Кіріспе
1912 жылы 14 сәуірде «Титаник» айсбергке соқтығысып, су сызығының астындағы оң жақтанғы корпустың пластиналарын зақымдады, нәтижесінде алдыңғы бөлімдер суға толып кетті. Содан кейін кеме екі сағат қырық минуттан соң батып, суға батып немесе суықтан (гипотермиядан) шамамен 1496 адам қаза тапты. Осы оқиғаға байланысты көптеген артық ойлар (конспирологиялық теориялар) туындады. Алайда, бұл теориялар тиісті саладағы мамандар тарапынан жоққа шығарылды.
On April 14, 1912, the Titanic collided with an iceberg, damaging the hull's plates below the waterline on the starboard side, causing the front compartments to flood. The ship then sank two hours and forty minutes later, with approximately 1,496 fatalities as a result of drowning or hypothermia. Since then, many conspiracy theories have been suggested regarding the disaster. These theories have been refuted by subject matter experts.
Мұзды жинаңыз
Мұз теориясы – бұл сөз байласу теориясы емес, өйткені ол кеменің апатқа ұшырағанын мойындайды. Дегенмен, ол қалыпты қабылданған теориядан өзгеше және тарихшылардың көпшілігі оны сенімсіз деп санайды. Бұрынғы Мұздықты басқару қызметінің мүшесі капитан Л.М. Коллинз үш дәлелге және өзінің мұздықты бағыттап жүргізу тәжірибесіне, сондай-ақ апаттан кейін өткен екі сауалнамадағы куәгерлердің көрсетулеріне сүйене отырып, «Титаник» мұздыққа емес, төмен жатқан мұз қабаттарына соқтығысқан деген қорытындыға келді. Оның «Титаниктің суға батуы: құпия ашылды» (2003) атты кітабы оқиғаларға қатысты толық мәлімет береді. Кеме суға батқан түнде тұман туралы ешқандай хабарлама түспеген, бірақ сағат 23:30-да екі қарауылшы көкжиектің бойымен шамамен 20 градусқа созылған тұманды көріпті. Коллинз олардың көргенінің тұман емес, кеменің алдындағы мұз қабаттарының жолағы болғанын айтады. Әрбір куәгер мұзды әртүрлі сипаттады: қарауылдардың айтуынша 18 метр, палубадағы Квартирмейстер Роудың пікірінше 100 метр, ал төртінші офицер Бокхоллдың бағасы бойынша, мұз су бетінен төмен жатқан. «Мұздықты бағыттап жүргізушілерге жақсы таныс оптикалық құбылыс» – тегіс теңіз бен суық температура су сызығына жақын заттардың көрінісін бұрмалап, оларды кеменің шамдарының биіктігінде, яғни кеменің басында 18 метрге, ал суперструктураның жанында 30 метрге көрінеді. «Титаник» кемесінің бұрылысы, рульдің толық бұрылуы және оң жағының мұз қабаттарына соқтығуына себеп болды. Бұл кеменің суға батып, аударылып, бірнеше минут ішінде суға батуына, корпустың оң жағы мен мүмкін суперструктураның зақымдануына әкеп соқты.
Олимпиадалық алмасу гипотезасы
Титаниктің батып кетуіне қатысты даулы және күрделі теориялардың бірі Робин Гардинердің «Титаник: Ешқашан батпаған кеме?» (1998) атты кітабында жарияланды. Гардинер Титаниктің батып кетуіне дейін болған бірнеше ай, күн және сағаттардағы оқиғалар мен сәйкес келулерге сүйене отырып, батып кеткен кеме шын мәнінде «Титаник» кемесінің інісі, «Титаник» кейпінде жасырылған, иелері – американдық қаржыгер Ж. П. Морганның бақылауындағы «Халықаралық сауда теңіз тобы», ол 1902 жылы «White Star Line» компаниясын сатып алған, деген тұжырым жасады. Брюс Беверидж және Стив Холл зерттеушілері Гардинердің көптеген мәлімдемелерін «Олимпиада және Титаник: Құпияның шындығы» (2004) атты кітабында сынға алды. Үшеуі де кеме батқан кезде қаза тапты. Конспирологтар 74 жастағы Ж. П. Морганның, сол аттас банк мекемесін құрған қаржыгердің, осы үш адамды кемеге мінгізіп, кейін оларды жою үшін кемені батырғанын болжайды. «Уолл-стриттің Наполеоны» атымен танылған Морган «General Electric», «U.S. Steel» және «International Harvester» компанияларын құруға көмектесті, сондай-ақ 1907 жылғы экономикалық дағдарыс кезінде АҚШ банк жүйесін құтқаруға үлкен үлес қосты. Морган Федералды резервті құруға қатысты, сонымен қатар «White Star Line» және оның ішінде «Титаник» компаниясына ие болған «Халықаралық сауда теңіз тобына» иелік етті. 1911 жылы «Титаниктің» теңізге түсірілуіне қатысқан Морган кемеде жеке люкске, жеке палубаға және арнайы сигарет тұғырлары бар ваннаға тапсырыс берген. Ол кеменің алғашқы сапарына билет алған, бірақ саяхатын тоқтатқан, орнына таңертеңгі массаж мен күкірт ванналарын алу үшін Aix les Bains француздық курортында қалған. Бұл теорияны «Титаник» сарапшылары Джордж Бихи, Дон Линч және Рей Лепиен жоққа шығарды, олар Морганның саяхатын неге тоқтатқанына қатысты баламалы, көбірек қабылданған теорияларды ұсынды. Конспиролог Стью Питерс теорияның антисемиттік нұсқасын ұсынды, Ротшильдтер Федералды резерв пен «Титаниктің» батуының артында тұр деген айыптау жасады. Питерс сондай-ақ «OceanGate» суасты қайығы өз жолаушыларының «Титаник» мұздықтан емес, «бақыланған жарылыс» арқылы батқанын білуіне жол бермеу үшін әдейі саботаж жасалғанын мәлімдеді.
