Кіріспе

Үндістанның ұлттық бейнесі – Үндістанның ұлттық бейнесі

Бхарат Мата (Bhārat Mātā, ағылшын тілінде «Үндістан анасы») – Үндістанды (Бхарат) ана құдай ретінде бейнелейтін ұлттық бейне. Бхарат Мата көбінесе қызыл немесе шафран түсті сари киіп, ұлттық ту ұстаған күйінде суреттеледі. Кейде ол лотос гүлінің үстінде тұрып, арыстанмен бірге бейнеленеді. «Бхарат Мата» деген сөз 19-ғасырдың соңындағы Бенгалия әдебиетінде пайда болды. Ол бенгал тілінде жазылған «Анандомамат» (1882) романы арқылы кеңінен танымал болды, онда ол индуист құдайлары Дурга мен Калиден ажырамас бейнеленген. 1905 жылы Бенгал провинциясының даулы бөлінісінен кейін, сэр Сурендранат Баннерджи ұйымдастырған британдық тауарларға бойкот кезінде оның маңызы арта түсті. Көптеген наразылық митингілерінде «Ванде Матарам» («Анама құрмет») деген ұранмен оған шақырылды. 1904 жылы Абаниндранат Тагор Бхарат Матаны Бенгалия мектебінің стилінде, индуист құдайлардың бейнесінен алынған, төрт қолды құдай ретінде суреттеді. Бұл картина Калькуттадағы Виктория ескерткіш мұражайында қойылған. 19-ғасырдың соңында британдық үкімет жүргізген Ұлы Тригонометриялық сараптамаға негізделген Үндістан карталары кеңінен таралды. Осы картаның фонында 1909 жылы ақын Субрамания Бхаратидің тамил тіліндегі «Виджая» журналының мұқабасында Бхарат Мата бейнеленген. Келесі онжылдықтарда ол Үндістанның барлық аймақтарында журналдарда, плакаттарда және күнтізбелерде пайда болды, Үндістан ұлтшылдығының символына айналды. Үндістанда бірнеше Бхарат Мата храмдары бар. Біріншісі 1936 жылы Махатма Ганди тарапынан Варанасиде ашылды. Храмның еденінде Үндістанның үлкен мәрмәр рельефтік картасы бейнеленген, бірақ бастапқыда оның мүртісі (ғибадатқа қолданылатын құдайдың бейнесі) болмады. Оның қабырғасында ұлттық ақын Майтхили Шаран Гупттың храмның ашылуына арналған өлеңі жазылған, ол храмның барлық каста мен дін өкілдеріне ашық екенін жариялайды. Храмға келушілердің көп бөлігі – шетелдік туристер. Үнді мұсылмандары оның есімін айтуға қарсы, себебі исламда құдайға адам түрінде табынуға рұқсат етілмейді.

Тарих

Бхарат Матаның бейнесі 19 ғасырдың соңындағы Үндістан тәуелсіздік қозғалысымен қалыптасты. Киран Чандра Банерджидің "Бхарат Мата" пьесасы алғаш рет 1873 жылы қойылды. 1770 жылғы Бенгал ашаршылығы кезінде өтетін пьесада әйел мен оның күйеуі орманға барып, көтерілісшілермен кездеседі. Діни қызметкер оларды ғибадатханаға алып барады, онда олар Бхарат Матаны көреді. Осыдан шабыттанған олар британдықтардың жеңілісіне әкелетін көтеріліске бастама береді. "Мануши" журналының мақаласы Будеб Мухопадхьяйдың 1866 жылы анонимді түрде жарияланған сатиралық туындысы "Унабимса Пурана" немесе "Он тоғызыншы Пуранаға" қатысты. Банким Чандра Чаттерджи 1882 жылы "Анандомат" романын жазып, "Ванде Матарам" әнін енгізді, ол Үндістандағы жаңадан пайда болған азаттық қозғалысының әніне айналды. Британдық Радж Үндістанның геологиялық зерттеулер арқылы карталық бейнесін жасағанда, үнді ұлтшылдары оны ұлтшылдықтың символына айналдырды. 1920 жылдары бұл бейне саяси сипатқа ие болды, кейде Махатма Ганди мен Бхагат Сингхтің суреттері де қосылды. Осы кезеңде Тиранга туын да қолдану басталды. 1930 жылдары бейне діни тәжірибеге енді. 1936 жылы Шив Прашад Гупт Варанасиде Бхарат Мата храмын салды, оны Махатма Ганди ашты. Бұл храмда мүсін жоқ, тек Үндістан картасының мәрмәр рельефі бар. Абаниндранат Тагор Бхарат Матаны шафран түсті киім киген, қолжазбаларды, күріш қосы, моншақ және ақ мата ұстаған төрт қолды индуист құдайы ретінде бейнеледі. Бхаратматаның бейнесі азаттық күресі кезінде үндістерде ұлтшылдық сезімді оятуға арналған символ болды. Суреттің жанкүйері болған Ниведита әпке бұл суретті зерделі және қияли деп бағалады, онда Бхаратмата жасыл жерде және көк аспан фондық ретінде, төрт лотоспен аяқтар, төрт қол – құдайлық күштің белгісі, ақ сәуле және адал көздер, сондай-ақ ана елінің балаларына білім, тәрбие, тағам және киім сыйлықтарын ұсынады. Үндістан тәуелсіздігі үшін күрескен Субрамания Бхарати Бхарат Матаны Ганг өзенінің жері деп қарады. Ол Бхарат Матаны Махадеви деп атады. Сондай-ақ, ол Ниведита әпкесімен бірге сапар барысында Бхарат Матаның көрінісін көргенін айтады.

