Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Үндістанның ұлтшыл көшбасшысы және саясаткері (1897–1945)
Indian nationalist leader and politician (1897–1945)
Босе Британдық Радж кезінде Ориссадағы үлкен бенгал отбасында байлық пен мәртебеде дүниеге келген. Англияға бағытталған білімді ертерек алған ол колледжді бітірген соң, Үндістанның мемлекеттік қызмет емтиханына түсу үшін Англияға жіберілді. Ол бірінші емтиханда сәтті өтті, бірақ ұлтшылдықты жоғары шақыру деп санап, әдеттегі соңғы емтиханды тапсырудан бас тартты. 1921 жылы Үндістанға оралған Босе Махатма Ганди бастаған ұлтшыл қозғалысқа және Үндістан Ұлттық Конгресіне қосылды. Ол Жавахарлал Нерудың ізімен Конституциялық реформаға онша құлшынбайтын, социализмге көбірек бейім болған Конгресс тобының басшылығына келді. Босе 1938 жылы Конгресс төрағасы болды. 1939 жылы қайта сайланғаннан кейін, оның және Конгресс басшылары арасында, соның ішінде Ганди, болашақ Британдық Үндістан мен княздық мемлекеттердің федерациясы туралы келіспеушіліктер туды, сондай-ақ Конгресс басшылығы арасында Боздың зорлық-зомбылыққа қарсы келіссөзге қабілетті ұстанымы және өзіне үлкен билік алу жоспарларына қатысты алаңдаушылықтар пайда болды. Конгресс Жұмыс комитетінің көпшілігі наразылық білдіріп отставкаға кеткеннен кейін Босе президенттік лауазымынан кетіп, ақыры партиядан қуылды. 1941 жылдың сәуірінде Босе нацистік Германияға келді, онда басшылар Үндістанның тәуелсіздігіне күтпеген, бірақ екіұшты қолдау көрсетті. Германия қаражаты Берлинде "Азат Үндістан" орталығын ашуға жұмсалды. Боздың басшылығымен Эрвин Роммельдің Африка корпусы тұтқындаған үнділік әскери тұтқындардан 3000 адамнан тұратын "Азат Үндістан легионы" құрылды. Немістер 1941 жылы Үндістанға шабуыл жасауды қарастырды, бірақ бұл жоспар іске аспады. 1942 жылдың көктемінде неміс әскері Ресейде қиын жағдайға түсті, ал Босе Жапония жылдам жеңіске жеткен Оңтүстік-Шығыс Азияға көшуге ниеттенді. 1942 жылдың мамыр айының соңында Боземен жалғыз кездесуі кезінде Адольф Гитлер су асты кемесін ұсынуға келісті. Осы уақыт аралығында Бозе әке болды; оның әйелі немесе серігі Эмили Шенкл қыз бала дүниеге келтірді. Осі державаларымен тығыз байланыста болған Бозе 1943 жылдың ақпанында неміс су асты кемесіне отырды. Мадагаскардан кейін ол жапондық су асты кемесіне ауыстырылды, одан ол 1943 жылдың мамыр айында жапондық Суматраға түсті. Жапондықтардың қолдауымен Босе Үндістан Ұлттық Армиясын (ИНА) қайта құрды, ол Сингапур шайқасында жапондықтар тұтқындаған британдық үнді әскерінің әскери тұтқындарынан құралған. Жапония басып алған Андаман және Никобар аралдарында Босе төрағалық еткен Уақытша еркін Үндістан үкіметі жарияланды. Бозе ерекше ынталы және харизматикалық болғанымен, жапондықтар оны әскери жағынан тәжірибесіз деп санады, ал оның әскери еңбегі ұзаққа созылмады. 1944 жылдың соңы мен 1945 жылдың басында Британдық Үндістан армиясы Жапонияның Үндістанға шабуыл жасауын тоқтатты. Жапондық күштердің шамамен жартысы және қатысқан ИНА жасағының толық жартысы қаза тапты. Қалған ИНА Малай түбегінен сүрініп, Сингапур қайта басып алынуымен капитуляциялады. Бозе Кеңес Одағында болашақ іздеу үшін Манжурияға қашуды жөн көрді, оның британдықтарға қарсы екеніне сенді. Бозе 1945 жылдың 18 тамызында Жапон Тайванында ұшағы құлағаннан кейін үшінші дәрежелі күйіктен қайтыс болды. Кейбір үндістер апат болғанына сенбеді, Боздің Үндістанның тәуелсіздігін қамтамасыз ету үшін қайтып оралуын күтті. Үндістан Ұлттық Конгресі Боздің патриотизмін мақтады, бірақ оның тактикасы мен идеологиясынан алшақтады. INA-ның Британдық Раджға ешқандай қауіп төндірмегеніне қарамастан, 300 ИНА офицеріне Үндістан Ұлттық Армиясының сот процесінде сатқындық тағылды, бірақ Конгресс қарсылығына және Британияда Үндістанды тез колониядан шығару туралы жаңа көңіл-күйге байланысты ақыры кері қайтты. Боздің мұрасы күрделі. Көптеген үндістер оны батыр ретінде қарастырады, оның сағасы Үндістанның тәуелсіздігіне қол жеткізген ширек ғасырлық қайта жаңғыру, келіссөздер мен татуласу әрекеттеріне тепе-теңдік болады. Оның жапон фашизмімен және нацизмімен ынтымақтастығы, әсіресе 1938 жылдан бастап неміс антисемитизмінің ең нашар көріністерін ашық сынамауы немесе оның құрбандарына Үндістанда баспана ұсынуға құлықсыздығы, қанағаттандырмайтын этикалық мәселелерді тудырады.
Bose was born into wealth and privilege in a large Bengali family in Orissa during the British Raj. An early recipient of an Anglo centric education, after college he was sent to England to take the Indian Civil Service examination. He succeeded with distinction in the first exam but demurred at taking the routine final exam, citing nationalism as a higher calling. Returning to India in 1921, Bose joined the nationalist movement led by Mahatma Gandhi and the Indian National Congress. He followed Jawaharlal Nehru to leadership in a group within the Congress which was less keen on constitutional reform and more open to socialism. Bose became Congress president in 1938. After reelection in 1939, differences arose between him and the Congress leaders, including Gandhi, over the future federation of British India and princely states, but also because discomfort had grown among the Congress leadership over Bose's negotiable attitude to non violence, and his plans for greater powers for himself. After the large majority of the Congress Working Committee members resigned in protest, Bose resigned as president and was eventually ousted from the party. In April 1941 Bose arrived in Nazi Germany, where the leadership offered unexpected but equivocal sympathy for India's independence. German funds were employed to open a Free India Centre in Berlin. A 3,000 strong Free India Legion was recruited from among Indian POWs captured by Erwin Rommel's Afrika Korps to serve under Bose. Although peripheral to their main goals, the Germans inconclusively considered a land invasion of India throughout 1941. By the spring of 1942, the German army was mired in Russia and Bose became keen to move to southeast Asia, where Japan had just won quick victories. Adolf Hitler during his only meeting with Bose in late May 1942 agreed to arrange a submarine. During this time, Bose became a father; his wife, or companion, Emilie Schenkl, gave birth to a baby girl. Identifying strongly with the Axis powers, Bose boarded a German submarine in February 1943. Off Madagascar, he was transferred to a Japanese submarine from which he disembarked in Japanese held Sumatra in May 1943. With Japanese support, Bose revamped the Indian National Army (INA), which comprised Indian prisoners of war of the British Indian army who had been captured by the Japanese in the Battle of Singapore. A Provisional Government of Free India was declared on the Japanese occupied Andaman and Nicobar Islands and was nominally presided by Bose. Although Bose was unusually driven and charismatic, the Japanese considered him to be militarily unskilled, and his soldierly effort was short lived. In late 1944 and early 1945, the British Indian Army reversed the Japanese attack on India. Almost half of the Japanese forces and fully half of the participating INA contingent were killed. The remaining INA was driven down the Malay Peninsula and surrendered with the recapture of Singapore. Bose chose to escape to Manchuria to seek a future in the Soviet Union which he believed to have turned anti British. Bose died from third degree burns after his plane crashed in Japanese Taiwan on 18 August 1945. Some Indians did not believe that the crash had occurred, expecting Bose to return to secure India's independence. The Indian National Congress, the main instrument of Indian nationalism, praised Bose's patriotism but distanced itself from his tactics and ideology. The British Raj, never seriously threatened by the INA, charged 300 INA officers with treason in the Indian National Army trials, but eventually backtracked in the face of opposition by the Congress, and a new mood in Britain for rapid decolonisation in India. Bose's legacy is mixed. Among many in India, he is seen as a hero, his saga serving as a would be counterpoise to the many actions of regeneration, negotiation, and reconciliation over a quarter century through which the independence of India was achieved. His collaborations with Japanese fascism and Nazism pose serious ethical dilemmas, especially his reluctance to publicly criticize the worst excesses of German anti Semitism from 1938 onwards or to offer refuge in India to its victims.