Жабық, су өткізбейтін есіктер
Тағы бір теория "Титаник" кемесінің су өткізбейтін есіктеріне қатысты. Бұл теорияға сәйкес, егер осы есіктер ашылғанда, "Титаник" тепе-теңдікте тұрып, құтқару кемелері келгенше суда қалған болар еді. Дегенмен, бұл теория екі себеппен жоққа шығарылды: біріншіден, алғашқы төрт бөлімдер табиғи түрде су өткізбейтін болғандықтан, кеменің алдыңғы бөлігіндегі су мөлшерін едәуір азайту мүмкін емес еді. Екіншіден, Бедфорд пен Хакет жүргізген есептеулер көрсеткендей, №4 қазандық бөлмесінен кейін кемедегі судың көп мөлшері болса, "Титаник" кернеуге ұшырап, нақты бату уақытынан шамамен 30 минут бұрын суға батып кетер еді. Сонымен қатар, қазандық бөлмелерінің суға батуы салдарынан соқтығысқаннан кейін 70 минуттан соң жарық тоқтаған болуы керек. Discovery арнасы осы теорияны жоққа шығаратын модельдік симуляция жүргізді. Симуляция көрсеткендей, "Титаник" кемесінің су өткізбейтін есіктерін ашу кеменің нақты батқан уақытынан жарты сағаттан астам бұрын кернеуге ұшырауына себеп болар еді, бұл Бедфорд пен Хакеттің қорытындыларын растайды.
Кеңейту буыны гипотезасы
Титаник зерттеушілері кемелердің бұзылу себептері мен механизмдерін талқылауды жалғастырды. "Есте сақтау үшін бір түн" кітабында Уолтер Лорд "Титаник" кемесі соңғы рет суға батып кетер алдында "толық тік" тұрғанын жазған. Бұл көзқарас 1985 жылы Роберт Баллардтың апатты кемені тауып алғаннан кейін де күмәнсіз болды, ол "Титаник" кемесінің бетінде немесе оған жақын екі бөлікке бөлінгенін растады. Суретші Кен Маршаллдың және Джеймс Кэмеронның "Титаник" фильмінде бейнеленген суреттер де кеменің бұзылу алдында тік бұрышқа иілгенін көрсетті. Көптеген зерттеушілер "Титаник" кемесінің корпускасындағы икемделуге мүмкіндік беретін артқы кеңейту буынының кеме қирауында елеулі рөл атпағанын мойындады, бірақ кеме жоғарыдан төменге немесе төменнен жоғарыға қарай сынғанын анықтау туралы пікірталас жалғасты. 2005 жылы History Channel телеарнасының экспедициясы апат орнына барып, "Титаник" кемесінің екі үлкен бөлігін зерттеді. Кемелік архитектор Роджер Лонгтың көмегімен команда апатқа ұшыраған жерлерді талдап, жаңа сценарий әзірледі, ол 2006 жылы "Титаниктің соңғы сәттері: жоғалған бөлшектер" атты деректі фильмде жарияланды. Бұл жаңа теорияның бір ерекшелігі - "Титаник" кемесінің бұрышы, Лонгтың айтуынша, бұрынғыдай тік болмаған, шамамен 11 градустан аспаған. Лонг сондай-ақ "Титаник" кемесінің ыдырауы кеменің артқы кеңейту буынының ертерек істен шығуынан басталған болуы мүмкін деп күдіктенді, бұл кеменің күтілгеннен тез батуына және көптеген адамдардың қаза болуына себеп болды. 2006 жылы History Channel "Титаник" кемесінің басқа бауырласы "Британник" кемесіне сүңгуірлерді демеушілікпен қамтамасыз етті, бұл "Британник" кемесінің кеңейту буындарының дизайны "Титаник" кемесіне қарағанда жақсырақ екенін көрсетті. Лонгтың теориясын одан әрі зерттеу үшін History Channel JMS Engineering компаниясына жаңа компьютерлік симуляция жасауды тапсырды. Нәтижесі 2007 жылғы "Титаниктің Ахилл тұяғы" атты деректі фильмде көрсетілген симуляция