Кіріспе

Үндістан тәуелсіздігі үшін күрескен көшбасшы

Ол 1912 жылы Үндістанның вице-королі лорд Хардинджді өлтіру мақсатымен Дели-Лахор қастандығының артында тұрды. Қастандық сәтсіз аяқталғаннан кейін Бозе Императорлық Жапонияға қашып кетті. Бозе Британ үкімдігі кезінде болған қатерлі эпидемиялар мен ашаршылық жылдары өсті. Бұл оның британдық билікке деген қарсылығын күшейтті. 1912 жылғы 23 желтоқсанда лорд Хардинджді өлтіруге жасалған Дели-Лахор қастандығынан кейін Бозе жасырынуға мәжбүр болды. Ол қастандыққа қатысқандығы үшін отарлық полициясымен іздеуге алынды, Хардиндж сол кезде генерал-губернатор және вице-король болатын. Ол түнгі пойызбен Дехрадунға оралып, келесі күні ештеңе болмағандай кеңсеге келді. Ол Дехрадунның адал азаматтарының жиналысын ұйымдастырып, вице-корольге жасалған шабуылды айыптады. 1913 жылы Бенгалиядағы су тасқыны кезінде Бозе Джатин Мукерджимен танысты, оны "нағыз халық жетекшісі" деп тапты, ол Боздің сөнбеген ынтасына "жаңа серпіліс" берді. Осылайша, Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол 1915 жылғы ақпанда Үндістанда көтеріліс тудыруға бағытталған Ғадар көтерілісінің жетекші тұлғаларының бірі болды. Сенімді және тексерілген Ғадаршылар әскерге ену үшін бірнеше гарнизондарға жіберілді. Ғадар басшыларының пікірінше, Еуропада соғыс болғандықтан, көптеген сарбаздар Үндістаннан кетіп қалған, ал қалғандарын жеңу оңай болады. Көтеріліс сәтсіз аяқталып, көптеген революционерлер тұтқындалды. Бірақ Бозе британдық барлау қызметінен қашып, 1915 жылы Жапонияға жетті.

Үндістан Ұлттық Армиясы

Бос Рабиндранат Тхакурдың туысы Приянат Тхакур деген атпен Жапонияға келді. Ол онда Пан-Азиялық түрлі топтардың арасында пана тапты. 1915 жылдан 1918 жылға дейін британдықтар оның экстрадициясын талап етуіне байланысты ол көптеген рет тұратын жерін және жеке басын өзгертті. 1918 жылы Токиодағы «Накамурая» нан пісірушілігінің иелері – Айзо Сома мен Кокко Соманың қызына үйленді және 1923 жылы жапон азаматы атанды. Ол журналист және жазушы ретінде өмір сүрді. Сондай-ақ, ол үнділік стильдегі карриді Жапонияға таныстыруда маңызды рөл атқарғаны да айта келеді. Бұл карри әдеттегі «британдық стильдегі» карриден қымбат болғанымен, өте танымал болды, ал Раш Бихари «Накамураяның Босы» деп белгілі болды. Бозе, А. М. Наирмен бірге, жапон билігін үнді революционерлерін қолдауға көндірді, нәтижесінде Жапония оларды ресми түрде қолдады. Ол 1942 жылғы 28-30 наурызда Токиода конференция шақырып, Үндістан Тәуелсіздік лигасының құрылуы туралы шешім қабылдады. Сондай-ақ ол Үндістанның тәуелсіздігі үшін әскер құру туралы ұсыныс енгізді. 1942 жылғы 22 маусымда Бангкокте Лиганың екінші конференциясын өткізіп, онда Субхас Чандра Бозды Лигаға қосылып, президенттік лауазымға ие болуға шақыру туралы қаулы қабылданды. Жапонияның Малайя және Бирма майдандарында тұтқындалған үндістандық әскери тұтқындары Үндістан Тәуелсіздік лигасына қосылып, 1942 жылғы 1 қыркүйекте Раш Бехари Боздың Үндістан Ұлттық лигасының әскери қанаты ретінде құрылған Үндістан Ұлттық Армиясының (INA) сарбаздары болды. Ол «Азад Хинд» қозғалысының туын таңдап, оны Субхас Чандра Бозға тапсырды, бірақ ұйымдық құрылымы Раш Бехари Боздың қалаған түрінде сақталды. Раш Бехари Бос Үндістан Ұлттық Армиясын (сонымен қатар «Азад Хинд Фауж» деп те аталады) құрды. Туберкулезден қайтыс болғанға дейін Жапон үкіметі оны «Көктем Күнінің Орденімен» (2-дәрежелі) марапаттады.

Жеке өмір

Бозе Тошико Сомамен Шинжуку қаласындағы үйінде жасырынып жүрген кезде танысты. Ол Токиодағы Накамурая нан пісіруханасының (中村屋) иелері, Айзо Сома мен Кокко Соманың қызы және 1918 жылы Паназиялық қозғалысты қолдаушылар болған. Сол кезде Бозе британдықтар іздеп жүрген қашқын еді. Олардың алғашқы кездесуі осы қиын жасырыну кезеңінде болды, бірақ араларында ешқандай әрекеттесу болған жоқ. 1916 жылы Бозе қашқындықтан құтылған соң, алғыс айту мақсатында Сома отбасын үйіне шақырды. Бұл олардың әлеуметтік ортада алғашқы рет қарым-қатынас жасауы еді. Олардың екі баласы болды. Масахиде Бозе (Бхаратчандра) 1920 жылы дүниеге келді. Ол 24 жасында Екінші дүниежүзілік соғыста қаза тапты. 1922 жылы олардың қызы Тетсуко дүниеге келді. 1967 жылдың 26 желтоқсанында Үндістанның пошта және телеграф департаменті Раш Бехари Бостың құрметіне арнайы пошта маркасын шығарды. Батыс Бенгалияның Калькутта қаласында оның құрметіне Раш Бехари авенюі деп аталған көше бар.

Танымал мәдениетте

2019 жылы шыққан «Нетажи» атты үнді бенгал тіліндегі телесериалда, Нетажи Субхаш Чандра Бостың өмірі бейнеленген. Фахим Мирза Раш Бехари Бос рөлін ойнады.