18971921: Ерте өмір
Субхас Чандра Бос 1897 жылдың 23 қаңтарында Каттак қаласында бенгалдік ата-анасы Прабхавати Бос пен Джанакинат Бос отбасында дүниеге келді. Қазіргі Үндістанның Одиша штатында орналасқан бұл қала сол кезде Британдық Үндістанның Бенгал президенттігінің құрамында болған. Прабхавати, немесе отбасының тірегі Ма-жанани, 14 жасында тұңғыш баласын, содан кейін тағы 13 баласын дүниеге әкелді. Субхас тоғызыншы бала, алтыншы ұл болды. Джанакинат, табысты заңгер және үкіметтің өкілі, Британдық Үндістан үкіметіне адал және тіл мен заң мәселелеріне өте мұқият болды. Калькуттаның шеткері ауылдық аймағынан өзін-өзі дамытқан ол, өзінің тамырларымен байланысын үзбей, жыл сайын поджа мерекесінде ауылына оралып тұрды. Бес ағасынан кейін Бос 1902 жылдың қаңтарында Каттактағы баптистік миссияның протестанттық еуропалық мектебіне оқуға түсті. Мектепте барлық сабақтар ағылшын тілінде жүргізілді, ал оқушылардың көп бөлігі британдық және үнді ұлтының аралас еуропалық немесе англо-индиялықтарынан құралды. Оқу бағдарламасына ағылшын тілі, латын тілі, Киелі кітап, әдептілік, британдық география және британдық тарих кірді; үнді тілдері оқытылмады. Джанакинат мектепті таңдады, ол ұлдарының ағылшын тілін мінсіз сөйлеуін және мінсіз интонациямен айтуын қалады, оның пікірінше, бұл екеуі де Үндістанда британдықтарға қолжетімді болуы үшін маңызды болды. Мектеп Субхастың үйінен өзгеше болды, онда тек бенгал тілінде сөйлесті. Үйде анасы индуист құдайлары Дурга мен Калиге құлшылық ететін, Махабхарата мен Рамаяна эпостарынан әңгімелер айтатын және бенгалдық діни әндер шырқатын. Анасынан Субхас бала тәрбиесіне деген сүйіспеншілігін, қиындыққа тап болған адамдарға көмектесуге тырысатын, басқа ұлдармен спортпен айналысуға қарағанда үйдің айналасында бау-бақшамен айналысуды артық көретін мінезді сіңірді. Әкесі, мінез-құлқы тыныш және кәсіби өмірімен айналысқан, көпбалалы отбасында алыс болды, Субхас балалық шағын сипаттауға болмайтын сезімге бөленді. Дегенмен, Джанакинат ағылшын әдебиетін құмарлықпен оқыды. Джон Милтон, Уильям Коупер, Мэтью Арнольд және Шекспирдің «Гамлет» романы оның сүйіктілері болды. Оның бірнеше ұлы да ағылшын әдебиетінің құмаршысы болды. 1909 жылы 12 жасар Субхас Бос бес бауырымен бірге Каттактағы Равеншо колледжіне оқуға түсті. Мұнда бенгал және санскрит тілдері, сондай-ақ Ведалар мен Упанишадтар сияқты үйде әдетте алынбайтын индуистік жазбалардың идеялары оқытылды. Батыс білімін жалғастыра берсе де, ол үнді киімдерін киіп, діни ойлармен айналыса бастады. Анасына ол бенгал мистикасы Рамакришна Парамахамса мен оның шәкірті Свами Вивекананданың идеяларымен таныс екенін көрсететін ұзақ хаттар жазды. Көп көңіл бөлгеніне қарамастан, Субхас оқуларына, жарыстарға және емтихандарға қажетті уақытта назар аударуға қабілетті екенін көрсетті. 1912 жылы Калькутта университетінің қолдауымен өткізілген магистратуралық емтиханда екінші орынды иеленді. Субхас Бос 1913 жылы бес бауырына ілесіп, Калькуттадағы Президенттік колледжге, Бенгалияның жоғарғы кастадағы индустар үшін тарихи және дәстүрлі колледжге барды. Ол философияны оқыды, оның оқулары Кант, Гегель, Бергсон және басқа да батыс философтарын қамтыды. Бір жыл бұрын ол өзінің сенімді адамы және діни құштарлықтағы серіктесі Хеманта Кумар Саркармен дос болды. Президенттік колледжде олардың эмоциялық байланыстары нығая түсті. Олар бір-біріне деген таза сүйіспеншілігін діни бейнелер арқылы білдірді. 1914 жылғы ұзақ демалыс кезінде олар бірнеше ай бойы солтүстік Үндістанға барып, өздеріне бағыт-бағдар беретін рухани гуруды іздеді. Субхастың отбасына сапар туралы нақты айтылмаған, сондықтан олар оны қашып кеткен деп ойлады. Гурудың жолын табу қиын болған сапар кезінде Субхас тайфун ауруына шалдықты. Оның оралмауы ата-анасына эмоциялық күйзеліс әкелді, ол қайтып келгенде ата-анасының екеуі де күйзеліске ұшырады. Жанкинат пен Субхас арасында қызу сөз айтылды. Субхастың сүйікті інісі Сарат Чандра Боз Англияда заңгерлік оқудан оралғаннан кейін ғана жанжал басылды. Субхас президенттік колледжге қайта оралды және оқу, пікірсайыс және студенттік журналистикамен айналысты. 1916 жылдың ақпан айында Бос Президенттік колледждегі тарих профессоры Э. Ф. Оттенге қатысты оқиғаны ұйымдастырды немесе оған қатысты деген айып тағылды. Оқиғадан бұрын студенттер Оттен үнді мәдениеті туралы келеңсіз пікірлер айтқан, содан кейін кейбір студенттерді мойнынан ұстап итергенін мәлімдеді. Оттеннің айтуынша, студенттер оның сыныбының сыртында қабылдауға болмайтын қатты дауыс шығарған. Бірнеше күннен кейін, 15 ақпанда, кейбір студенттер баспалдақта Оттенге жақындап, оны қоршап алды, оны сандалдармен ұрып-соғып, қашып кетті. Тергеу комитеті құрылды. Оттен жарақаттанбаған, бірақ шабуылдаушыларды анықтай алмағанымен, колледждің қызметшісі Субхас Бостың қашқандардың арасында болғанын көргенін мәлімдеді, бұл студенттер арасындағы қауесетті растады. Бос колледжден шығарылып, Калькутта университетінен уақытша шеттетілді. Оқиға Калькуттаны дүрліктірді және Бостың отбасына қайғы әкелді. Ол Каттакқа қайтаруға бұйрық берілді. Оның отбасының байланыстары Калькутта университетінің вице-канцлері Асутош Мукерджиге қысым көрсету үшін пайдаланылды. Бұл қарамастан, Субхас Бостың шығарылуы 20 шілде 1917 жылға дейін күшінде болды, сол күні Калькутта университетінің синдикаты оған басқа колледжге оқуға рұқсат берді. Ол Шотландиялық шіркеу колледжіне қабылданды және 1918 жылы философия бойынша бірінші сыныптан құрметпен бітірді, Калькутта университетінің барлық философия студенттері арасында екінші орынды иеленді. Әкесінің талабы бойынша Субхас Бос Англияға сапар шегіп, Үндістан мемлекеттік қызметіне (ICS) емтиханға дайындалуға және қатысуға келісті. 1919 жылдың 20 қазанында Лондонға келген Субхас ICS-ке өтініш беруге дайындалды. Өзінің ұсынуларында ол Үндістан мемлекеттік хатшысының орынбасары Лорд Синха және Лондонның Үнді кеңесінде отырған бай Калькутта заңгері Бхупендранатх Басуды көрсетті. Бос Кембридж университетінің колледжіне де қабылдануға ниеттенді. Қабылдау мерзімі өткен еді. Ол бірнеше үнді студенттерінен және Колледжі жоқ студенттер кеңесінен көмек сұрады. Кеңес университеттің білімін формалды колледжге қабылданусыз, экономикалық тұрғыдан қолжетімді түрде ұсынды. Бос 1919 жылдың 19 қарашасында университеттің тізіміне енді және бірқатарда мемлекеттік қызмет емтихандарына дайындала бастады. Ол Камебридждегі Ақыл-ой және моральдық ғылымдар трипосын таңдады, оны аяқтау талабы үнділік бакалавр дипломының есебінен екі жылға дейін қысқартылды. ICS-ке бес вакансия болды. Субхас Бос 1920 жылдың тамызында олар үшін ашық бәсекелі емтихан тапсырып, төртінші орынды иеленді. Бұл маңызды алғашқы қадам болды. 1921 жылы Үндістанға, Үндістан қылмыстық кодексіне, Үндістан дәлелдеме актісіне, үнді тарихына және үнді тіліне қатысты тақырыптар бойынша қосымша емтихан тағы да тапсыру қажет болды. Сәтті кандидаттар атқа міну сынағынан да өтуі керек болды. Бұл пәндерден қорқыныш сезінбеген және атқа мінуді білетін Субхас Бос ICS-ке қол жеткізе алатынына сенімді болды. Дегенмен, 1920 жылдың тамызы мен 1921 жыл арасында ол қосымша емтиханды тапсыру туралы күмәндана бастады. Ол Калькуттадағы әкесімен және ағасы Сарат Чандра Боспен көптеген хаттар алмастырды. Саратқа жазған бір хатында Субхас: «Бірақ эксцентрикті деп аталатын идеялармен азықтанған темпераменті бар адам үшін ең оңай жол ең жақсы жол емес. Өмірдің белгісіздіктері әлемдік амбициялары жоқ адамға қорқынышты емес. Сонымен қатар, егер адам мемлекеттік қызметке тізгінделген болса, өз еліне ең жақсы және толыққанды қызмет ету мүмкін емес» деп жазды. 1921 жылдың сәуір айында Субхас Бос ICS-ке қосымша емтиханды тапсырмау туралы шешімін қабылдады және осы туралы Саратқа хат жазып, әкесіне, анасына және басқа да отбасы мүшелеріне тудыратын ауыртпалық үшін кешірім сұрады.
Subhas Chandra Bose was born to Bengali parents Prabhabati Bose and Janakinath Bose on 23 January 1897 in Cuttack—in what is today the state of Odisha in India, but was then part of the Bengal Presidency in British India. Prabhabati, or familiarly Mā jananī , the anchor of family life, had her first child at age 14 and 13 children thereafter. Subhas was the ninth child and the sixth son. Jankinath, a successful lawyer and government pleader, was loyal to the government of British India and scrupulous about matters of language and the law. A self made man from the rural outskirts of Calcutta, he had remained in touch with his roots, returning annually to his village during the pooja holidays. Following his five older brothers, Bose entered the Baptist Mission's Protestant European School in Cuttack in January 1902. English was the medium of all instruction in the school, the majority of the students being European or Anglo Indians of mixed British and Indian ancestry. The curriculum included English—correctly written and spoken—Latin, the Bible, good manners, British geography, and British History; no Indian languages were taught. The choice of the school was Janakinath's, who wanted his sons to speak flawless English with flawless intonation, believing both to be important for access to the British in India. The school contrasted with Subhas's home, where only Bengali was spoken. At home, his mother worshipped the Hindu goddesses Durga and Kali, told stories from the epics Mahabharata and Ramayana, and sang Bengali religious songs. From her, Subhas imbibed a nurturing spirit, looking for situations in which to help people in distress, preferring gardening around the house to joining in sports with other boys. His father, who was reserved in manner and busy with professional life, was a distant presence in a large family, causing Subhas to feel he had a nondescript childhood. Still, Janakinath read English literature avidly—John Milton, William Cowper, Matthew Arnold, and Shakespeare's Hamlet being among his favourites; several of his sons were to become English literature enthusiasts like him. In 1909, the 12 year old Subhas Bose followed his five brothers to the Ravenshaw Collegiate School in Cuttack. Here, Bengali and Sanskrit were also taught, as were ideas from Hindu scriptures such as the Vedas and the Upanishads not usually picked up at home. Although his western education continued apace, he began to wear Indian clothes and engage in religious speculation. To his mother, he wrote long letters which displayed acquaintance with the ideas of the Bengali mystic Ramakrishna Paramahamsa and his disciple Swami Vivekananda, and the novel Ananda Math by Bankim Chandra Chatterjee, popular then among young Hindu men. Despite the preoccupation, Subhas was able to demonstrate an ability when needed to focus on his studies, to compete, and to succeed in exams. In 1912, he secured the second position in the matriculation examination conducted under the auspices of the University of Calcutta. Subhas Bose followed his five brothers again 1913 to Presidency College, Calcutta, the historic and traditional college for Bengal's upper caste Hindu men. He chose to study philosophy, his readings including Kant, Hegel, Bergson and other Western philosophers. A year earlier, he had befriended Hemanta Kumar Sarkar, a confidant and partner in religious yearnings. At Presidency, their emotional ties grew stronger. In the fanciful language of religious imagery, they declared their pure love for each other. In the long vacations of 1914, they traveled to northern India for several months to search for a spiritual guru to guide them. Subhas's family was not told clearly about the trip, leading them to think he had run away. During the trip, in which the guru proved elusive, Subhas came down with typhoid fever. His absence caused emotional distress to his parents, leading both parents to break down upon his return. Heated words were exchanged between Janakinath and Subhas. It took the return of Subhas's favorite brother, Sarat Chandra Bose, from law studies in England for the tempers to subside. Subhas returned to presidency and busied himself with studies, debating and student journalism. In February 1916, Bose was alleged to have masterminded, or participated in, an incident involving E. F. Oaten, Professor of History at Presidency. Before the incident, it was claimed by the students, Oaten had made rude remarks about Indian culture, and collared and pushed some students; according to Oaten, the students were making an unacceptably loud noise just outside his class. A few days later, on 15 February, some students accosted Oaten on a stairway, surrounded him, beat him with sandals, and took to flight. An inquiry committee was constituted. Although Oaten, who was unhurt, could not identify his assailants, a college servant testified to seeing Subhas Bose among those fleeing, confirming for the authorities what they had determined to be the rumor among the students. Bose was expelled from the college and rusticated from University of Calcutta. The incident shocked Calcutta and caused anguish to Bose's family. He was ordered back to Cuttack. His family's connections were employed to pressure Asutosh Mukherjee, the Vice Chancellor of Calcutta University. Despite this, Subhas Bose's expulsion remained in place until 20 July 1917, when the Syndicate of Calcutta University granted him permission to return, but to another college. He joined Scottish Church College, receiving his B. A. in 1918 in the First Class with honours in philosophy, placing second among all philosophy students in Calcutta University. At his father's urging, Subhas Bose agreed to travel to England to prepare and appear for the Indian Civil Services (ICS) examination. Arriving in London on 20 October 1919, Subhas readied his application for the ICS. For his references he put down Lord Sinha of Raipur, Under Secretary of State for India, and Bhupendranath Basu, a wealthy Calcutta lawyer who sat on the Council of India in London. Bose was eager also to gain admission to a college at the University of Cambridge. It was past the deadline for admission. He sought help from some Indian students and from the Non Collegiate Students Board. The Board offered the university's education at an economical cost without formal admission to a college. Bose entered the register of the university on 19 November 1919 and simultaneously set about preparing for the Civil Service exams. He chose the Mental and Moral Sciences Tripos at Cambridge, its completion requirement reduced to two years on account of his Indian B. A. There were six vacancies in the ICS. Subhas Bose took the open competitive exam for them in August 1920 and was placed fourth. This was a vital first step. Still remaining was a final examination in 1921 on more topics on India, including the Indian Penal Code, the Indian Evidence Act, Indian history, and an Indian language. Successful candidates had also to clear a riding test. Having no fear of these subjects and being a rider, Subhas Bose felt the ICS was within easy reach. Yet between August 1920 and 1921 he began to have doubts about taking the final examination. Many letters were exchanged with his father and his brother Sarat Chandra Bose back in Calcutta. In one letter to Sarat, Subhas wrote, "But for a man of my temperament who has been feeding on ideas that might be called eccentric—the line of least resistance is not the best line to follow The uncertainties of life are not appalling to one who has not, at heart, worldly ambitions. Moreover, it is not possible to serve one's country in the best and fullest manner if one is chained on to the civil service." In April 1921, Subhas Bose made his decision firm not to take the final examination for the ICS and wrote to Sarat informing him of the same, apologizing for the pain he would cause to his father, his mother, and other members of his family. On 22 April 1921, he wrote to the Secretary of State for India, Edwin Montagu, stating, "I wish to have my name removed from the list of probationers in the Indian Civil Service." The following day he wrote again to Sarat:I received a letter from mother saying that in spite of what father and others think she prefers the ideals for which Mahatma Gandhi stands. I cannot tell you how happy I have been to receive such a letter. It will be worth a treasure for me as it has removed something like a burden from my mind." For some time before Subhas Bose had been in touch with C. R. Das, a lawyer who had risen to the helm of politics in Bengal; Das encouraged Subhas to return to Calcutta. With the ICS decision now firmly behind him, Subhas Bose took his Cambridge B. A. Final examinations half heartedly, passing, but being placed in the Third Class. He prepared to sail for India in June 1921, electing for a fellow Indian student to pick up his diploma.
