Кіріспе

Үндістанның тәуелсіздік қозғалысы – британдық, француздық және португалдық үстемдіктен саяси тәуелсіздік алу мақсатымен қоғамның әртүрлі топтарынан шыққан жеке тұлғалар мен ұйымдардың күш-жігерін қамтыды. Бұл – Үндістан субконтинентінде отаршылдыққа қарсы күрес жүргізген немесе осылай саналған тұлғалардың тізімі. Тәуелсіздік алғаннан кейін Үндістан үкіметі бұл қозғалысқа қатысқандарды ресми түрде "бостандық күрескері" деп таныды; осы санатқа жататын адамдар (олардың отбасы мүшелері де кіре алады) зейнетақы және арнайы теміржол кассалары сияқты әртүрлі жеңілдіктер алады.

Үндістан азаттық күрескерлерінің тізімі

Аты-жөні Іс-әрекеті
Аббас Тябжи Аббас Тябжи – Гуджараттан шыққан үндістандық азаттық күрескер, Махатма Гандидің жақтасы. Сондай-ақ, Барода мемлекетінің бас судьясы қызметін атқарды. Оның немересі – тарихшы Ирфан Хабиб.
Абдул Бари (профессор) Махатма Ганди Баридің «өзінің халқына қызмет етуде факир сияқты өмір сүргенін» айтты. Содан кейін Конгресс төрағасы Дж. Б. Крипалани: «Оның қазасы Үндістанды ең батыл және жанқияр азаттық жауынгерлерінің бірінен айырды», – деді. Раджендра Прасад 1948 жылғы 22 наурызда «Маздур Аваз» газетінде жарияланған хабары арқылы оның елге қосқан үлесін еске алды.
Абади Бано Бегум Үндістанның тәуелсіздік қозғалысының көрнекті тұлғасы, Мұхаммед Әли Жоһар мен Шәүқат Әлидің (саясаткер) анасы. Ол Би Амман деп те белгілі.
Абдул Қаюм Ансари Үндістанның тәуелсіздігі үшін күресті. Ол өзінің президенті болған Бүкіл Үндістан Момин конференциясы арқылы Джиннаның екі ұлт теориясына қарсы күресті. Ансари мырза өмірін Үндістанның әлеуметтік жағдайы нашар және экономикалық тұрғыдан артта қалған халқына көмек көрсетуге арнады.
Әлимуддин Ахмад – көптеген бүлікшілерге баспана берген және оларға қару-жарақпен көмектескен Бенгал революционері.
Аллури Ситарама Раджу 1922 жылғы Рампа көтерілісіне жетекшілік етті.
Ахмадулла Шах Файзабадтың Маулавиі ретінде танымал, әйгілі азаттық күрескері және 1857 жылғы Үндістан көтерілісінің көшбасшысы. Маулави Ахмадулла Шах Ауад аймағындағы көтерілістің нұршашары ретінде белгілі болды.
Амбика Чакрабарти – революционер, Читтагонг қару-жарақ қоймасына шабуылға қатысқан.
Амередранат Чаттерджи – революционер, қаржы жинап, Үнді-Германдық келісімге қатысқан.
Анант Лаксман Канхере – революциялық өлтіруші, британдық офицер А. М. Т. Джексонды өлтіргені үшін отаршыл үкімет оны жазаға тартты.
Анант Марал Шастри – Каши Видьяпиетіндегі атақты азаттық күрескерлері Ачарья Нарендра Дева мен Ачарья Дж. Б. Криплани Анант Маралдың ұстаздары болды. Пандит Джавахарлал Неру қайтыс болғаннан кейін Үндістанның премьер-министрі болған Лал Бахадур Шастри Каши Видьяпиетте оның замандасы болды. 1930-1932 жылдар аралығында азаматтық мойынсұнбаушылық қозғалысы кезінде британдықтар баспасөзді шектеген кезде, Анант Марал тұтқындалудан қашу үшін жер астына шығып, Аллахабадтан «Конгресс бюллетені» мен «Конгресс самачарын» жариялады. Ол Конгресс бюллетеньдерін басып шығару үшін өз қолымен жазып, штемпельдерді кескен. Ол ауылдан ауылға жүріп, кітап тарататын, Конгресс идеясын таратуға атсалысты. Сондай-ақ, ол Варанасидегі Жастар лигасының хатшысы болып қызмет етті. 1942 жылы «Үндістаннан шығу» қозғалысы кезінде Анант Марал тұтқындалып, Патна лагерінде қамауға алынды.
Ананта Сингх – революционер, Читтагонг қару-жарақ қоймасына шабуылға қатысқан.
Анугра Нараян Синха – Бихардағы әйгілі революционер, «Бихар Вибхути» атанған. Ол Гандидің шәкірті болды және 1917 жылы Шампарян сатьяграхасына қатысты.
Аруна Асаф Әли – педагог және белсенді, 1942 жылы «Кыт-индия» қозғалысы кезінде Индия Ұлттық Конгресінің туын көтергені үшін кеңінен еске алынады.
Ашфақулла Хан – ХРА-ның негізін қалаушы мүшесі, Какори заговорына қатысқаны үшін жазаланды.
Атулкришна Гош – Үнді-Германдық келісімге қатысқан революционер.
Бабу Бхуп Сингх – Кохраның билеушісі және 1857 жылғы Үндістан көтерілісінің жетекшісі.
Бадал Гупта – революционер, жазушылар ғимаратында полицияға жасалған шабуыл кезінде қаза тапты.
Баға Джатин – Анушилан Самитидің негізін қалаушы мүшесі, Хаурах Сибпур заговоры ісі бойынша сотталған және Үнді-Герман заговорына қатысқан.
Байкунта Шукла – революционер, үкімет куәсін өлтіргені үшін жазаға кесілді.
