Кіріспе

Поршенді жану қозғалтқыштарында краншафт корпусы

Поршенді қозғалтқышта кранккейс – краншафтты қоршап тұратын корпус. Көптеген қазіргі заманғы қозғалтқыштарда кранккейс қозғалтқыш блогымен біріктірілген. Екі тактілі қозғалтқыштар көбінесе кранккейс қысымын пайдаланады, нәтижесінде отын-ауа қоспасы цилиндрге түсетін алдында кранккейс арқылы өтеді. Мұндай қозғалтқыштардың конструкциясында кранккейс ішінде май жинағышы болмайды. Төрт тактілі қозғалтқыштарда әдетте кранккейс төменгі жағында май жинағышы болады және қозғалтқыш майының көп бөлігі кранккейс ішінде сақталады. Отын-ауа қоспасы төрт тактілі қозғалтқышта кранккейс арқылы өтпейді, бірақ жану камерасынан шығатын газдардың аз бөлігі "үсіп" кранккейске еніп отырады. Кранккейс көбінесе негізгі подшипник мойындарының жоғарғы жартысын құрайды (ал екінші жартысын подшипник қақпақтары құрайды), бірақ кейбір қозғалтқыштарда кранккейс негізгі подшипник мойындарын толығымен қоршап тұрады. Ашық кранк қозғалтқышында кранккейс болмайды. Бұл конструкция алғашқы қозғалтқыштарда қолданылған және кейбір ірі теңіз дизельдік қозғалтқыштарында әлі де қолданылуда.

Кранкасты қысымдау

Көптеген екі тактілі қозғалтқыштарда коленвалдың қысымды конструкциясы қолданылады, онда жартылай вакуум отын-ауа қоспасын поршень жоғары қарай жылғанда қозғалтқышқа тартады. Содан кейін, поршень төмен қарай жылғанда, кіріс тесігі ашылады және қысылған отын-ауа қоспасы картерден жану камерасына итеріледі. Коленвалдың қысымды конструкциялары көбінесе мотоциклдерге, генераторларға және бағбандарға арналған кішкентай бензин (газолин) қозғалтқыштарында қолданылады. Бұл конструкция кейбір кішкентай дизельді қозғалтқыштарда да қолданылған, бірақ ол сирек кездеседі. Поршеньнің екі жағы да жұмыс беттері ретінде пайдаланылады: жоғарғы жағы – қуат поршені, ал төменгі жағы – сорғы ретінде жұмыс істейді. Сондықтан кіріс клапаны қажет емес. Басқа типтегі қозғалтқыштардан айырмашылығы, картерге май құйылмайды, себебі ол отын-ауа қоспасын өңдейді. Оның орнына екі тактілі май қозғалтқышта қолданылатын отынмен араластырылады және жану камерасында жанып кетеді.

Майлаушы коленка корпусы

Ірі екі такті қозғалтқыштар картерде қысымды пайдаланбайды, оның орнына отын-ауа қоспасын қысылу камерасына сору үшін жеке тазарту үрлегіші немесе турбокомпрессор қолданылады. Сондықтан картерлер төрт такті қозғалтқыштар сияқты, тек майлау үшін ғана қолданылады.

Төрт соғыс қозғалтқыштары

Төрт тактілі қозғалтқыштардың көпшілігі қозғалтқыштың майлау майын сақтайтын картерді, ылғалды картер жүйесі немесе сирек кездесетін құрғақ картер жүйесі ретінде пайдаланады. Екі тактілі (картерде қысым жасалатын) қозғалтқыштан өзгеше, төрт тактілі қозғалтқыштағы картер отын-ауа қоспасы үшін қолданылмайды.

Мұнай айналымы

Дөңгелек соққылы қозғалтқыштағы май төрт соққылы қозғалтқыш айналасында айналып тұрады (екі соққылы қозғалтқыштағыдай жағылмайды) және мұның көп бөлігі картерде жүзеге асырылады. Май картердің түбінде (ылғалды картерде) немесе жеке резервуарда (құрғақ картер жүйесінде) сақталады. Одан май май сорғысымен қысымға түсіріледі (әдетте май фильтрі арқылы өтеді), содан кейін коленвал мен шатун подшипниктеріне және цилиндр қабырғаларына шашыратылады, соңында картердің түбіне тамшылайды. Тіпті ылғалды картер жүйесінде де коленвалдың картердегі маймен тікелей жанасуы минималды болады. Әйтпесе, коленвалдың жоғары жылдамдықта айналуы майдың көпіршіктелуіне әкеледі, бұл май сорғысының майды жылжытуын қиындатады, нәтижесінде қозғалтқыш майлаудан қағылады. Картерден май коленвалға күш әсерінен немесе жолдың кедір-бұдыр болуынан шашырауы мүмкін, бұл құйылу деп аталады.

Жанар газдарды желдету

Пістондар сақиналарының жану камерасын коленвалдан бөліп жабуға арналғанымен, жану газдарының бір бөлігі пістон сақиналарын айналып коленвалға өтуі қалыпты жағдай. Бұл құбылыс "қартерге үрлеу" деп аталады. Егер бұл газдар картерде жиналса, картерде артық қысым тудырып, майдың ластануына және конденсациядан тотығуға себеп болар еді. Мұны болдырмау үшін, қазіргі заманғы қозғалтқыштар картерден жану газдарын шығару үшін картерлік желдету жүйесін пайдаланады. Көбінесе, газдар сору коллекторы арқылы өткізіледі.

Ашық кранкті қозғалтқыштар

Ертедегі қозғалтқыштар "ашық кранк" стилінде болды, яғни жабық кранк корпусы болмады. Краншафт және оған қосымша бөлшектер сыртқы ортаға ашық болатын. Бұл қозғалатын бөлшектерден шашыраған майдың тоқтатылмауынан туындаған лас ортаны жасады. Тағы бір кемшілік – кір мен шаң қозғалтқыштың ішкі бөлшектеріне еніп, олардың тез тозуына және қозғалтқыштың жұмысында бұзылуларға себеп болуы мүмкін. Қозғалтқышты қалыпты жұмыс жағдайында ұстап тұру үшін оны жиі тазалау қажет болды. Кейбір екі тактілі дизельдік қозғалтқыштарда, мысалы, кемелерде қолданылатын үлкен, баяу жылдамдықты қозғалтқыштарда, кранк корпусы цилиндрлерден бөлек кеңістік ретінде немесе ашық кранк түрінде болады. Көлденең поршень мен краншафт арасындағы кеңістік техникалық қызмет көрсетуге қолайлы болу үшін көбінесе ашық қалдырылады.