1921-1932: Үндістан ұлттық конгресі
24 жастағы Субхас Бос 1921 жылғы 16 шілдеде таңертең Бомбейге жағаға қонды және бірден Махатма Гандимен кездесуді ұйымдастыруға кірісті. 51 жастағы Ганди өткен жылы Үндістанды дүрліктірген және ширек ғасырдың ішінде тәуелсіздікке жететін ынтымақтастықтан бас тарту қозғалысының жетекшісі болды. Ганди Бомбей қаласында болғандықтан, сол күні түстен кейін Боспен кездесуге келісті. Бос көп жылдардан кейін жазған естеліктерінде ол Гандиге сұрақтан соң сұрақ қойып, сынады. Бос Гандидің жауаптарын тұманды, мақсаттарын анық емес, оларға жету жоспарын жақсы ойластырылмаған деп есептеді. Ганди мен Бос осы алғашқы кездесуде құралдар мәселесінде келіспеді – Ганди үшін кез келген мақсатқа жету үшін зорлықсыз құралдар қолданудан бас тарту қажет болды; ал Бос пікірінше, отаршылдыққа қарсы күресте барлық құралдар қолданылуы мүмкін. Олар мақсаттар мәселесінде де дауласты – Бос тоталитарлық үкімет үлгілеріне қызығушылық танытты, ал Ганди оларды қабылдамайтын. Тарихшы Гордонның айтуынша, «Ганди Босты Бенгалиядағы Конгресс пен үнді ұлтшылдығының жетекшісі К.Р. Даспен таныстырды, және Бос өзі іздеген жетекшіні тапты». Дас Гандиге қарағанда икемдірек болды және Бенгалиядағы Бос сияқты идеалистік жастарды қызықтырған радикализмге көбірек жақын болды. Дас Босты ұлтшыл саясатқа бастады. Бос шамамен 20 жыл бойы Үндістан Ұлттық Конгресінің саясатында жұмыс істеді, тіпті оның бағытын өзгертуге тырысты. 1922 жылы Бос «Сварадж» газетін құрып, Бенгал провинциялық Конгресс комитетінің жарнамалық бөлімін басқарды. Оның ұстазы – Бенгалиядағы белсенді ұлтшылдықтың жақтасы Читтаранжан Дас болды. 1923 жылы Бос Үндістан Жастар Конгресінің президенті және Бенгал штаттық Конгресінің хатшысы болып сайланды. Ол Читтаранжан Дас құрған «Форвард» газетінің редакторы болды. 1924 жылы Дас Калькуттаның мэрі болып сайланғанда Бос Калькутта қалалық әкімшілігінің бас директоры қызметін атқарды. Осы жылы Бос Калькуттадағы наразылық шеруін басқарып жатқанда, ол, Магфур Ахмад Ажази және басқа да көшбасшылар тұтқындалды. 1925 жылы ұлтшылдарды ұстағаннан кейін Бос Британдық Бирманың Мандалай қаласындағы түрмеге жіберілді, онда туберкулезге шалдықты. 1927 жылы түрмеден босатылғаннан кейін Бос Конгресс партиясының бас хатшысы болып тағайындалды және тәуелсіздік үшін Жавахарлал Нерумен бірге жұмыс істеді. 1928 жылдың желтоқсан айының соңында Бос Калькуттада Үндістан Ұлттық Конгресінің жылдық мәжілісін ұйымдастырды. Оның ең есте қаларлық рөлі – Конгресс еріктілер корпусының бас офицері. Автор Нирад Чаудхури осы мәжіліс туралы былай деп жазды: Бос біртекті киім киген еріктілер корпусын ұйымдастырды, олардың офицерлеріне тілінен жасалған погондар берілді. Оның формасын Калькуттадағы британдық тігіншілер фирмасы Харман тікті. Оған бас офицер ретінде жіберілген телеграмма Форт-Уильямдағы британдық генералға жеткізілді және (британдық үнді) баспасөзінде көптеген жағымсыз әңгімелерге себеп болды. Махатма Ганди, шын бейбітшілдікке берілген адам, зорлық-зомбылыққа қарсы тұруға уәде берді, ол әскери киім киюді, аяқ киімнің дыбысын және салют беруді ұнатпады, содан кейін ол Конгрестің Калькуттадағы сессиясын Бертрам Миллстің циркі деп сипаттады, бұл бенгалдықтардың арасында үлкен наразылық тудырды. Біраз уақыттан кейін Бос қайтадан азаматтық мойынсұнбаушылық үшін тұтқындалды және түрмеге жабылды; бұл жолы ол 1930 жылы Калькуттаның мэрі болды.
Subhas Bose, aged 24, arrived ashore in India at Bombay on the morning of 16 July 1921 and immediately set about arranging an interview with Mahatma Gandhi. Gandhi, aged 51, was the leader of the non cooperation movement that had taken India by storm the previous year and in a quarter century would evolve to secure its independence. Gandhi happened to be in Bombay and agreed to see Bose that afternoon. In Bose's account of the meeting, written many years later, he pilloried Gandhi with question after question. Bose thought Gandhi's answers were vague, his goals unclear, his plan for achieving them not thought through. Gandhi and Bose differed in this first meeting on the question of means—for Gandhi non violent means to any end were non negotiable; in Bose's thought, all means were acceptable in the service of anti colonial ends. They differed on the question of ends—Bose was attracted to totalitarian models of governance, which were anathematized by Gandhi. According to historian Gordon, "Gandhi, however, set Bose on to the leader of the Congress and Indian nationalism in Bengal, C. R. Das, and in him Bose found the leader whom he sought." Das was more flexible than Gandhi, more sympathetic to the extremism that had attracted idealistic young men such as Bose in Bengal. Das launched Bose into nationalist politics. Bose would work within the ambit of the Indian National Congress politics for nearly 20 years even as he tried to change its course. In 1922 Bose founded the newspaper Swaraj and assumed charge of the publicity for the Bengal Provincial Congress Committee. His mentor was Chittaranjan Das, a voice for aggressive nationalism in Bengal. In 1923, Bose was elected the President of Indian Youth Congress and also the Secretary of the Bengal State Congress. He became the editor of the newspaper "Forward", which had been founded by Chittaranjan Das. Bose worked as the CEO of the Calcutta Municipal Corporation for Das when the latter was elected mayor of Calcutta in 1924. During the same year, when Bose was leading a protest march in Calcutta, he, Maghfoor Ahmad Ajazi and other leaders were arrested and imprisoned. After a roundup of nationalists in 1925, Bose was sent to prison in Mandalay, British Burma, where he contracted tuberculosis. In 1927, after being released from prison, Bose became general secretary of the Congress party and worked with Jawaharlal Nehru for independence. In late December 1928, Bose organised the Annual Meeting of the Indian National Congress in Calcutta. His most memorable role was as General officer commanding (GOC) Congress Volunteer Corps. Author Nirad Chaudhuri wrote about the meeting: Bose organized a volunteer corps in uniform, its officers were even provided with steel cut epaulettes his uniform was made by a firm of British tailors in Calcutta, Harman's. A telegram addressed to him as GOC was delivered to the British General in Fort William and was the subject of a good deal of malicious gossip in the (British Indian) press. Mahatma Gandhi as a sincere pacifist vowed to non violence, did not like the strutting, clicking of boots, and saluting, and he afterward described the Calcutta session of the Congress as a Bertram Mills circus, which caused a great deal of indignation among the Bengalis. A little later, Bose was again arrested and jailed for civil disobedience; this time he emerged to become Mayor of Calcutta in 1930.
1933-1937: Ауру, Австрия, Эмили Шенкл
1930 жылдардың ортасында Бозе Еуропаға саяхат жасап, үнді студенттерімен және еуропалық саясаткерлермен, соның ішінде Бенито Муссолинимен кездесті. Ол партиялық ұйымдастыруды зерделеп, коммунизм мен фашизмнің іс жүзіндегі көрінісін көрді. Осы кезеңде ол 1920-1934 жылдардағы елдің тәуелсіздік күресін қамтыған "Үндістан күресі" кітабының бірінші бөлігін зерттеп, жазды. Кітап 1935 жылы Лондонда жарияланғанмен, британ үкіметі оны елде тыйым салды, себебі ол наразылықты қоздыруы мүмкін деп опасызданды. Бозеге Вена қаласынан Отто Фалтис құрған Үндістанның Орталық Еуропа қоғамы көмек көрсетті.
During the mid 1930s Bose travelled in Europe, visiting Indian students and European politicians, including Benito Mussolini. He observed party organisation and saw communism and fascism in action. In this period, he also researched and wrote the first part of his book The Indian Struggle, which covered the country's independence movement in the years 1920–1934. Although it was published in London in 1935, the British government banned the book in the colony out of fears that it would encourage unrest. Bose was supported in Europe by the Indian Central European Society organized by Otto Faltis from Vienna.