Лонгтың күдіктерін ішінара жоққа шығарды. Симуляция көрсеткендей, "Титаник" кемесінің кеңейту буындары кеме қызметінде кездесетін кез келген және барлық қысымдарға төтеп беруге жеткілікті күшті болған және суға бату кезінде олардың жобалау ерекшеліктерін асырып кеткен. Бірақ ең маңыздысы, кеңейту буындары күшті палубаның (B палуба) үстінде орналасқан және сондықтан конструкциялық корпус арқалығының үстінде орналасқан суперструктураның бөлігі болды. Осылайша, кеңейту буындары корпустың қолдауы үшін ешқандай мәнге ие болған жоқ. Олар кеменің қабырғасының сынуына қатысы жоқ. Олар тек қана ашылып, бөлініп кетеді, өйткені корпус олардың астында бүгіледі немесе сынды. Брэд Матсеннің 2008 жылғы "Титаниктің соңғы құпиялары" кітабы кеңейтілген буындар теориясын қолдайды. Бір жалпы байқау - бірінші түтік салыстырмалы түрде терең емес бұрышта құлдырау, бірнеше түтік өтетін алдыңғы кеңейту буыны, корпус қысымға ұшырай бастаған кезде ашылған кезде пайда болды. Бірлескен қақпақтың ашылуы созылып, қақпақтарды сындырады. Кеменің алға қарай жылжуы кеменің алға қарай және төмен қарай кенеттен қимылдауынан кейін тірексіз түтікке ілініп, сол жақтағы көпірдің қанатына құлады. Құрғының сынығы болуы мүмкін деген бір теория - "Титаник" мұздыққа соқтығысқанда су деңгейінен төменгі мұздық шельфіне ішінара тұншығып, ыдысы мен астыңғы бөлігіне зақым келтірген болуы мүмкін. Кейіннен суға бату кезінде төртінші қазандық бөлмесі суға тұншығып, су өткізбейтін қалқанның үстінен емес, едендегі торлардың астынан суға толығанын байқады. Бұл кеменің тұтастығына нұқсан келтіретін кіл бойындағы қосымша зақымдануға сәйкес келеді.
Көмір бункерінде өрт
Бұл мәлімдемеге сәйкес, өрт Титаник кемесінің көмір бункерлерінің бірінде, кеме жолға шығуға шамамен 10 күн бұрын басталып, сапар барысында бірнеше күн бойы жануын жалғастырған. Бу кемелерінде көмірдің спонтанды жануы салдарынан жиі өрттер шығар еді. Өрттерді өрт сөндіру шлангтарымен, көмірді басқа бункерге ауыстыру арқылы, сондай-ақ жанып жатқан көмірді алып, пешке салу арқылы сөндіруге тура келді. Осы оқиға кейбір авторларды өрттің айсберг соқтығысының әсерін күшейткеніне, корпустың құрылымдық тұтастығын және маңызды бөлімдерді әлсіреткеніне алып келді деп ойлауға итермеледі. Сенан Молонидің пікірінше, өртті сөндіруге жасалған әрекеттер – жанып жатқан көмірді қозғалтқыш пештеріне лақтыру – мұз туралы ескертулерге қарамастан, Титаник кемесінің соқтығысу алдында ең жоғас жылдамдықпен жүруіне себеп болуы мүмкін. Көптеген сарапшылар осымен келіспейді. Сэмюэл Халперн «бункердегі өрт су өткізбейтін бөлімді құлатуға жеткілікті түрде әлсірете алмады» деген қорытындыға келді. Сонымен қатар, кейбір пікірлер бойынша, көмір бункеріндегі өрт Титаник кемесінің батып бара жатқанда ұзаққа созылуына көмектесіп, соқтығысқаннан кейін кеменің оң жаққа аударылуына жол бермеді, себебі мұздықпен кездесуге дейін кеме ішіндегі көмірдің жылжуы нәтижесінде кеме сол жаққа қарай сәл еңкейген болатын. Титаникке қатысты бұл сарапшылардың кейбіреулері Молонидің мәлімдемелерін толыққанды жоққа шығарды.