Бал Гангадар Тилак – [Үндістанның бейбітсіздігінің әкесі] – адал ұлтшыл, толық Сварадж (өзін-өзі басқару) үшін күресті.
Банким Чандра Чаттерджи – ұлтшыл, «Ванде Матарам» әнін жазды, ол көптеген белсенділерге күш берді және Үндістанның ұлттық әніне айналды.
Бариндра Кумар Гош – революциялық ұйымдастырушы, Алипур бомбасы ісі бойынша сотталған.
Басавон Сингх – Лахордағы қылмыстар бойынша сотталған.
Батукешвар Датт – Үндістанда британдық билікке қарсы қарулы күреске қатысқан үнді революционері, ол 1929 жылы Орталық Ассамблеяға бомба лақтырды.
Бенуа Басу – революционер, жазушылар ғимаратында полицияға шабуылдан кейін қаза тапты.
Бхагат Сингх – Бірнеше революциялық ұйымдарда жұмыс істеген және Хиндустан Республикалық Ассоциациясында (ХРА) танымал болған социалистік революционер.
Бхағати Чаран Вохра – революциялық идеолог және бомба жасаушы, ол «Бомбаның философиясы» атты мақаласын жазды.
Бхавабхушан Митра – Гадар көтерілісі.
Бхикаиджи Кама – Бхикаиджи Кама Бомбей (қазіргі Мумбаи) қаласындағы бай, жақсы жағдайдағы парсы зороастриялық отбасында дүниеге келді. Лондон қаласында обадан емделген кезде ол британдық Ұлттық Конгресінің комитетінің сол кездегі төрағасы Дадабхай Наорожимен танысты және оның жеке хатшысы болып жұмыс істеді. Наорожимен және Сингх Ревабхай Ранамен бірге Кама 1905 жылдың ақпанында Варманың Үндістанның өзін-өзі басқару қоғамын құруына қолдау көрсетті. Ол ұлтшылдық қызметке қатыспауға уәде берген мәлімдемеге қол қоймағандықтан Үндістанға қайта кіруге тыйым салынды және эмиграцияда Кама қозғалыс үшін революциялық әдебиеттерді жазып, жариялады (Нидерландта және Швейцарияда) және таратып, соның ішінде «Ванде Матарам» (Ванде Матарам өлеңіне коронаның тыйымы жауабы ретінде құрылған) және кейін Маданның Талвары (Мадан Лал Дхингранның өліміне жауап ретінде). Бұл апталықтар француздық Пондишери колониясы арқылы Үндістанға контрабандалық жолмен әкелінді. 1907 жылдың 22 тамызында Кама Германияның Штутгарт қаласында өткен екінші социалистік конгреске қатысты, онда ол Үнді субконтинентін қампқан ашаршылықтың қорқынышты салдары туралы айтты. Адам құқығы, теңдік және Ұлыбританиядан тәуелсіздік туралы шақыруында ол «Үндістан тәуелсіздігінің туын» жариялады.
Бхупендранатт Датта – революционер, «Югантар Патрика» газетінің редакторы.
Бхупендра Кумар Датта – революционер, Анушилан Самити жарияланымдарының редакторы.
Бина Дас – революционер, Бенгал губернаторы Стэнли Джексонды өлтіруге тырысты.
Бинод Бихари Чоудхури – революционер, Читтагонг қару-жарақ қоймасына шабуылға қатысқан.
Бипин Чандра Пал – адал ұлтшыл, свадеши қозғалысының негізін қалаушы және толық Сварадж, свадеши қозғалысы үшін күресті. Пал Үндістандағы революциялық ойлардың әкесі ретінде танымал және Үндістанның азаттық күрескерлерінің бірі болды. Бипин Чандра Пал кемсітушілік сипаттағы Қару заңының күшін жоюға күшті шақыру жасады. Лала Ладжпат Рай мен Бал Гангадар Тилакпен бірге ол революциялық қызметке байланысты Лал Бал Пал үштігіне жатты. Шри Ауробиндо Гош пен Пал жаңа ұлттық қозғалыстың толық Сварадж, свадеши, бойкот және ұлттық білім беру идеяларының негізгі жақтастары ретінде танылды. Оның бағдарламасында свадеши, бойкот және ұлттық білім беру болды. Ол кедейлік пен жұмыссыздықты жою үшін свадешиді қолдануға және шетелдік тауарларды бойкоттауға үгіттеді және ынталандырды. Ол қоғамдық жамандықтарды жоюға және ұлттық сын арқылы ұлтшылдық сезімін оятуға ұмтылды.
Чандра Шекар Азад – Чандрашекхар Азад – Үндістан тәуелсіздік қозғалысының ең ұлы тұлғаларының бірі. Ол Бхагат Сингх, Сухдев Тапар және Шиварам Раджгуру сияқты көптеген азаттық күрескерлерінің ұстазы болды. Чандрашекхар Азад бастапқыда Чандрашекхар Тивари болған. Ол Чандрашекхар Азад немесе Чандра Шекар деп те белгілі болды. Ол Какори пойыз тонасы, ассамблеяға бомба тастауы, Лахордағы Соундерстің атылуы және Лала Ладжпат Райдың өлтілуіне жауап ретінде болған бірнеше оқиғаларға қатысты. Ол 1906 жылдың 23 шілдесінде Мадхья-Прадеш штатының Бхабра қаласында Пандит Ситарам Тивари мен Джаграни Девидің отбасында дүниеге келді. Ол Бхаврада алғашқы білімін алды және жоғары білім алу үшін Варанаси, Уттар-Прадеш штатындағы Санскрит Патшаласына барды. Ол өте жас кезінде революциялық қызметке қатысты. Махатма Ганди сол кезде...