1937-1940: Үндістан ұлттық конгресі
1938 жылы Бозе өзінің пікірін білдірді: «Үнді ұлттық конгресін (INC) ең кең антиимпериалистік фронт ретінде ұйымдастыру қажет, саяси тәуелсіздік пен социалистік режим құру – екі мақсатты көздеуі керек». 1938 жылға қарай Бозе ұлттық деңгейдегі көшбасшыға айналып, Конгресс Төрағасы болып үміткерлікке келісті. Ол британдықтарға қарсы күш қолдануды қоса алғанда, толыққанды сворадж (өз билігі) жақтады. Бұл Мохандас Гандимен қақтығысқа әкелді, ол Бозенің президенттігіне қарсы болды, бұл Үндістан Ұлттық Конгресін екіге бөлді. Бозе бірлік сақтауға тырысты, бірақ Ганди Бозеге өз кабинетін құруды кеңес берді. Дау Бозе мен Нерудың арасында да туды; ол 1939 жылғы Конгресс отырысына таспада келді. Ол Ганди ұсынған Паттабхи Ситарамайяға қарсы қайтадан президент болып сайланды. У. Муттурамалингем Тевар Конгресс ішіндегі дау кезінде Бозеге күшті қолдау көрсетті. Тевар Бозе үшін Оңтүстік Үндістанның барлық дауыстарын жинады. Дегенмен, Конгресс Жұмыс комитетіндегі Ганди бастаған топтың маневрлері салдарынан Бозе Конгресс төрағалығынан кетуге мәжбүр болды. 1939 жылдың 22 маусымында Бозе Үндістан Ұлттық Конгресінің ішіндегі фракция – «Үкілгі авангардтық блогын» (All India Forward Bloc) ұйымдастырды, оның мақсаты саяси солшылдарды біріктіру болды, бірақ оның негізгі күші оның туған штаты Бенгалияда болды. Бозеге бастапқыда қолдау көрсеткен У. Мутурамалингем Тевар «Үкілгі авангардтық блогына» қосылды. Бозе 6 қыркүйекте Мадурайға келгенде, Тевар оны күшпен қарсы алу үшін үлкен митинг ұйымдастырды. Субхас Чандра Бозе Мадурайға бағыт алғанда, Мутурамалинга Тевардың шақыруымен, ол Мадрас арқылы өтіп, үш күн бойы Ганди шыңында болды. Оның хаттарынан көрініп тұрғандай, британдық тәуелсіздікке қарсы болғанына қарамастан, ол олардың әдістемелік және жүйелі тәсілдерімен және өмірге деген қатаң тәртіптерімен әсерленді. Англияда ол британдық Лейборист партиясының басшыларымен және лорд Галифакс, Джордж Лансбери, Клемент Атли, Артур Гринвуд, Гарольд Ласки, Дж. Б. С. Холдейн, Айвор Дженнингс, Г. Д. Х. Коул, Гилберт Мюррей және сэр Стаффорд Криппс сияқты саяси ойшылдармен пікір алмасты. Ол тәуелсіз Үндістанға кем дегенде екі онжылдыққа Түркияның Кемал Ататүрігі сияқты социалистік авторитаризм қажет деп сенді. Саяси себептермен британдық билік Бозеге Анкарада Ататүрікпен кездесуге рұқсат бермеді. Англияда болған кезінде Бозе бірнеше саясаткермен кездесуге тырысты, бірақ Лейборист партиясы мен Либерал партиясының саясаткерлері ғана онымен кездесуге келісті. Консервативті партияның өкілдері онымен кездесуден бас тартты және оған құрмет көрсетпеді, өйткені ол колониядан келген саясаткер еді. 1930 жылдары Консервативті партияның жетекші тұлғалары Үндістанға Доминион мәртебесін беруге тіпті қарсы болды. Үндістан 1945-1951 жылдары Лейборист партиясының үкіметі кезінде, Атли премьер-министр болып тұрғанда тәуелсіздік алды. Соғыс басталған кезде Бозе Вице-король лорд Линлитгоудың Конгресс басшылығымен кеңеспей-ақ Үндістанға соғыс жариялау шешіміне қарсылық білдіру үшін жаппай азаматтық мойынсұнбау науқанын ұсынды. Гандини осыған көндіре алмағандықтан, Бозе Калькуттада «Холвелл монументін» алып тастауды талап етіп, жаппай наразылық акцияларын ұйымдастырды, ол сол кезде Калькуттаның қара тесігінде қайтыс болғандардың құрметіне Далхаузи алаңының бұрышында тұрды. Британдықтар оны түрмеге қамап, жеті күндік аштық ұрысынан кейін босатты. Боздың Калькуттадағы үйі полицияның бақылауында болды.
In 1938 Bose stated his opinion that the INC "should be organised on the broadest anti imperialist front with the two fold objective of winning political freedom and the establishment of a socialist regime." By 1938 Bose had become a leader of national stature and agreed to accept nomination as Congress President. He stood for unqualified Swaraj (self governance), including the use of force against the British. This meant a confrontation with Mohandas Gandhi, who in fact opposed Bose's presidency, splitting the Indian National Congress party. Bose attempted to maintain unity, but Gandhi advised Bose to form his own cabinet. The rift also divided Bose and Nehru; he appeared at the 1939 Congress meeting on a stretcher. He was elected president again over Gandhi's preferred candidate Pattabhi Sitaramayya. U. Muthuramalingam Thevar strongly supported Bose in the intra Congress dispute. Thevar mobilised all south India votes for Bose. However, due to the manoeuvrings of the Gandhi led clique in the Congress Working Committee, Bose found himself forced to resign from the Congress presidency. On 22 June 1939 Bose organised the All India Forward Bloc a faction within the Indian National Congress, aimed at consolidating the political left, but its main strength was in his home state, Bengal. U Muthuramalingam Thevar, who was a staunch supporter of Bose from the beginning, joined the Forward Bloc. When Bose visited Madurai on 6 September, Thevar organised a massive rally as his reception. When Subhas Chandra Bose was heading to Madurai, on an invitation of Muthuramalinga Thevar to amass support for the Forward Bloc, he passed through Madras and spent three days at Gandhi Peak. His correspondence reveals that despite his clear dislike for British subjugation, he was deeply impressed by their methodical and systematic approach and their steadfastly disciplinarian outlook towards life. In England, he exchanged ideas on the future of India with British Labour Party leaders and political thinkers like Lord Halifax, George Lansbury, Clement Attlee, Arthur Greenwood, Harold Laski, J. B. S. Haldane, Ivor Jennings, G. D. H. Cole, Gilbert Murray and Sir Stafford Cripps. He came to believe that an independent India needed socialist authoritarianism, on the lines of Turkey's Kemal Atatürk, for at least two decades. For political reasons Bose was refused permission by the British authorities to meet Atatürk at Ankara. During his sojourn in England Bose tried to schedule appointments with several politicians, but only the Labour Party and Liberal politicians agreed to meet with him. Conservative Party officials refused to meet him or show him courtesy because he was a politician coming from a colony. In the 1930s leading figures in the Conservative Party had opposed even Dominion status for India. It was during the Labour Party government of 1945–1951, with Attlee as the Prime Minister, that India gained independence. On the outbreak of war, Bose advocated a campaign of mass civil disobedience to protest against Viceroy Lord Linlithgow's decision to declare war on India's behalf without consulting the Congress leadership. Having failed to persuade Gandhi of the necessity of this, Bose organised mass protests in Calcutta calling for the removal of the "Holwell Monument", which then stood at the corner of Dalhousie Square in memoriam of those who died in the Black Hole of Calcutta. He was thrown in jail by the British, but was released following a seven day hunger strike. Bose's house in Calcutta was kept under surveillance by the CID.
1941: Нацистік Германияға қашу
Боздың тұтқындалуы және кейін босатылуы Ауғанстан мен Кеңес Одағы арқылы нацистік Германияға қашуына мүмкіндік жасады. Қашуға бірнеше күн қалғанда ол жалғыздық іздеді және осы сылтаумен британдық күзетшілермен кездесуден жалтарды, сақал өсірді. 1941 жылғы 16 қаңтардағы түні, қашып кеткен күні, ол патан (қоңыр ұзын пальто, қара фез сияқты бас киім және кең пижама) киімімен көзге түспеуге тырысты. Боз 1941 жылғы 17 қаңтарда түні немере інісі Сисир Кумар Боспен бірге Калькуттадағы Элгин көшесіндегі үйінен британдық бақылаудан қашып, кейіннен Үндістанның Бихар (қазіргі Джаркханд) штатындағы Гомох теміржол стансасына (қазіргі Нетажи Субхас Чандра Бос Гомох стансасы) жетті. Боз Абвердің көмегімен Пешаварға жол тартты, онда оны Акбар Шах, Мохаммед Шах және Бхагат Рам Талвар күтіп алды. Боз Ақбар Шахтың сенімді досы Абад Ханның үйіне жеткізілді. 1941 жылғы 26 қаңтарда Боз Ауғанстанмен Солтүстік-Батыс шекарасы арқылы Ресейге жету жолын бастады. Осы себепті ол сол кездегі Солтүстік-Батыс шекаралық провинциядағы «Форвард Блок» жетекшісі Миан Акбар Шахтың көмегіне жүгінді. Шах Үндістаннан Кеңес Одағына баруға кеткен кезде Бозға жаңаша маскировкануды ұсынды. Боз пашту тілінде бір сөз де білмейтіндіктен, британдықтар үшін жұмыс істейтін пашту тілінде сөйлейтін адамдардың оңай нысанына айналуы мүмкін еді. Сондықтан Шах Бозға саңырау-саңырау болып, рулық сақалға ұқсатуға кеңес берді. Боздың жол көрсетушісі Бхагат Рам Талвар оған белгілі болмағандай, Кеңес Одағының агенты болды. Ага Хан III-нің қолдаушылары оған Ауғанстан шекарасынан өтуға көмектесті, онда оны «Тодт» ұйымының жол құрылысшылары кейпіндегі Абвер тобы күтіп алды, содан кейін Ауғанстан арқылы Кабулға, одан Кеңес Одағымен шекараға дейін өтуіне көмектесті. Ауғанстанға «Зиауддин» атты паштун сақтандыру агентінің кейпінде келгеннен кейін Боз кейпін өзгертіп, итальяндық дворян «Граф Орландо Маццотта» атынан итальяндық паспортпен Мәскеуге сапар шекті. Мәскеуден Римге жетіп, содан нацистік Германияға аттанды. Ресейге келген соң НКВД Бозды Мәскеуге жеткізді, онда ол Ресейдің Үндістандағы британдық үкіметке қарсы тарихи антагонизмі Үндістандағы халық көтерілісі жоспарларын қолдауға себеп болады деп үміттенді. Алайда Боз Кеңес Одағының жауабына көңілі толмады және тез арада Мәскеудегі неміс елшісі граф фон дер Шуленбургке тапсырылды. Ол Бозды сәуір айының басында арнайы курьерлік ұшақпен Берлинге ұшырып, Жоахим фон Риббентроп пен Вильгельмштрасседегі Сыртқы істер министрлігінің шенеуніктерімен жағымды қабылдау өткізді.
Bose's arrest and subsequent release set the scene for his escape to Nazi Germany, via Afghanistan and the Soviet Union. A few days before his escape, he sought solitude and, on this pretext, avoided meeting British guards and grew a beard. Late night 16 January 1941, the night of his escape, he dressed as a Pathan (brown long coat, a black fez type coat and broad pyjamas) to avoid being identified. Bose escaped from under British surveillance from his Elgin Road house in Calcutta on the night of 17 January 1941, accompanied by his nephew Sisir Kumar Bose, later reaching Gomoh Railway Station (now Netaji Subhas Chandra Bose Gomoh Station) in the then state of Bihar (now Jharkhand), India. Bose journeyed to Peshawar with the help of the Abwehr, where he was met by Akbar Shah, Mohammed Shah and Bhagat Ram Talwar. Bose was taken to the home of Abad Khan, a trusted friend of Akbar Shah's. On 26 January 1941, Bose began his journey to reach Russia through British India's North West frontier with Afghanistan. For this reason, he enlisted the help of Mian Akbar Shah, then a Forward Bloc leader in the North West Frontier Province. Shah had been out of India en route to the Soviet Union, and suggested a novel disguise for Bose to assume. Since Bose could not speak one word of Pashto, it would make him an easy target of Pashto speakers working for the British. For this reason, Shah suggested that Bose act deaf and dumb, and let his beard grow to mimic those of the tribesmen. Bose's guide Bhagat Ram Talwar, unknown to him, was a Soviet agent. Supporters of the Aga Khan III helped him across the border into Afghanistan where he was met by an Abwehr unit posing as a party of road construction engineers from the Organization Todt who then aided his passage across Afghanistan via Kabul to the border with the Soviet Union. After assuming the guise of a Pashtun insurance agent ("Ziaudddin") to reach Afghanistan, Bose changed his guise and travelled to Moscow on the Italian passport of an Italian nobleman "Count Orlando Mazzotta". From Moscow, he reached Rome, and from there he travelled to Nazi Germany. Once in Russia the NKVD transported Bose to Moscow where he hoped that Russia's historical enmity to British rule in India would result in support for his plans for a popular rising in India. However, Bose found the Soviets' response disappointing and was rapidly passed over to the German Ambassador in Moscow, Count von der Schulenburg. He had Bose flown on to Berlin in a special courier aircraft at the beginning of April where he was to receive a more favourable hearing from Joachim von Ribbentrop and the Foreign Ministry officials at the Wilhelmstrasse.
