Кіріспе

1930 жылдардағы британдық авиациялық поршеньді қозғалтқышы

Rolls Royce Peregrine – 1930 жылдардың соңында британдық Rolls Royce компаниясы жобалаған және құрастырған сұйық салқындатылатын V 12 авиациялық қозғалтқышы. Бұл компанияның соғысқа дейінгі кезеңдегі әскери ұшақтарында кеңінен қолданылған Kestrel қозғалтқышының ең соңғы жетілдірілген нұсқасы болды. Rolls Royce Merlin қозғалтқышының соғыс кезеңіндегі дамыту және өндіріс жұмыстарына басымдық берілгендіктен, Peregrine қозғалтқышы шектеулі түрде қолданылды және барлығы 301 данасы ғана жасалып, өндірісі тоқтатылды.

Жобалау және әзірлеу

1930 жылдары ұшақ қозғалтқышының тиімді көлемін арттыру үшін турбокомпрессорлардың қолданылуы кеңінен тарады. Ауаның қысымын арттыру арқылы массалық ағымды және жануға қолжетімді оттегінің мөлшерін ұлғайту – яғни зарядтау, жоғары биіктіктегі ұшу үшін қажеттілік болды, ал қозғалтқыштардың қуаты артып сайын, оны үнемі пайдаланбауға ешқандай себеп болмады. Kestrel бастапқыда қуатты арттыру үшін турбокомпрессорды қолданды, бірақ 1930 жылдары ол өзінің конструкциясының қуат шегіне жетті. Қозғалтқыштың беріктігін арттыруға мүмкіндік болды, бұл салмақты шамалы арттыру арқылы оны тіпті жоғары қуатпен жұмыс істеуге мүмкіндік беретін еді. Бұл қуат пен салмақ арақатынасын едәуір жақсартты және бұл конструкция алдағы соғысқа арналған "стандартты" истребитель қозғалтқышы болады деп күтілді. Компания дәстүрі бойынша, 1915 жылы бас директор Клод Джонсон Eagle, Hawk және Falcon қозғалтқыштарымен бастаған жыртқыш құстардың аттарымен поршеньді авиациялық қозғалтқыштарға ат қоюды Rolls Royce жалғастырды. Сондықтан, қозғалтқышқа шағын сұңқар (peregrine falcon) құсының аты берілді – Peregrine. Ұшақтың басқаруын жақсарту үшін, қарсы айналатын винтті қамтамасыз ету мақсатында қозғалтқыш оң және сол тракторлық нұсқаларында өндірілді. Бұл неміс конструкцияларында жиі кездесетін, бірақ Ұлыбритания қозғалтқыштарында сирек болатын еді. Мұны іске асыру үшін ішкі бөлшектерді өңдеу қиындық тудырды, бірақ кейіннен Мерлин винтінің айналдыру механизмі үшін бос тістік (idler gear) жүйесі пайдаланылды. Бір коленвалға бекітілген төрт Kestrel/Peregrine цилиндрлік блогы заманауи Rolls Royce Vulture қозғалтқышын – X 24 құрады, ол бомбалаушыларда қолданылатын еді. Ұшақтардың дизайны тез дамып, олардың өлшемдері мен қуат талаптары артқандықтан, Peregrine пайдалы болмай қалды. Peregrine қанағаттанарлық конструкция болғанымен, Rolls Royce Мерлиннің жетілдіруіне және өндірісіне күш салып, оның дамуына мүмкіндік бермеді. Peregrine тек екі ұшақта қолданылды: Westland Whirlwind және Gloster F.9/37. Vulture Hawker Tornado және Avro Manchester ұшақтарына орнатылды, бірақ пайдалану кезінде сенімсіз болып шықты. Мерлиннің өзі де қуат диапазонының шегіне жақындағандықтан, 1943 жылы Peregrine жобасы тоқтатылды.

Пайдалану тарихы

Peregrine қозғалтқышын қолданған екі ұшақ түрі – Westland Whirlwind және Gloster F9/37 прототипінің екіншісі екі қозғалтқышты ұшақтар болып табылды. F9/37 прототипі Bristol Taurus радиалдық қозғалтқышын пайдаланды. Әуе министрлігінің F9/37 талабы, зеңбірекпен қаруланған истребитель (сол кезде Hurricane және Spitfire ұшақтары тек пулеметпен қаруланған), қысқартылды және жобалау жұмысы одан әрі дамытылмады. Whirlwind, төмен биіктікте өте жақсы көрсеткіштерге ие болғанына қарамастан, бір қозғалтқышты ұшақтармен салыстырғанда тиімсіз болып шықты және Peregrine-нің сенімсіздігінен де зардап шекті. Peregrine қозғалтқыштарының өндірісінің аздығы эскадрильяларға жеткізілімдерді кешіктірді. 1940 жылдың тамызында Rolls Royce авиациялық қозғалтқыштар бөлімінің басшысы Эрнест Хивс, әуе маршалы Уилфрид Фриманға Peregrine, Vulture және тағы бір қозғалтқышты дамыту жобасын тоқтатып, Merlin және Griffon қозғалтқыштарына күш салуды ұсынды, бірақ Фриман келіспеді және Peregrine өндірісін жалғастыру қажет екенін мәлімдеді. Сол кездегі Rolls Royce-тің жаңа қозғалтқыштарында сенімділік мәселелері жиі кездессе де, компанияның сынақ бөліміне қуаты жоғары Merlin қозғалтқышын жетілдіруге бар күшін жұмсау тапсырылды. Merlin қозғалтқышына басымдық бергенінің нәтижесінде, сенімсіз Peregrine 1942 жылы өндірістен алынып, тоқтатылды. Хокер Тайфун және Бристоль Бофайтер сияқты басқа зеңбірекпен қаруланған истребительдер қолжетімді болды, ал Whirlwind Peregrine үшін жобаланғандықтан, басқа қозғалтқыштарға ауысу ыңғайсыз болды. Барлығы 116 Whirlwind және сәйкес санында Peregrine (301) ұшағы салынды.