Капас: Тарихы мен туризм астанасы

Кіріспе

Тарлак муниципалитеті, Филиппиндер. Ғылымды қолдану саласындағы Академия комитеті, қысқартылған CAPAS.

Капас, ресми түрде Капас муниципалитеті () – Филиппиннің Тарлак провинциясындағы 1-сыныпты муниципалитет және провинцияның ең бай қалаларының бірі. Қала көптеген тұрғын алаптары мен эксклюзивті ауылдардан тұрады. Капас "Тарлақтың туризм астанасы" деп аталады. Батанның әйгілі Өлім шеруінің соңғы орны ретінде танымал болудан бөлек, ол Пинатубо тауына жасалатын жорықтармен де әйгілі, онда мыңдаған альпинистер мен туристер келеді. Қала PilMiCo сияқты бірнеше өнеркәсіптік зауыттарға ие.

Тарих

Бастапқыда Замбалес және Пампанганың бір бөлігі болған, алғашқы қоныстанғандары – капампан және аэта тайпалары. Оны 1710 жылы августин монахтары құрған. Америкалық отарлау кезеңінде американдықтар әскери орналасқан жер ретінде О’Доннелл лагерін салған, бірақ жапондықтар оны Батан өлім маршы кезінде марш соңғы аялдамасы ретінде концлагерь ретінде пайдаланған. Капас, Тарлак провинциясының басқа да қалалары сияқты, аэта тайпаларымен белгілі Абеллинг тайпалары мекендеген кең даланың бір бөлігі болды. Капас тарихы 16 ғасырдың соңына дейін жетеді, сол кезде Пампанга, Замбалес, Пангасинан және Илокос аймақтарынан келген көшпенділер елді мекендерге жиналған. Бұл Тарлақтағы ең көне қала саналады. Капас 1710 жылы Капитан Мариано Капиендо құрған, Ситио Пагбатуан және Гудья (қазіргі орналасқан жері) арасындағы тыныш елді мекен ретінде бастау алған пуэбло (қала) болды. Капастың қасиетті әулиесі – Сан Николас де Толентино. 9-10 қыркүйекте Капас қалалық мерекесі тойланады. Тарлак провинциясы 1874 жылдың 28 мамырында құрылды. Уақыт өте келе, Капас тұрғындарына испан билігі өздері таңдаған тегін өзгертуге бұйрық берді, бірақ мұндай тегтер «C» әрпінен басталуы керек, ол Капас әрпінің бірінші әрпі. Ерте тұрғындарының ұрпақтары бүгінге дейін Капиендо, Капуно, Капитуло, Капуле, Капунпун, Каябьяб, Кастаньеда және Катакутан сияқты тегтерді сақтап келеді. 1850 жылдары Капас Бамбан, Консепсьон, Виктория, О’Доннелл, Мурсия, Морионс, Флорида Бланка, Порак, Мабалакат және Магаланг қалаларын қамтитын Батыс Пампанга әскери командованиесінің бір бөлігі болды. О’Доннелл (Патлинг) 1800 жылдары августин реколет миссиясы құрған, Патлинг пуэблосына келген испандық мемлекеттік министр Карлос О’Доннелл и Абреудің құрметіне аталған дамыған пуэбло болды. 1902 жылғы Филиппин комиссиясы О’Доннеллді Капас бариосы ретінде қайта құрды, соның ішінде Морионес Тарлак қаласына, ал Мурсия Консепсьонға қайтарылды. Капас тарихында Екінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі өлім маршындағы концлагерь ретінде танымал. Капас атауының этимологиясы туралы ескі адамдар оның атауын «Capas capas» деген жабайы жүзімнен алған деп сенді, немесе ол аэта тайпасының диалектісінде Капас, пампанго тілінде Булак немесе илокано тілінде Капаз деп аталатын ағаштан шыққан. Қала Капас ұлттық қасиетті орнын салған. Оны Филиппин үкіметі Батанның 70 мыңға жуық сарбаздары мен азаматтық тұрғындары қаза болған О’Доннелл лагерінің естелігі ретінде салған және күтіп ұстап тұрған «Өлім маршының» соңы. Бұл филиппин және американдық ардагерлер үшін Филиппиндегі Ардагерлер күнімен байланысты есте қаларлық орын. Бұл жер бұрын концлагерь болған, кейіннен Екінші дүниежүзілік соғыста қаза болған мыңдаған филиппин және американдық сарбаздардың зираттарына айналды. Бұл орын 1942 жылдың 9 сәуірінде Батанда бағынған филиппин және американдық сарбаздардың Батан өлім маршының соңғы нүктесі болды. О’Доннелл лагері – Филиппиннің Тарлак қаласында орналасқан АҚШ Әуе күштерінің нысаны. Нысан Филиппин Әуе күштеріне берілмес бұрын, ол алдымен Филиппин полициясының бекеті, содан кейін АҚШ армиясының нысаны болды. Тағы бір орын, Санто-Доминго өлім маршының белгісі, Капас қаласында орналасқан, онда шамамен 60 000 филиппин сарбазы лагерьге орналастырылып, ақырында марштың екінші кезеңін бастау үшін түсірілді.