1941-1943 жж. Нацистік Германиямен ынтымақтастық
Германияда Боз Адам фон Тротт зу Солц басшылығымен Үндістанға арналған арнайы бюроға қосылды, ол Германияның қолдауымен жұмыс істейтін Азад Хинд радиосында хабар таратуға жауапты болды. Ол Берлинде "Азат Үндістан" орталығын құрды және Үндістан легионын (шамамен 4500 сарбазды құрайды) Солтүстік Африкада британдықтар үшін соғысқан, бірақ Осі күштеріне түскен тұтқындардан құрды. Үндістан легионы Вермахтқа қосылды, кейін Waffen SS-ке берілді. Оның мүшелері Гитлер мен Бозға адал болуға ант берді: "Мен Құдайға ант етемін, мен неміс ұлты мен мемлекетінің басшысы Адольф Гитлерге, оның басшысы Субхас Чандра Боз болатын Үндістан үшін күрестегі неміс қарулы күштерінің қолбасшысы ретінде мойынсұнамын". Бұл ант Боздың Үндістанның жалпы басшылығын мәлімдеген кезде, Үндістан легионының бақылауын неміс қарулы күштеріне беруді анық жойды. Алайда, ол Азад Хинд легионының бастамасымен нацистік әскерлердің КСРО арқылы Үндістанға шабуыл жасауын көздеуге дайын болды; көптеген адамдар оның осы жердегі шешімін күмәндандырды, өйткені немістерді мұндай шабуылдан кейін оңай көндіруге болмайтын сияқты, бұл соғыста Остің жеңісіне әкелуі мүмкін еді. Бірақ көп ұзамай, тарихшы Ромен Хейздің айтуынша, "(Германияның) Сыртқы істер министрлігі Боз үшін сәнді резиденция, үй қызметшісі, аспаз, бағбан және SS жүргізушісімен бірге көлік сатып алды. Эмили Шенкл онымен ашық түрде бірге тұрды. Немістер бұл қарым-қатынастың мәнін біліп, оған араласпады". Дегенмен, Бозға көмек көрсету үшін құрылған Үндістанға арналған арнайы бюроның көптеген қызметкерлері Эмилимен жақсы қарым-қатынаста болмады. Әсіресе Адам фон Тротт, Александр Верт және Фреда Кречхемер, тарихшы Леонард А. Гордонның сөзіне сүйенсек, "оларды қатты ұнатпаған сияқты көрінеді. Олар Боз бен Эмилидің үйленбегенін және Эмилидің Бозбен арақатынасын соғыстың қиын кезеңдерінде өте жайлы өмір сүру үшін пайдаланғанын" және айырмашылықтар әлеуметтік мәселелермен байланысты деп сенді. 1942 жылдың қараша айында Шенкл олардың қызын дүниеге әкелді. Немістер Бозбен одақ құруға құштар емес еді, өйткені оны Махатма Ганди мен Джавахарлал Неруге қарағанда аз танымал деп есептеді. 1942 жылдың көктемінде неміс әскері КСРО-ға еніп кетті. Боз нацистік Германияның жауап бермеуіне көңілі қалды, сондықтан ол Жапония жеңіске жеткен Оңтүстік-Шығыс Азияға көшуді жөн көрді. Алайда ол нацистік Германиядан ресми мойындау күтті. 1942 жылдың мамыр айының соңында Бозбен жалғыз кездескен Адольф Гитлер Боздың өтініштерін қабылдамады және оған Шығыс Азияға су асты қайығымен сапар жасауға көмектесті. 1943 жылдың ақпан айында Боз Шенкл мен олардың сәби қызын тастап, неміс су асты қайығына отырып, жапон су асты қайығына ауысып, жапондықтар басып алған Оңтүстік-Шығыс Азияға сапар шекті. Барлығы 3000 үндістандық тұтқын "Азат Үндістан легионына" қосылды. Бірақ Боз қуанғаннан гөрі алаңдады. Ресейдің солшыл жақтасы болған ол Гитлердің танктері Кеңес шекарасын кезіп өткенде қатты күйзелді. Бұл жағдайды одан әрі нашарлатты, өйткені Германия әскері шегініп жатқандықтан, ол ағылшындарды Үндістаннан шығаруға көмектесе алмады. 1942 жылдың мамырында Гитлермен кездескенде, оның күдіктері расталды және ол нацистік көшбасшының әскери емес, пропагандалық жеңістерге қол жеткізуге көбірек қызығушылық танытатынына сенді. Сондықтан 1943 жылдың ақпан айында Боз неміс су асты қайығына мініп, Жапонияға бет бұрды. Бұл Германияда оның жалдаған адамдарын көшбассыз және рухсыз қалдырды.
In Germany, Bose was attached to the Special Bureau for India under Adam von Trott zu Solz which was responsible for broadcasting on the German sponsored Azad Hind Radio. He founded the Free India Center in Berlin, and created the Indian Legion (consisting of some 4500 soldiers) out of Indian prisoners of war who had previously fought for the British in North Africa prior to their capture by Axis forces. The Indian Legion was attached to the Wehrmacht, and later transferred to the Waffen SS. Its members swore the following allegiance to Hitler and Bose: "I swear by God this holy oath that I will obey the leader of the German race and state, Adolf Hitler, as the commander of the German armed forces in the fight for India, whose leader is Subhas Chandra Bose". This oath clearly abrogated control of the Indian legion to the German armed forces whilst stating Bose's overall leadership of India. He was also, however, prepared to envisage an invasion of India via the USSR by Nazi troops, spearheaded by the Azad Hind Legion; many have questioned his judgment here, as it seems unlikely that the Germans could have been easily persuaded to leave after such an invasion, which might also have resulted in an Axis victory in the War. Soon, according to historian Romain Hayes, "the (German) Foreign Office procured a luxurious residence for (Bose) along with a butler, cook, gardener, and an SS chauffeured car. Emilie Schenkl moved in openly with him. The Germans, aware of the nature of the relationship, refrained from any involvement." However, most of the staff in the Special Bureau for India, which had been set up to aid Bose, did not get along with Emilie. In particular Adam von Trott, Alexander Werth and Freda Kretschemer, according to historian Leonard A. Gordon, "appear to have disliked her intensely. They believed that she and Bose were not married and that she was using her liaison with Bose to live an especially comfortable life during the hard times of war" and that differences were compounded by issues of class. In November 1942, Schenkl gave birth to their daughter. The Germans were unwilling to form an alliance with Bose because they considered him unpopular in comparison with Mahatma Gandhi and Jawaharlal Nehru. By the spring of 1942, the German army was mired in the USSR. Bose, due to disappointment over the lack of response from Nazi Germany, was now keen to move to Southeast Asia, where Japan had just won quick victories. However, he still expected official recognition from Nazi Germany. Adolf Hitler during his only meeting with Bose in late May 1942 refused to entertain Bose's requests and facilitated him with a submarine voyage to East Asia. In February 1943, Bose left Schenkl and their baby daughter and boarded a German submarine to travel, via transfer to a Japanese submarine, to Japanese occupied southeast Asia. In all, 3,000 Indian prisoners of war signed up for the Free India Legion. But instead of being delighted, Bose was worried. A left wing admirer of Russia, he was devastated when Hitler's tanks rolled across the Soviet border. Matters were worsened by the fact that the now retreating German army would be in no position to offer him help in driving the British from India. When he met Hitler in May 1942, his suspicions were confirmed, and he came to believe that the Nazi leader was more interested in using his men to win propaganda victories than military ones. So, in February 1943, Bose boarded a German U boat and left for Japan. This left the men he had recruited leaderless and demoralised in Germany.
1943-1945: Жапонияның Азияны басып алуы
1943 жылы Боз Германияның Үндістанның тәуелсіздігіне көмектесе алатынына көңілі тоққаннан кейін Жапонияға кетті. Ол U 180 неміс суасты қайығымен Мадагаскардың оңтүстік-шығысына, Жақсы Үміт мүйісінен айналып өтіп, Imperial Japan-ға сапар жасады. Бұл Екінші дүниежүзілік соғыста екі әртүрлі әскери-теңіз күштерінің екі суасты қайығы арасындағы жалғыз азаматтық ауысу болды. Үнді ұлттық армиясының (INA) идеясы жапондық майор (кейін генерал-лейтенант) Ивайчи Фудзивараға тиесілі болды, ол Фудзивара Кикан жапондық барлау бөлімінің басшысы еді. Фудзивараның міндеті – «жапон армиясымен бірге соғысатын әскер құру» болды. Ол алғаш рет Бангкоктегі Үндістан Тәуелсіздік лигасының бөлімшесінің президенті Притам Сингх Дхилонмен кездесті және Притам Сингхтің байланыстары арқылы 1941 жылдың желтоқсанында батыс Малайя түбегінде тұтқынға алынған британдық үнді әскерінің капитаны Мохан Сингхті жұмысқа алды. Бірінші Үнді ұлттық армиясы 1941 жылдың желтоқсан айының екінші жартысында Фудзивара мен Мохан Сингх арасындағы талқылаулар нәтижесінде құрылды, ал атауы 1942 жылдың қаңтар айының бірінші аптасында олардың бірігіп таңдаған аты болды. Бұл идеяны сол кезде Токиодан эмигрант-ұлтшыл көшбасшы Раш Бехари Боз басқарған Үндістан Тәуелсіздік лигасы қолдады. Алайда, алғашқы INA 1942 жылдың желтоқсанында Хикари Кикан мен Мохан Сингх арасындағы келіспеушіліктерден кейін таратылды. Сингх тұтқындалды, ал әскерлер тұтқын лагеріне қайтарылды. Бірақ тәуелсіздік армиясының идеясы 1943 жылы Қиыр Шығысқа Субхас Чандра Боздың келуімен қайта жанданды. Шілде айында Сингапурда өткен кездесуде Раш Бехари Боз ұйымды басқаруды Субхас Чандра Бозға тапсырды. Боз жас армияны қайта ұйымдастырып, Оңтүстік-Шығыс Азиядағы үнді эмигранттарының арасында үлкен қолдау ұйымдастыра алды, олар INA-ға қосылып, Боздың тәуелсіздік үшін құрбандыққа шақыруына қаржылай көмектесті. INA-ның жеке әйелдер бөлімшесі болды – Джанси полкінің Рани (Рани Лакшми Байдың құрметіне аталған) капитаны Лакшми Сваминатан басқарды, ол Азиядағы алғашқы осындай бөлім ретінде қарастырылады. Әскери қиындықтарға тап болғанда да Боз Азад Хинд қозғалысына қолдау көрсетуге үміттенді. 