Кіріспе

Сицилия әмірлігін 948 – 1053 жылдар аралығында билеген династия – Калбидтер (بنو كلب). Олар 948 – 1053 жылдар аралығында Сицилия әмірлігін билеген мұсылман араб әулеті еді. Олар Фатимидтермен ресми түрде тағайындалған, бірақ біртіндеп іс жүзінде тәуелсіз билікке ие болды.

Отбасылық шығу тегі

Калбидтер араб тайпасы Бану Калбтың ұрпақтары, олардың өкілдері Умайялар дәуірінде (шамамен 670-750 жылдар) Ифрикияда (Орталық Солтүстік Африка) губернаторлар, әкімшілер және жоғары лауазымды шенеуніктер болып қызмет еткен. Ағлабидтер Ифрикияны билеген кезеңде (800-909), Калбтардың жағдайы нашарлап, себебі билеушілер олардың Қайыс-Мудар тобынан шыққан қарсыластарын жақтады. 909 жылы Фатимидтер Ифрикияны бағындырғанда, Калбтар Фатимидтерге маңызды әскери және діни қолдау көрсеткендіктен, жаңа үкіметте тез беделге ие болды. Осы кезде Калбидтер Фатимид армиясының басты тірегі болған Кутама берберлерімен одақтас болды.

Тарих

827 жылы Византия ішкі дау-жанжалдың ортасында тұрғанда, мұсылмандардың Сицилияны жаулап алуы басталды: Аглабидтер Асад ибн әл-Фурат басқаратын 10 000 сарбаздық флотпен Сицилиядағы Мазараға келді. Палермо 831 жылы басып алынып, жаңа астанаға айналды. Сиракуза 878 жылы, ал 902 жылы Византияның соңғы бекінісі Таормина түсті. Осы кезде оңтүстік Италияға мұсылман шабуылдары жасалып, Тропея, Таранто және Бариде жаңа әмірліктер құрылды. Бұл кезеңде мұсылмандар арасында үнемі билік күресі болып тұрды. Арал номиналды түрде Аглабидтердің, кейін Фатимидтер әулетінің билігінде болды. Фатимид халифасы көтерілісті сәтті басып, 948-953 жылдары әл-Хасан әл-Калбиді Сицилия әмірі етіп тағайындады, ол Калбид әулетінің бірінші өкілі болды. Фатимидтер 969 жылы астанасын Ифрикиядан Каирге көшіргенге дейін Калбидтерді өкілеттікпен билеушілер етіп тағайындады. Калбидтер билігінде оңтүстік Италияға жасалған шабуылдар 11 ғасырда да жалғасты. 982 жылы Калабриядағы Кротоне қаласының жанындағы Стило шайқасында Отто II басқарған неміс әскері Әбу'л-Қасымнан жеңіліс тапты. Юсуф әл-Калбидің (990-998) билігі кезінде әулет тұрақты түрде құлдырауға бет бұрды, ол аралды ұлдарына сеніп тапсырды және Ифрикиялық Зиридтердің араласуына мүмкіндік жасады. Әл-Ахал (1017-1037) тұсында әулеттік қақтығыс күшейді, топтар Византия және Зиридтермен әртүрлі одақтастықтар құрды. Бұл күштердің ешқайсысы да Сицилияда бекініп қала алмаса да, Хасан ас-Самсам (1040-1053) билігінде арал ұсақ феодалдық иеліктерге бөлінді. 1053 жылы Калбидтер әулеті жойылды, ал 1061 жылы оңтүстік Италиялық нормандықтар Роджер I Сицилия басшылығымен келіп, 1091 жылы аяқталған жаулап алуды бастады. Мұсылмандарға қала беруге рұқсат етілді және олар 12 ғасырға дейін нормандық патшалықтың басқару, әскер және экономикасында маңызды рөл атқарды.

Әлеуметтік және экономикалық саясат

Калбиттер өз күш-жігерін Сицилия қоғамын исламдануға бағыттады, әсіресе 962 жылы өткен үлкен салтанатта он төрт мың бала бірдей сүндетке түсті; 965 жылы Раметта шайқасында Византия шабуылына ұшырап жеңілгеннен кейін, Фатимид халифасы Муиз 967 жылы Калбит әміріне Инкастелламенто саясатын енгізуді бұйырды, бұл қозғалыс аймақтың әлеуметтік құрылымын түбірінен өзгертті. Ол барлық тұрғындарды аз ғана қалаларға (әр округке біреуден) қайта жинауға мәжбүр етті, олардың әрқайсысы қамалмен қоршалды және саяси адалдық пен діни нанымды нығайту үшін қажет болған жұма мешітімен жабдықталды. Бұл тек исламды сицилиялық өмір салтына енгізу ғана емес, сонымен қатар династияның негізі болған шииттік идеологияны тарату мәселесі болды. Калбиттер әулеті тұсында Сицилия, әсіресе Палермо, Жерорта теңізінің маңызды экономикалық орталығына айналды. Мұсылмандар лимон, севилья апельсіні және қант қамысын, сондай-ақ мақта мен жібек құртын өсіруге арналған түтін ағашын енгізді, ал егіс шаруашылығы үшін суару жүйелерін салды. Сицилия Таяу Шығыс, Солтүстік Африка және Амальфи, Пиза және Генуя сияқты итальяндық теңіз республикалары арасындағы сауданың да маңызды торабы болды.