді тағайындады. Рауф бей оларды Исфаханда 2000 сарбаздық жасақпен қарсы алды. Олар 2 қазан күні Кабулға жетіп, Хабибулламен кездесіп, бірнеше мәселе бойынша пікір алмасты.

Үндістанның Уақытша Үкіметі

1915 жылдың 1 желтоқсанында Пратап Ауғанстанның Кабул қаласында Ерік Хиндустанның эмиграциядағы үкіметі ретінде Үндістанның алғашқы Уақытша үкіметін құрды, өзі президент, Маулави Баркатулла премьер-министр, Маулана Убайдулла Синди ішкі істер министрі болып тағайындалды, сондай-ақ британдықтарға қарсы жиһад жариялады. Британдықтарға қарсы күштер оның қозғалысын қолдады, бірақ Әмірдің британдықтарға айқын адалдығы болғандықтан, Үндістандағы британдық билікті құлатуға бағытталған жорықты үнемі кейінге шегерді.

Үндістанға оралу

Ол 32 жылдан кейін «Париж қаласы» кемесімен Үндістанға қайтып келді және 1946 жылдың 9 тамызында Мадрасқа жетті. Үндістанға келген соң, ол Махатма Гандимен кездесу үшін Вардаға барды.

1957 жылғы Лок Сабха сайлауы

1957-1962 жылдары екінші Лок Сабханың мүшесі болды. 1957 жылғы Лок Сабха сайлауында Матура Лок Сабха сайлау округінен тәуелсіз кандидат ретінде Бхаратия Жана Сангх (кейіннен БЖП) кандидатын және болашақ Үндістан премьер-министрі Атал Бихари Ваджпаиді жеңіп, бес үміткердің тізімінде төртінші орынды иеленді. 1957 жылдың 22 қарашасында Махендра Пратап Лок Сабхада Винаяк Дамодар Саваркар, Бариндра Кумар Гош және Бхупендранатх Датта сияқты адамдардың елге қосқан үлесін мойындау туралы заң жобасын ұсынды. Заң жобасы 48 дауыспен қолдалып, 75 дауыспен қабылданбады. Ол және басқа депутаттар "әрбір бенгалдық пен маратхалық та шығып кетеді деп үміттенемін" деп айтып, Лок Сабхадан шығып кетті.