1944 жылдың 4 шілдесінде Бурандағы үндістер митингінде айтылған Боздың ең танымал сөзі: «Маған қан беріңдер, мен сендерге бостандық беремін!» Ол Үндістан халқын британдық билікке қарсы күреске қосылуға шақырды. Боздың хинди тіліндегі сөздері өте әсерлі. INA әскерлері уақытша үкіметтің, Азад Хинд үкіметінің қамқорлығында болды, ол өз валютасын, пошта маркаларын, сотын және азаматтық кодексін шығарды және Германия, Жапония, Италия Социалдық Республикасы, Тәуелсіз Хорватия мемлекеті, Қытайдың Нанкиндегі Ван Цзинвэй режимі, Бирманың уақытша үкіметі, Маньчжурия және Жапония бақылауындағы Филиппин сияқты тоғыз Окпан мемлекеті мойындады. Олардың бесеуі – Окпан елдерінің басып алуы кезінде құрылған билік органдары. Бұл үкімет 1943 жылдың қараша айында байқаушы ретінде Ұлы Шығыс Азия конференциясына қатысты. INA-ның алғашқы міндеті Манипурдың шығыс шекарасына жапондықтардың ілгерілеуіне көмектесу болды. INA-ның Бахадур тобының арнайы күштері Аракандағы диверсиялық шабуылдар кезінде де, Имфал мен Кохимаға қарай жапондық шабуыл кезінде де жау сызығының артында операцияларға қатысты. Жапондықтар 1942 жылы Андаман мен Никобар аралдарын басып алды, ал бір жылдан кейін Андаман мен Никобар аралдарында Уақытша үкімет және INA құрылды, лейтенант-полковник Аркот Дораисвами Логанан генерал-губернатор болып тағайындалды. Аралдар Шаһид (Шейіт) және Сварадж (Тәуелсіздік) деп аталды. Алайда Жапон теңіз күштері арал әкімшілігін басқаруды жалғастырды. Боз 1944 жылдың басында аралдарға жалғыз сапармен барған кезде, жапондықтардың түпкі мақсатын толық білуіне жол бермеу үшін, оның жапондық қабылдаушылары оны жергілікті халықтан мұқият оқшаулады. Сол кезде аралдың жапондық әкімшілігі аралдың Үндістан Тәуелсіздік лигасының жетекшісі Диван Сингхті азаптап жатты, ол кейін жарақаттарынан Жасушалық түрмеде қайтыс болды. Боздың аралдарға сапары кезінде бірнеше жергілікті тұрғындар Сингхтың жағдайы туралы Бозға хабарлауға тырысты, бірақ сәттіліксіз. Осы уақыт ішінде Логанатхан өзінің нақты әкімшілік бақылаудың жоқтығын түсінеді және наразылық білдіру үшін генерал-губернатор лауазымынан кетіп, кейіннен Рангундағы үкімет штаб-пәтеріне оралды. Үндістанның солтүстік-шығысындағы Манипур штатының Мойранг қаласында Үндістан Ұлттық Конгресінің үлгісі бойынша Үндістан үш түсті туы алғаш рет көтерілді. Жапон армиясының, Бирма Ұлттық армиясының және INA бригадаларының (Ганди және Неру бригадалары) бірлескен күштерімен Кохима және Имфал қалалары қоршалып, блокадаға алынды. Үндістан құрлығын басып алуға жасалған бұл әрекетке Окпанның «U Go» кодолық аты берілді. Осы операция кезінде 1944 жылдың 6 шілдесінде Сингапурдан Азад Хинд радиосы арқылы хабарлама берген Боз Махатма Гандиниді «Ұлттың әкесі» деп атап, оның соғысқа қатысты құт-берекесін тіледі. Гандини бұл атаумен алғаш рет аталды. Жапондықтардың осы екі қаланы басып алуға жасаған ұзақ әрекеттері жапондық ресурстарды сарқып, «U Go» операциясы сәтсіз аяқталды. Осы екі қалаға жасалған жапондық шабуылдың бірнеше айында Достастық күштері қалаларда бекініп қалды. Достастық күштері қарсы шабуылға шығып, Окпан күштеріне ауыр зиян келтірді, олар кейін Бирма аумағына шегінуге мәжбүр болды. Кохима мен Имфал шайқастарындағы жапондықтардың жеңілісінен кейін Боздың уақытша үкіметінің Үндістан құрлығында база құру мақсаты мәңгілікке жойылды. Дегенмен INA Бирма аумағында британдық үнді армиясына қарсы маңызды шайқастарда күресті, атап айтқанда Мейктилла, Мандалай, Пегу, Ньянгу және Попа тауында. Бірақ Рангунның құлауынан кейін Боздың үкіметі тиімді саяси құрылым болмай қалды. INA әскерлерінің көп бөлігі лейтенант-полковник Логанатхан басшылығымен қарсы келді. Қалған әскерлер Бозбен Малайяға немесе Таиландқа шегінді. Жапонияның соғыс аяғында капитуляциясы Үндістан Ұлттық Армиясының қалған бөлімдерінің де капитуляциясына әкелді. INA тұтқындары Үндістанға қайтарылды және кейбіреулері мемлекетке қарсы қылмыс жасады деген айыппен сотталды.
In 1943, after being disillusioned that Germany could be of any help in gaining India's independence, Bose left for Japan. He travelled with the German submarine U 180 around the Cape of Good Hope to the southeast of Madagascar, where he was transferred to the for the rest of the journey to Imperial Japan. This was the only civilian transfer between two submarines of two different navies in World War II. The Indian National Army (INA) was the brainchild of Japanese Major (and post war Lieutenant General) Iwaichi Fujiwara, head of the Japanese intelligence unit Fujiwara Kikan. Fujiwara's mission was "to raise an army which would fight alongside the Japanese army." He first met Pritam Singh Dhillon, the president of the Bangkok chapter of the Indian Independence League, and through Pritam Singh's network recruited a captured British Indian army captain, Mohan Singh, on the western Malayan peninsula in December 1941. The First Indian National Army was formed as a result of discussion between Fujiwara and Mohan Singh in the second half of December 1941, and the name chosen jointly by them in the first week of January 1942. This was along the concept of, and with support of, what was then known as the Indian Independence League headed from Tokyo by expatriate nationalist leader Rash Behari Bose. The first INA was however disbanded in December 1942 after disagreements between the Hikari Kikan and Mohan Singh, who came to believe that the Japanese High Command was using the INA as a mere pawn and propaganda tool. Singh was taken into custody and the troops returned to the prisoner of war camp. However, the idea of an independence army was revived with the arrival of Subhas Chandra Bose in the Far East in 1943. In July, at a meeting in Singapore, Rash Behari Bose handed over control of the organisation to Subhas Chandra Bose. Bose was able to reorganise the fledgling army and organise massive support among the expatriate Indian population in south east Asia, who lent their support by both enlisting in the Indian National Army, as well as financially in response to Bose's calls for sacrifice for the independence cause. INA had a separate women's unit, the Rani of Jhansi Regiment (named after Rani Lakshmi Bai) headed by Capt. Lakshmi Swaminathan, which is seen as a first of its kind in Asia. Even when faced with military reverses, Bose was able to maintain support for the Azad Hind movement. Spoken as a part of a motivational speech for the Indian National Army at a rally of Indians in Burma on 4 July 1944, Bose's most famous quote was "Give me blood, and I shall give you freedom!" In this, he urged the people of India to join him in his fight against the British Raj. Spoken in Hindi, Bose's words are highly evocative. The troops of the INA were under the aegis of a provisional government, the Azad Hind Government, which came to produce its own currency, postage stamps, court and civil code, and was recognised by nine Axis states—Germany, Japan, Italian Social Republic, the Independent State of Croatia, the Wang Jingwei regime in Nanjing, China, a provisional government of Burma, Manchukuo and Japanese controlled Philippines. Of those countries, five were authorities established under Axis occupation. This government participated in the so called Greater East Asia Conference as an observer in November 1943. The INA's first commitment was in the Japanese thrust towards Eastern Indian frontiers of Manipur. INA's special forces, the Bahadur Group, were involved in operations behind enemy lines both during the diversionary attacks in Arakan, as well as the Japanese thrust towards Imphal and Kohima. The Japanese also took possession of Andaman and Nicobar Islands in 1942 and a year later, the Provisional Government and the INA were established in the Andaman and Nicobar Islands with Lt Col. Arcot Doraiswamy Loganadan appointed its Governor General. The islands were renamed Shaheed (Martyr) and Swaraj (Independence). However, the Japanese Navy remained in essential control of the island's administration. During Bose's only visit to the islands in early 1944, apparently in the interest of shielding Bose from attaining a full knowledge of ultimate Japanese intentions, his Japanese hosts carefully isolated him from the local population. At that time the island's Japanese administration had been torturing the leader of the island's Indian Independence League, Diwan Singh, who later died of his injuries in the Cellular Jail. During Bose's visit to the islands several locals attempted to alert Bose to Singh's plight, but apparently without success. During this time Loganathan became aware of his lack of any genuine administrative control and resigned in protest as Governor General, later returning to the Government's headquarters in Rangoon. On the Indian mainland, an Indian Tricolour flag, modelled after that of the Indian National Congress, was raised for the first time in the town of Moirang, in Manipur, in north eastern India. The adjacent towns of Kohima and Imphal were then encircled and placed under siege by divisions of the Japanese Army, working in conjunction with the Burmese National Army, and with Brigades of the INA, known as the Gandhi and Nehru Brigades. This attempt at conquering the Indian mainland had the Axis codename of Operation U Go. During this operation, on 6 July 1944, in a speech broadcast by the Azad Hind Radio from Singapore, Bose addressed Mahatma Gandhi as the "Father of the Nation" and asked for his blessings and good wishes for the war he was fighting. This was the first time that Gandhi was referred to by this appellation. The protracted Japanese attempts to take these two towns depleted Japanese resources, with Operation U Go ultimately proving unsuccessful. Through several months of Japanese onslaught on these two towns, Commonwealth forces remained entrenched in the towns. Commonwealth forces then counter attacked, inflicting serious losses on the Axis led forces, who were then forced into a retreat back into Burmese territory. After the Japanese defeat at the battles of Kohima and Imphal, Bose's Provisional Government's aim of establishing a base in mainland India was lost forever. Still the INA fought in key battles against the British Indian Army in Burmese territory, notable in Meiktilla, Mandalay, Pegu, Nyangyu and Mount Popa. However, with the fall of Rangoon, Bose's government ceased to be an effective political entity. A large proportion of the INA troops surrendered under Lt Col Loganathan. The remaining troops retreated with Bose towards Malaya or made for Thailand. Japan's surrender at the end of the war also led to the surrender of the remaining elements of the Indian National Army. The INA prisoners were then repatriated to India and some tried for treason.
