Кіріспе
Сан-Рафаэль муниципалитеті (қаппаманган: Balen ning San Rafael) – Филиппиннің Булакан провинциясындағы 1-сыныпты муниципалитет. 2020 жылғы халық санауы бойынша, оның халқы 103 097 адамды құрайды. Метро Маниланың үздіксіз кеңеюіне байланысты, Сан-Рафаэль Маниланың құрылыс аймағының бір бөлігі болып табылады, бұл аймақ солтүстік бөлігінде Сан-Ильдефонсоға, Булаканға дейін жетеді. Сан-Рафаэль провинция орталығы Малолостан және ел астанасы Маниладан шақырымдай қашықтықта орналасқан.
San Rafael, officially the Municipality of San Rafael (, Kapampangan: Balen ning San Rafael), is a 1st class municipality in the province of Bulacan, Philippines. According to the 2020 census, it has a population of 103,097 people. With the continuous expansion of Metro Manila, San Rafael is part of Manila's built up area which reaches San Ildefonso, Bulacan at its northernmost part. San Rafael is from Malolos, the provincial capital, and from Manila, the country's capital.
Этимология
Бір аңыз бойынша, Сан-Рафаэль қаласының қазіргі аты жергілікті балықшыға қатысты. Ол өзін емдеуге қабілетті екенін түсінде көргеннен кейін бірнеше күн өткен соң, балықтың бауырын қолданып, ауру көршісін сәтті емдеді. Соның салдарынан, ол емдей алады деген хабар тарады. Испан миссионерлері келгенде, олар көп адам жиналған үйіне барды. Осы себепті, олар бұл жерді емдеудің қасиетті қамқоршысы – Архангел Рафаэльдің есімімен атады, ал Рафаэль есімі «Құдай емдеді» деген мағына беретін иврит сөзінен шыққан.
Испан дәуірі
Сан-Рафаэль 1750 жылы пуэбло ретінде құрылды. Соғысқандар шіркеу ішінде ауыр шайқас жүргізіп, қан төгіліп, шіркеу едені қанға боялды. Шіркеу алдындағы алаң филиппиндық көтерілісшілердің денелерімен толы болды. Губернатор көтерілісшілердің мәйіттерін шіркеуге жақын ортақ қабірге көмуге бұйрық берді.
Американың ықпалы
Америкалықтар испандықтардан кейін ізгі ниетті ассимиляция саясатын жүзеге асырды. Мектептер бейбітшілікті орнатудың маңызды факторы ретінде құрылды. 1903 жылы Сан-Рафаэльде мектептер ашылды. Әкімшілік ғимарат мектеп ретінде пайдаланылды. Осыдан кейін, американдық әкімшілердің бақылауымен Сан-Рафаэль испандардың үш ғасырлық үкім кезінде алынып тасталған білім мен дамуға қол жеткізді. 1899 жылы американдықтар қаланы Балиуагқа біріктірді, оның мақсаты Булакан провинциясының жаңа орталығы болу еді. Бірақ, Сан-Рафаэль халқының көптеген өтініштері, әсіресе Балиуагты Булаканның орталығы ету жоспары іске аспаған кезде, американдықтар Сан-Рафаэльді Баливагтан тәуелсіз қала ретінде бөліп алуға көндірді. Джулиан В. Вальте Сан-Рафаэльдің алғашқы муниципалды президенті болып тағайындалды, ал Эмилио Рейес соңғысы болды. Дегенмен, 1903 жылғы 8 қазандағы №932 заң бойынша, Бустоспен бірге Балиуагқа қосылуы жүзеге асты. 1907 жылғы 21 наурызда ол Балиуагтан бөлініп, қайтадан тәуелсіз қала атанды. 1924 және 1927 жылдары белгілі бір ықпалды адамдардың көмегімен испандықтар Сан-Рафаэль және Сан-Ильдефонсо жер иелерінен Сан-Хуан-де-Диос ауруханасына жерлерін сыйға беруге дайын екендіктерін көрсететін келісімге қол қойды. Осылайша Сан-Рафаэль және Сан-Ильдефонсо қалалары аурухананың меншігіне өтті және 1944 жылға дейін «Hacienda de Buenavista» деп аталды, содан кейін бастапқы атауын қайта алды.