Маңыздылығы

"Күнделікті ұлтшылдық: Үндістандағы индуист оңшылдарының әйелдері" кітабында Кальяни Деваки Менон "Үндістанның Бхарат Мата ретінде бейнеленуі индуист ұлтшылдығы саясатына терең ықпал етеді" және Үндістанды индуист құдайы ретінде көрсету, барлық индуистердің ұлтты қорғау үшін ұлтшылдық күреске қатысуы – патриоттық қана емес, сонымен қатар діни міндет екенін көрсетеді деп тұжырымдайды. Бұл байланыс, Алладан басқа ешқандай құдайға құдайлық тағайындамауға сенетін, ықыласшы мұсылмандардың арасында дау тудырды. "Бхарат Мата ки Джай" ("Ана Үндістанның жеңісі") ұранын Үндістан армиясы қолданады. Дегенмен, қазіргі кездегі күнделікті қолданыста бұл тіркес "Ана Үндістан гүлденсін" немесе "Ана Үндістанға құрмет" мағынасында қолданылады. (Сондай-ақ, Jai Hind қараңыз.) Мұсылман көпшілігі бар Индонезияның бірнеше ондаған ұлттық қарулі бөлімдері де индуистік текті санскрит тіліндегі ұрандарды пайдаланады, оның ішінде Ұлттық қарулі күштер, армия, флот. Мысалы, Индонезия әуе күштерінің ұраны – Свабхуана Пакса ("Отанның қанаттары"), ал Индонезия ұлттық полициясының ұраны – Растра Севакоттама ("Ұлттың басты қызметшілері").

Варанси қаласы

Барат Мата ғибадатханасы Варанаси қаласындағы Махатма Гандидің Каши Видьяпиеті кампусында орналасқан. Ғибадатханада Бхарат Матаның мәрмәрдан жасалған бейнесі және Үндістанның мәрмәрден жасалған рельефтік картасы бар. Ұлтшылдар Шив Прасад Гупта мен Дурга Прасад Хатридің сыйы ретінде салынған бұл ғибадатхананы 1936 жылы Махатма Ганди ашты.

Харидуар

Ғибадатхана Свами Сатьямитрананд тарапынан Харидуардағы Ганг өзенінің жағасында салынған. Оның 8 қабаты бар және биіктігі 180 футқа жетеді.

Калькутта

Ғибадатхана Майкл Нагар қаласында, Джессор жолында, Калькутта әуежайынан шамалы 2 км қашықтықта орналасқан. Мұнда "Бхарат Мата" "Жағаттарини Дурга" бейнесі арқылы сомдалған. Оның ашылуы 2015 жылдың 19 қазанында (сол жылы Дурга Пуджаның Махашашти күні) Батыс Бенгалияның губернаторы Кешари Натх Трипати тарапынан жасалды. "Ванде Матарамның" 140 жылдығын белгілеу мақсатында "Индияның рухани қоғамы" бастамасымен "Жатия Шактипиет" деп аталған бұл ғибадатхана салынды.

Құрукшетра

2019 жылдың шілде айында Харьянаның бас министрі Манохар Лал Хаттар, Махабхарата дәуіріне жататын "Жотисар" қасиетті орнының жанында "Жұна Ахра" ұйымының "Бхарат Мата Трастына" "Бхарат Мата" храмын салу үшін 5 акр жерді берді.