18 тамыз 1945: Өлім
Субхас Чандра Боз 1945 жылғы 18 тамызда ұшағы жапондық Формоза (қазіргі Тайвань) аймағына құлағаннан кейін үшінші дәрежелі күйіктен қайтыс болды. Дегенмен, оның көптеген жақтастары, әсіресе Бенгалияда, сол кезде де, кейін де оның өлімінің фактісіне немесе жағдайларына сенуден бас тартты. Оның өлімінен кейін бірнеше сағат өткен соң, Боз туралы әртүрлі теориялар пайда болды және олар ұзақ уақыт бойы тірі қалды, Боз туралы әскери мифтерді жалғастырып берді. Тайхокуда, сағат 14:30 шамасында Боз ұшақта болған бомбалаушы ұшақ ұшып көтерілген кезде, ұшақтардың қалыпты жолынан шығып бара жатқанда, ішіндегі жолаушылар қозғалтқыштың кері соққысына ұқсас қатты дыбыс естіді. Ұшақ алаңында тұрған механиктер ұшақтан бірдеңе түсіп жатқанын көрді. Бұл сол жақ қозғалтқыш немесе оның бір бөлігі және винт болды. Ұшақ оң жаққа қарай күшті бұрылып, құлап, екіге бөлініп, жанып кетті. Ішінде бас ұшқыш, қосалқы ұшқыш және Жапон Квантун армиясының штаб бастығының орынбасары генерал-лейтенант Цунамаса Шидей бірден қаза тапты. Олар Маньчжурияда Кеңес әскерімен Боз үшін келіссөздер жүргізуге тиіс болған. Боздың көмекшісі Хабибур Рахман есінен танып, қысқа уақытқа есін жоғалтты, ал Боз есін сақтап, өлімге душар болмаса да, бензинге толы болды. Рахман есін жиған соң, Бозбен бірге артқы есіктен шығуға тырысты, бірақ ол жүкпен тоқтатылған екенін көрді. Сонда олар оттың арасынан жүгіріп, алдыңғы жақтан шығуды шешті. Ұшаққа жақындаған қызметкерлер екі адамның оларға қарай шаршаңқы қалпында келе жатқанын көрді, олардың бірі отқа оранған адамға айналды. Отқа оранған адам Боз екені белгілі болды, оның бензинге сіңген киімдері бірден тұтанып кетті. Рахман мен басқа бірнеше адам отты сөндіруге үлкерді, бірақ Боздың беті мен басы қатты күйгенін байқады. Джойс Чэпман Лебраның айтуынша, "Жедел жәрдем машинасы Бозды және басқа жолаушыларды Тайхокудан оңтүстікке қарай Нанмон әскери ауруханасына жеткізді". Әуежай қызметкерлері сағат 15:00 шамасында аурухананың хирургі Танейоши Йошимиге хабарласты. Боз ауруханаға жеткенде және одан кейін де есін сақтап, көбінесе дұрыс сөйледі. Боз тек қана жамылғымен оралған күйі болды, ал доктор Йошими денесінің көп бөлігінде, әсіресе кеудесінде үшінші дәрежелі күйіктер бар екенін көрді және оның тірі қалуына күмәнданды. Доктор Йошими дереу Бозға емдеуді бастады, ал доктор Цурута оған көмектесті. Кейін аурухана қызметкерлерімен сұхбаттасқан тарихшы Леонард А. Гордонның айтуынша,
Subhas Chandra Bose died on 18 August 1945 from third degree burns after his airplane crashed in Japanese ruled Formosa (now Taiwan). However, many among his supporters, especially in Bengal, refused at the time, and have refused since, to believe either the fact or the circumstances of his death. Conspiracy theories appeared within hours of his death and have thereafter had a long shelf life, keeping alive various martial myths about Bose. In Taihoku, at around 2:30pm as the bomber with Bose on board was leaving the standard path taken by aircraft during take off, the passengers inside heard a loud sound, similar to an engine backfiring. The mechanics on the tarmac saw something fall out of the plane. It was the portside engine, or a part of it, and the propeller. The plane swung wildly to the right and plummeted, crashing, breaking into two, and exploding into flames. Inside, the chief pilot, copilot and Lieutenant General Tsunamasa Shidei, the Vice Chief of Staff of the Japanese Kwantung Army, who was to have made the negotiations for Bose with the Soviet army in Manchuria, were instantly killed. Bose's assistant Habibur Rahman was stunned, passing out briefly, and Bose, although conscious and not fatally hurt, was soaked in gasoline. When Rahman came to, he and Bose attempted to leave by the rear door, but found it blocked by the luggage. They then decided to run through the flames and exit from the front. The ground staff, now approaching the plane, saw two people staggering towards them, one of whom had become a human torch. The human torch turned out to be Bose, whose gasoline soaked clothes had instantly ignited. Rahman and a few others managed to smother the flames, but also noticed that Bose's face and head appeared badly burned. According to Joyce Chapman Lebra, "A truck which served as ambulance rushed Bose and the other passengers to the Nanmon Military Hospital south of Taihoku." The airport personnel called Dr. Taneyoshi Yoshimi, the surgeon in charge at the hospital at around 3pm. Bose was conscious and mostly coherent when they reached the hospital, and for some time thereafter. Bose was naked, except for a blanket wrapped around him, and Dr. Yoshimi immediately saw evidence of third degree burns on many parts of the body, especially on his chest, doubting very much that he would live. Dr. Yoshimi promptly began to treat Bose and was assisted by Dr. Tsuruta. According to historian Leonard A. Gordon, who interviewed all the hospital personnel later,
Оның денесіне дезинфекциялық құрал - Ривамол құйылды, содан кейін ақ май жағылды және денесінің көп бөлігіне таңғыш жабылды. Доктор Йошими Бозға әлсіз жүрегіне төрт рет Вита Камфор және екі рет Дигитамин инъекциясын жасады. Бұл инъекциялар 30 минут сайын жасалды. Күйіктен кейін денесі тез сұйықтық жоғалтқандықтан, оған Рингер ерітіндісін тамырға құйды. Үшінші дәрігер, доктор Иши, оған қан құйды. Бөлмеде Кадзуо Мицуи есімді әскери қызметкер және бірнеше медбике де болды. Боздың есі әлі де таза болды, бұл доктор Йошимиге осындай ауыр жарақат алған адам үшін таңғаларлық көрінді. Бірақ емдеуге қарамастан, Боз комаға түсті. Бірнеше сағаттан кейін, 18 тамыз 1945 жылы, сенбі күні, кешкі 21:00 мен 22:00 арасында (жергілікті уақыт бойынша) Боз 48 жасында қайтыс болды. Боздың денесі екі күннен кейін, 1945 жылғы 20 тамызда Тайхокудың басты крематорийінде өртелді. 1945 жылғы 23 тамызда жапондық Do Trzei ақпарат агенттігі Боз бен Шидеяның өлімі туралы хабарлады. 7 қыркүйекте жапон офицері, лейтенант Тацуо Хаяшида Боздың күлін Токиоға алып барды, ал ертесіне күлді Токиодағы Үндістан Тәуелсіздік лигасының президенті Рама Муртиге тапсырды. 14 қыркүйекте Токиода Бозға арналған еске алу рәсімі өтті, ал бірнеше күннен кейін күл Токиодағы Ничирен буддизмінің Ренкодзи ғибадатханасының діни қызметкеріне тапсырылды. Ол күл содан бері сол жерде сақталып келеді. INA қызметкерлері арасында үлкен сенімсіздік, шок және күйзеліс болды. Ең көп зардап шеккендер Малайя мен Сингапурдан келген жас тамилдік үндістер болды, олар INA-ға қосылған азаматтардың көп бөлігін құрады. INA-дағы кәсіби сарбаздар, олардың көпшілігі панджабилер, белгісіз болашаққа тап болды, көптегендер британдықтардан жаза аламыз деп ойлады. Үндістанда Үнді ұлттық конгресінің ресми ұстанымы Мохандас Карамчанд (Махатма) Гандидің Раджкумари Амрит Каурға жазған хатында қысқаша баяндалды. Ганди: "Субхас Боз лайықты түрде қайтыс болды. Ол, әрине, патриот еді, бірақ дұрыс жолға бас сұқпаған". Көптеген конгрессмендер Боздың Гандимен дауласуы үшін және олар жапондық фашизм деп санайтын нәрсемен ынтымақтасуы үшін оны кешірген жоқ. Екінші дүниежүзілік соғысқа қатысқан шамамен екі жарым миллион британдық үнді әскерлері INA туралы қарама-қарсы пікірде болды. Кейбіреулері INA-ны сатқындар деп қарады және оларды жазалауды қалады, ал енді біреулері оларға көбірек жаны ашыды. Британдық үкімет INA-ны ешқашан қауіпсіздікке бұрмалаған жоқ, бірақ INA істері сотта 300 INA офицерін мемлекетке қарсы қылмыс жасады деп айыптады, бірақ соңында өз шешімінен бас тартты.
A disinfectant, Rivamol , was put over most of his body and then a white ointment was applied and he was bandaged over most of his body. Dr. Yoshimi gave Bose four injections of Vita Camphor and two of Digitamine for his weakened heart. These were given about every 30 minutes. Since his body had lost fluids quickly upon being burnt, he was also given Ringer solution intravenously. A third doctor, Dr. Ishii gave him a blood transfusion. An orderly, Kazuo Mitsui, an army private, was in the room and several nurses were also assisting. Bose still had a clear head which Dr. Yoshimi found remarkable for someone with such severe injuries. Soon, in spite of the treatment, Bose went into a coma. A few hours later, between 9 and 10 pm (local time) on Saturday, 18 August 1945, Bose died aged 48. Bose's body was cremated in the main Taihoku crematorium two days later, 20 August 1945. On 23 August 1945, the Japanese news agency Do Trzei announced the death of Bose and Shidea. On 7 September a Japanese officer, Lieutenant Tatsuo Hayashida, carried Bose's ashes to Tokyo, and the following morning they were handed to the president of the Tokyo Indian Independence League, Rama Murti. On 14 September a memorial service was held for Bose in Tokyo and a few days later the ashes were turned over to the priest of the Renkōji Temple of Nichiren Buddhism in Tokyo. There they have remained ever since. Among the INA personnel, there was widespread disbelief, shock, and trauma. Most affected were the young Tamil Indians from Malaya and Singapore, both men and women, who comprised the bulk of the civilians who had enlisted in the INA. The professional soldiers in the INA, most of whom were Punjabis, faced an uncertain future, with many fatalistically expecting reprisals from the British. In India the Indian National Congress's official line was succinctly expressed in a letter Mohandas Karamchand (Mahatma) Gandhi wrote to Rajkumari Amrit Kaur. Said Gandhi, "Subhas Bose has died well. He was undoubtedly a patriot, though misguided." Many congressmen had not forgiven Bose for quarrelling with Gandhi and for collaborating with what they considered was Japanese fascism. The Indian soldiers in the British Indian army, some two and a half million of whom had fought during the Second World War, were conflicted about the INA. Some saw the INA as traitors and wanted them punished; others felt more sympathetic. The British Raj, though never seriously threatened by the INA, tried 300 INA officers for treason in the INA trials, but eventually backtracked.
Идеология
Субхас Чандра Бос "Бхагавад-гитаның" британдықтарға қарсы күресте үлкен шабыт көзі болғанына сенді. Свами Вивекананданың жалқылық туралы ілімі, оның ұлтшылдық ойлары және әлеуметтік қызмет пен реформаларға жасаған баса назары Субхас Чандра Бозға өте ерте жасынан әсер етті. Үндістанның ежелгі кітаптарының жаңаша түсіндірілуі оған қатты ұнады. Кейбір ғалымдар индуистік руханият оның саяси және әлеуметтік ойларының маңызды бөлігін құрады деп санайды. Тарихшы Леонард Гордон түсіндіргендей, "ішкі діни ізденістер оның ересек өмірінде де жалғасты. Бұл оны Үндістан аймағында көбейіп келе жатқан атеист социалистер мен коммунистерден ерекшелендірді". Бос 1930 жылы Калькуттада сөйлеген сөзінде алғаш рет "қазіргі Еуропа социализм және фашизм деп атап жүрген нәрселердің синтезіне" ұмтылатынын айтты. Бос кейіннен Нехрудың 1933 жылғы коммунизм мен фашизм арасында "ортақ жол жоқ" деген мәлімдемесін сынға алып, оны "негізінен бұрыс" деп сипаттады. Бос коммунизмнің Үндістанда ұлтшылдық пен дінді қабылдамайтынына байланысты тамыр тартпайтынына сенді және оның орнына "коммунизм мен фашизмнің синтезі" қалыптасуы мүмкін деп ұсынды. 1944 жылы Бос осылай деді: "Біздің философиямыз ұлттық социализм мен коммунизмнің синтезі болуы керек".
Subhas Chandra Bose believed that the Bhagavad Gita was a great source of inspiration for the struggle against the British. Swami Vivekananda's teachings on universalism, his nationalist thoughts and his emphasis on social service and reform had all inspired Subhas Chandra Bose from his very young days. The fresh interpretation of India's ancient scriptures had appealed immensely to him. Some scholars think that Hindu spirituality formed an essential part of his political and social thought. As historian Leonard Gordon explains "Inner religious explorations continued to be a part of his adult life. This set him apart from the slowly growing number of atheistic socialists and communists who dotted the Indian landscape." Bose first expressed his preference for "a synthesis of what modern Europe calls socialism and fascism" in a 1930 speech in Calcutta. Bose later criticized Nehru's 1933 statement that there is "no middle road" between communism and fascism, describing it as "fundamentally wrong". Bose believed communism would not gain ground in India due to its rejection of nationalism and religion and suggested a "synthesis between communism and fascism" could take hold instead. In 1944, Bose similarly stated, "Our philosophy should be a synthesis between National Socialism and communism."