Жапондықтар басып алған жер
Филиппин Республикасы Жапония империясының 1941 жылғы желтоқсанда, Жапонияның Америка Құрама Штаттарына соғыс жариялауынан кейін шабуылға ұшырады. Ол кезде Филиппинге Америка Құрама Штаттары бақылық етіп, маңызды әскери базаларына ие болған еді. 1942 жылғы сәуір айында америкалық-филиппин әскері жеңіліске ұшырады. 1942 жылғы мамыр айында Жапония үкіметі мектептер ашып, Ниппон-го тілін оқытуды енгізді. Соғыс науқанының бір бөлігі ретінде жапондық пропагандада «Азия – азиялықтар үшін!» сияқты сөздер қолданылды және азиялық елдерді империалистік державалардан босату қажеттігі туралы айтылды. Сол сияқты, Филиппин халқына «Американың пайдаланушылығы», «Америка империализмі» және «Американың зұлымдығы» туралы үгіт таратылды, соғыстың басталуы үшін Америка Құрама Штаттары кінәланды. Оларға американдық әскерлер қайта оралмайтыны және олардың Жапонияның жауы емес екені жөнінде уәде берілді. Бірақ бұл әсер жапон армиясының әрекеттерімен күрт әлсіретілді, ал филиппиндер жапондықтардан азат ету үшін американдықтардың оралуын асыға күтті. Жапондық білім американдықтардың барлық нәрсесін айыптады, жапон мәдениетін сіңіруге тырысты және филиппиндерге жапондық ықпалмен Үлкен Шығыс Азияның гүлдену аймағы туралы ұғымды үйретпек болды. Әлеуметтік-экономикалық, білім беру және діни бағдарламалар көбінесе болған жоқ. Халық мүліктерінен, тағамынан, жабдығынан және баспанасынан айырылды. Олар қамыт жеуге мәжбүр болды, жұттан жасалған қаптар мен жыртылған киімдер киді. Сан-Рафаэль халқы Упиг, Лихерия, Корал-на-Бато және Камачиле қалаларына эвакуацияланды. Мектептер жабылды және шіркеуге діни қызметтерін тоқтату туралы бұйрық берілді. Жапондықтарға қарсы партизандық қарсылық соғыс бойына жалғасты. Тұтқынға алынбаған филиппин әскерінің бөлімдері, коммунистік көтеріліс және американдық агенттердің қолдауы – барлығы қарсылық көрсетуде маңызды рөл атқарды. Сан-Рафаэль халқы жапон билігіне бағынудан бас тартты, шағын партизандық топтарды ұйымдастырып, оларға қосылды және қалада орналасқан жапон армиясының бөлімшелерін мүмкіндік болған сайын мазалады. Сан-Рафаэльдегі осы шағын, ұйымдасқан партизандар кейіннен BMA (Булакан әскери аймағы) мүшелеріне айналды.
Сан-Рафаэльді азат ету
1944 жылдың қазан айында американдық әскерлер Лейтеге түскен кезде, жапондықтар одан да қатыгездік танытты. Жүздеген адам жау қолынан қаза тапты. Бір қорқынышты оқиға Баррио Пулода болды. Жиналған ерлер мен әйелдер бір-біріне байланды, олардың көпшілігіне динамит байланды, кейін жапондық тұтқындар оларды жарылысқа келтірді. Бір ғана аман қалған Марсело Мангас әлемге осы қанды оқиғаны жеткізді. Содан кейін тағы да көп зұлматтар орын алды. Алайда, Сан-Рафаэль халқының бірлігі және филиппин сарбаздары мен партизандарының батырлығы одан әрі шығын мен қираудың алдын алды. Американдықтар келгенде, олар Сан-Рафаэльдің батыл партизандар мен Филиппин 32-ші, 35-ші және 36-шы жаяу әскер дивизиясының филиппин әскерлері, сондай-ақ негізінен Сан-Рафаэльден келген Филиппин полициясының 3-ші полкі арқылы азат етілгенін көрді. Филиппин 32-ші, 35-ші және 36-шы жаяу әскер дивизиясының жергілікті филиппин әскерлері және Филиппин полициясының 3-ші полкі Булакан провинциясының Сан-Рафаэль қаласын азат етті, Булакан әскери аймағының (BMA) партизандарына көмектесті, жапондық сарбаздарды жеңіп, Екінші дүниежүзілік соғыстың салдарымен күресті.
Барангай
Сан-Рафаэль саяси тұрғыдан 34 барангайға бөлінеді. Әр барангай 7 пуроктан тұрады, ал кейбіреулерінде ситиолар бар. 5 қалалық және 29 ауылдық барангай бар.
Демография
2020 жылғы санақта Сан-Рафаэль, Булаканның халқы 103 097 адамды құрады, халық тығыздығы .
Туризм
8 Waves Waterpark & Hotel – қаланың ең танымал курорты және Филиппиндегі ірі курорттардың бірі. Big Rock Farm Resort – Барангай Корал на Батода орналасқан қаланың тағы бір көрнекті курорты. Сан-Рафаэльде танымал Булаканның алғашқы мамандандырылған дүкені – The Home of Garlic Longaniza да бар, ол сарымсақ және тәтті лонганизасымен әйгілі. Малангаан үңгірі мен бұлағы, Сан-Рафаэль, Булакан қаласында орналасқан, кен орындарынан қазба жұмыстары жүргізілмеген үлкен үңгір. Барангай тұрғындарының айтуынша, ол Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде партизандардың тығылған жері болған. Дела Фуэнте Виллароман әулеттік үйі немесе Каса дела Фуэнте (Каингин) Филиппиннің Ұлттық тарихи комиссиясының 2022 жылғы 7 қаулысымен, RA 10066-ның 10086-бабына сәйкес, мұражай үйі деп жарияланды. Тарихи белгіні 2022 жылдың 17 тамызында Карминда Р. Аревало, НХКП-ның міндетін атқарушысы, Сан-Рафаэль қаласының әкімі Марк Чоло Виолаго, Г. Левин В. Кастро және Г. Альвин Р. Алид ашты. Каингин барангайының 2022 жылғы 24 маусымдағы қаулысымен, капитан Рамилито Б. Капистрано және барлық кеңесшілердің шешімімен "Бахай на Малаки" мұражай үйі деп жарияланды. 1890 жылы салынған, 19 ғасырдың Филиппин сәулет үлгісі, 1957 жылы салынған Азотеасы бар бұл үй Висенте Тринидад дела Фуэнтеге (14 қараша 1866 – 16 желтоқсан 1920) тиесілі, ол барангай басшысы (Капитан) және Паз Лим Виллароманның (18 ақпан 1875 – 20 наурыз 1913) күйеуі болған. Олардың балалары – Аманда (20 ақпан 1891 – 14 қаңтар 1960), Луиза, Арасели (25 қараша 1895 – 7 сәуір 1995) және Долорес Лолита (31 желтоқсан 1898 – 18 сәуір 1986), барлығы үйленбеген қыздар, "dela Fuente Lines" әулетін құрды. Олардың туыстары Летисия Тринидад Гонзалес және Далисай Лим Круз, мұғалім, Каингин шіркеуін салдырды.
Фестивальдар
Жыл сайын қала екінші қамқоршысы, әулие Рафаэльдің құрметіне және қаланың мақтанышы – "Ангелдер фестивалін" тойлайды. Бұл фестиваль жыл сайын көптеген туристерді тартады. Ол жеті бас періштені құрметтеу үшін өткізілетін әсем, түрлі-түсті мереке. Бұл шара әр жылдың 29 қыркүйегінде ұйымдастырылады. Сан-Рафаэль қаласындағы мемлекеттік және жекеменшік мектептердің оқушылары қатысатын шеру осы мерекенің басты бөлігі. Көшеде періште киімін киген мыңнан астам баланың болуы, көкке түскендей әсер қалдырады. Содан кейін барлық қатысушы мектептер арасында көркем би байқауы өтеді. "Ангелдер фестивалі" 2002 жылдың 29 қыркүйегінде Сан-Хуан-де-Диос шіркеуі және Сан-Рафаэль туризм кеңесінің бастамасымен ұйымдастырылды.