Авторитаризм
Боз авторитаризмнің азаттық әкелуі және Үндістан қоғамын қайта құруы мүмкін деп сенді. Ол 1930 жылдары Италия мен Германияда көрген авторитарлық әдістерге ризашылық білдірді және тәуелсіз Үндістан құру үшін оларды пайдалануға болатынын ойлады. Көптеген Конгресс басшылары Боздың бағдарламасының жапон фашистерімен үлкен ұқсастықтары бар екенін есептеді. Конгресс ішінде маңызды рөлден шеттетілгеннен кейін, Боз британдықтарға қарсы одақтас ретінде фашистік режимдерді таңдап, Үндістаннан қашып кетті. Боз Үндістанның "авторитарлық сипаттамасы бар саяси жүйеге" және "кейбір жылдарға диктаторлық өкілеттіктермен күшті орталық үкіметке" ие болуы керек деп сенді. Бұрын Боз демократияның Үндістан үшін ең жақсы нұсқа екеніне нақты сенім білдірген болатын. Алайда, соғыс кезінде (немесе мүмкін 1930 жылдары) Боз Үндістанның кедейлігі мен әлеуметтік теңсіздіктерін жеңу үшін ешқандай демократиялық жүйе жеткіліксіз деп шешкен сияқты, және ол ұлттық қайта құру процесі үшін Совет Ресейіне ұқсас социалистік мемлекет қажет екенін жазды (ол да оны көрген және риза болған). Осыған сәйкес, кейбіреулер Боздың соғыста Оскімен (Ось державаларымен) одақтасуы тек прагматизмға ғана негізделмегенін, ал Боз – әйелдердің құқықтарын, секуляризмді және басқа да либералдық идеяларды қолдаған ұлтшыл болғанын, бірақ нацист немесе фашист емес екенін айтады; ал басқалары ол көптеген постколониялық көшбасшыларға тән популистік жұмылдыру әдістерін қолданған болуы мүмкін деп санайды.
Bose believed that authoritarianism could bring liberation and reconstruction of Indian society. He expressed admiration for the authoritarian methods which he saw in Italy and Germany during the 1930s; he thought they could be used to build an independent India. To a large number of Congress leaders, Bose programme shared enough similarities with Japanese fascists. After getting marginalized within Congress, Bose chose to embrace fascist regimes as allies against the British and fled India. Bose believed that India "must have a political system—State—of an authoritarian character," and "a strong central government with dictatorial powers for some years to come". Earlier, Bose had clearly expressed his belief that democracy was the best option for India. However, during the war (and possibly as early as the 1930s), Bose seems to have decided that no democratic system could be adequate to overcome India's poverty and social inequalities, and he wrote that a socialist state similar to that of Soviet Russia (which he had also seen and admired) would be needed for the process of national re building. Accordingly, some suggest that Bose's alliance with the Axis during the war was based on more than just pragmatism and that Bose was a militant nationalist, though not a Nazi nor a Fascist, for he supported the empowerment of women, secularism and other liberal ideas; alternatively, others consider he might have been using populist methods of mobilisation common to many post colonial leaders.
Дәйексөздер
Оның ең танымал сөзі: "Маған қан беріңдер, мен сіздерге бостандық беремін". Тағы бір танымал ұран – "Дили чало" ("Делиге қарай!") болды. Ол осы ұранды ИНА армиясын жігерлендіру үшін қолданды. Оның тағы бір қағидасы – "Иттехад, Этемад, Құрбани" ("Бірлік, сенім, құрбандық") еді.
His most famous quote was "Give me blood and I will give you freedom". Another famous quote was Dilli Chalo ("On to Delhi)!" This was the call he used to give the INA armies to motivate them. Another slogan coined by him was "Ittehad, Etemad, Qurbani" (Urdu for "Unity, Agreement, Sacrifice").
Мұра
Боздың Үндістандағы британдық билікке қарсы тұруы оны көптеген үндістер үшін қаһарманға айналдырды, бірақ екінші дүниежүзілік соғыста нацистік Германиямен және Императорлық Жапониямен жасаған одақтастығы авторитарлыққа, антисемитизмге және әскери жеңіліске толы мұра қалдырды.
Bose' defiance of British authority in India made him a hero among many Indians, however his wartime alliances with Nazi Germany and Imperial Japan left a legacy fraught with authoritarianism, anti Semitism, and military failure.
Ескерткіштер
Бос 1964, 1993, 1997, 2001, 2016, 2018 және 2021 жылдардағы Үндістанның почта маркаларында бейнеленген. Бос 1996 және 1997 жылдары 2 рупийлік монеталарда, 2018 жылы 75 рупийлік монетада және 2021 жылы 125 рупийлік монетада бейнеленген. Нетажи Субхас Чандра Бос халықаралық әуежайы, Калькутта, Батыс Бенгалия, Нетажи Субхас Чандра Бос теміржол станциясы, Гомох, Жаркханд, Нетажи экспресі, поезд Хаура мен Калка арасында жүреді, Калькутта, Батыс Бенгалиядағы Нетажи Бхаван метро станциясы және Нетажи метро станциясы, Делидегі Нетажи Субхаш Плейс метро станциясы. Нетажи Субхаш Чандра Бос аралы, Андаман және Никобар аралдары, Одишаның ең ұзын көпірі – Нетажи Субхаш Чандра Бос Сету және Үндістандағы көптеген мекемелер оның есімімен аталады. 2007 жылдың 23 тамызында Жапонияның премьер-министрі Синдзо Абэ Калькуттадағы Нетажи Бхаванға сапар жасады. 2022 жылғы Нетажи сыйлығының иегері Абэ Бос отбасына: "Жапон халқы Бостың британдық үстемдіктен Үндістанның тәуелсіздік күресіне жетекшілік еткен зор ерік-жігеріне қатты риза. Нетажи Жапонияда өте құрметті тұлға" деді. 2021 жылы Үндістан Үкіметі 23 қаңтарды Субхас Чандра Бостың туған күнін еске алу үшін Паракрам Дивас деп жариялады. «Тринамул Конгресі» және «Үндістандық Алға Бағытталған Блок» саяси партиялары бұл күнді «Дешпрем Дивас» ретінде атап өтуді талап етті. 2019 жылы Үндістан Үкіметі Нью-Делидегі Қызыл қамал ішінде Нетажи Субхас Чандра Бос және оның ИНА-сына арналған мұражайды ашты. 2022 жылы Үндістан Үкіметі Үндістан қақпасында Нетажи Субхас Чандра Бостың ескертілген мүсінін ашты. Сондай-ақ сол жылы Үндістан Үкіметі апаттарды басқару саласында ерекше еңбек еткендерге берілетін ресми «Субхас Чандра Бос Апда Прабандхан Пураскар» сыйлығын тағайындады.
Bose was featured on the stamps in India from 1964, 1993, 1997, 2001, 2016, 2018 and 2021. Bose was also featured in ₹2 coins in 1996 and 1997, ₹75 coin in 2018 and ₹125 coin in 2021. Netaji Subhas Chandra Bose International Airport at Kolkata, West Bengal, Netaji Subhas Chandra Bose Gomoh railway station at Gomoh, Jharkhand, Netaji Express, a train runs between Howrah and Kalka, Cuttack Netaji Bus Terminal at Cuttack, Odisha, Netaji Bhavan metro station and Netaji metro station at Kolkata, West Bengal and Netaji Subhash Place metro station at Delhi. Netaji Subhash Chandra Bose Island at Andaman and Nicobar Island, Netaji Subhas Chandra Bose Setu (Longest bridge of Odisha) at Cuttack, Odisha and many other institutions in India are named after him. On 23 August 2007, Japanese Prime Minister, Shinzō Abe visited the Netaji Bhawan in Kolkata. Abe, who is also the recipient of Netaji Award 2022, said to Bose's family "The Japanese are deeply moved by Bose's strong will to have led the Indian independence movement from British rule. Netaji is a much respected name in Japan." In 2021, the Government of India declared 23 January as Parakram Divas to commemorate the birth anniversary of Subhas Chandra Bose. Political party, Trinamool Congress and the All India Forward Bloc demanded that the day should be observed as 'Deshprem Divas'. In 2019, the Government of India inaugurated a museum on Netaji Subhash Chandra Bose and his INA at Red Fort, New Delhi. In 2022, Government of India inaugurated a Statue of Netaji Subhas Chandra Bose at India Gate. Also in the same year, Government of India started an official award Subhas Chandra Bose Aapda Prabandhan Puraskar, for those who does excellent work in Disaster management.
Халықтық ақпарат құралдарында
Нетажи Субхаш – Бос туралы деректі фильм 1947 жылы жарық көрді, режиссері Чхотубхаи Десай. Нета Джи Субхаш Чандра Бос – Хемен Гуптаның Бос туралы 1966 жылы түсірілген үнді биографиялық драмалық фильмі. 2004 жылы Шям Бенегал «Нетажи Субхас Чандра Бос: Ұмытылған батыр» атты тағы бір тамырлық фильм түсірді. Бұл фильмде оның нацистік Германиядағы (1941–1943), жапондықтар басып алған Азиядағы (1943–1945) өмірі және Азад Хинд Фаудж құрылуына әкелген оқиғалар көрсетілген. Фильм BFI Лондон кинофестивалінде сыншылардың жоғары бағасын алды, сондай-ақ ұлттық бірлік тақырыбындағы үздік көркем фильм және сол жылғы үздік өндіріс дизайны үшін Ұлттық кино сыйлығына ие болды. Маратхи тіліндегі жазушы Вишвас Патилдің Субхаш Чандра Бостың өмірі туралы «Маханайк» тарихи романы 2005 жылы жарық көрді. Сугата Боздың Субхаш Чандра Босқа арналған «Еңбегінің қарсыласы» атты өмірбаяны 2011 жылы жарияланды. Икбал Малхотраның 2016 жылғы «Субхаш Чандра Бос: Құпия» деректі фильмі Бостың өліміне қатысты қастандық теорияларын қарастырады. «Нетажи Бос – Жоғалған қазына» 2017 жылы History TV18 телеарнасында көрсетілген деректі фильм, ол INA қазынасы туралы дауды зерттейді. 2017 жылы ALTBalaji және BIG Synergy Media, Экта Капур жасаған, Ануж Дхардың «India's Biggest Cover up» кітабының драмалық бейімдеуіне негізделген 9 бөлімді «Bose: Dead/Alive» веб-сериалын шығарды. Бұл сериалда Боллуд актері Раджкумар Рао Субхаш Чандра Бос рөлінде, ал Анна Адор Эмили Шенкл рөлінде ойнады. Сериал сюжеті, актерлік шеберлігі және өндіріс дизайны үшін көрермендер мен сыншылардың мақтауына ие болды. 2019 жылдың қаңтар айында Zee Bangla «Нетажи» күнделікті телесериалын көрсетуге бастады. Срижит Мукерджидің 2019 жылғы «Гумнами» үнді-бенгалдық құпия фильмі Нетажидің өліміне байланысты құпияны ашады, ол Мукерджи комиссиясының тыңдауына негізделген.
Netaji Subhash, a feature documentary film about Bose was released in 1947, it was directed by Chhotubhai Desai. Neta Ji Subhash Chandra Bose is a 1966 Indian biographical drama film about Bose by Hemen Gupta. In 2004, Shyam Benegal directed the biographical film, Netaji Subhas Chandra Bose: The Forgotten Hero depicting his life in Nazi Germany (1941–1943), in Japanese occupied Asia (1943–1945) and the events leading to the formation of Azad Hind Fauj. The film received critical acclaim at the BFI London Film Festival, and has garnered the National Film Award for Best Feature Film on National Integration, and the National Film Award for Best Production Design for that year. Mahanayak, 2005 published Marathi historical novel on the life of Subhash Chandra Bose, written by Marathi author Vishvas Patil. His Majesty's Opponent, a biography of Subhash Chandra Bose, written by Sugata Bose, published in 2011. Subhash Chandra Bose: The Mystery, a 2016 documentary film by Iqbal Malhotra, follows conspiracy theories regarding Bose's death. Netaji Bose – The Lost Treasure is a 2017 television documentary film which aired on History TV18, it explores the INA treasure controversy. In 2017, ALTBalaji and BIG Synergy Media, released a 9 episode web series, Bose: Dead/Alive, created by Ekta Kapoor, a dramatised version of the book India's Biggest Cover up written by Anuj Dhar, which starred Bollywood actor Rajkummar Rao as Subhas Chandra Bose and Anna Ador as Emilie Schenkl. The series was praised by both audience and critics, for its plot, performance and production design. In January 2019 Zee Bangla started broadcasting the daily television series Netaji. Gumnaami is an 2019 Indian Bengali mystery film directed by Srijit Mukherji, which deals with Netaji's death mystery, based on the Mukherjee Commission Hearings.