Originally a part of Zambales and Pampanga, its first settlers were the Kapampangan and the Aeta. It was founded in the year 1710 by the Augustinian Friars. During the American Colonial period, the Americans built the Camp O'Donell for military installation until when the Japanese used it as a concentration camp during the Bataan Death March as the last stop of the march. Capas as all other towns in Tarlac province was a part of vast wilderness inhabited by the Abelling tribes known as Aetas. The history of Capas dates back in the late 16th century when immigrants from Pampanga, Zambales, Pangasinan and the Ilocos region flock into the settlements. It is considered the oldest town in Tarlac. Capas became a pueblo (town) in 1710 beginning as a sleepy settlement at a place between Cutcut River in Sitio Pagbatuan and Gudya (present site) founded by Kapitan Mariano Capiendo. Capas' patron saint is San Nicolas de Tolentino. September 9–10 is the Capas Town Fiesta. Tarlac province was founded on May 28, 1874. In the course of time, the townspeople of Capas were ordered by the Spanish authorities to change their family name of their own choosing on condition such family names begin with letter “C”, the first letter of Capas. Descendants of the early inhabitants still hold to this day such family names as Capiendo, Capuno, Capitulo, Capule, Capunpun, Cayabyab, Castañeda and Catacutan. In the 1850s, Capas was a part of the western Pampanga Commandancia Militar de Tarlac which includes the town of Bamban, Concepcion, Victoria, O’Donnell, Murcia, Moriones, Florida Blanca, Porac, Mabalacat, and Magalang. O’Donnell (Patling) was then a bustling pueblo established by the Augustinians Recolletos Mission in the 1800s, named in honor of Carlos O’Donnell y Abreu, the Spanish Minister of State who visited the Patling pueblo. O’Donnell was reverted as a barrio of Capas by the Philippine Commission of 1902 including Moriones reverted to Tarlac town and Murcia back to Concepcion. Capas is known in history as the site of the infamous death march concentration camp during World War II. Of the etymology of Capas, old folks believed it derived its name from a wild vine "Capas capas" or it originated from a tree called Capas in the Aetas dialect, Bulak in Pampango or Capaz in Ilocano. The town has built the Capas National Shrine. It was built and is maintained by the Philippine government as a memorial to the Filipino and American soldiers who died in Camp O'Donnell at the end of the Bataan Death March, which totals to almost 70,000 soldiers and back up civilians. This is a memorable site, for all Filipino and American veterans, that relates to Veterans Day in the Philippines. It was once a concentration camp subsequently serving as the burial grounds for thousands of Filipino and American soldiers who perished during World War II. The site was the ultimate destination point of the Bataan Death March involving Filipino and American soldiers who surrendered in Bataan on April 9, 1942. Camp O'Donnell was a facility of the United States Air Force in Capas, Tarlac, Philippines. Before the facility was transferred to the Philippine Air Force, it was first a Philippine Constabulary post then a United States Army facility. Another site, Santo Domingo Death March Marker, which is located in Capas were about 60,000 Filipino soldiers who were camped and eventually unloaded to start the second phase of the Death March.

Қалалық аудан

100 мыңнан астам халқы бар, қалаға лайықты аумағы мен 250 миллион песоға жуық кірісі бар Капас қаласы болуы мүмкін емес деуге болмайды, деді Родригес. Қаланың 53 пайыздан астамын құрайтын жерді қамтитын Базалық Трансформация және Даму Орталығы (BCDA) қазіргі кезде жүзеге асырылып жатқан бас жоспарына Капас муниципалитетін қосты, деп мәлімдеді қайта сайланған әкім Антонио “TJ” Родригес. Родригес бұл туралы дүйсенбі күні таңертеңгі сағатта қаладағы көп мақсатты зал ішінде өткен, жаңадан және қайта сайланған муниципалдық шенеуніктердің қызметке кірісу салтанатында сөйлеген сөзінде айтты. TJ, BCDA 19 900 гектардан астам жерді әскери резервация ретінде бақылайтынын, оның ішінде Санта-Жулиана, Маруглу және Буэно ауылдарының үш бөлігі, ал Ста-Люсия, Арангурен, Лави және О’Доннел ауылдарының бір бөлігі кіргенін мәлімдеді. Капас қаласын «Жасыл қалаға» айналдыру жөніндегі BCDA-ның бас жоспарына енгенін айтқан TJ, бұл қаланың қоршаған ортаны сақтай отырып, елдегі ең әдемі және дамыған қалаға айналатынын жеткізді. Дегенмен, болашақ дамумен байланысты, кейбір Капас тұрғындары көп бұрын үй салған жерге қатысты дау әлі де маңызды мәселе болып қалуда. Родригес, алайда, оның сайлаушыларының мүддесін қорғайтынын және олардың үйлері салынған жерге қатысты құқықтары үшін күресетінін мәлімдеді. Ол, өзінің сайлаушылары тұратын BCDA аумағының 5000 гектарын бөлу және қайта бөлу туралы өтінішпен 2011 жылдың маусым айында Президент Бениньо Акино III-ке хат жазғанын айтты. BCDA-ның бас жоспарына қатысатын барлық тараптармен кеңесетінін де жеткізді. TJ, партиялық әріптесі, вице-мэр Росселер “Бутс” Родригес басқаратын Сангюньянг Баян мүшелерінің жаңа құрамымен, олардың «Жаңа Капасқа» немесе «Баянг Капасқа» деген көзқарастары толық ынтымақтастық және үйлесімділік арқылы жедел іске асырылатынын мәлімдеді. Осы оқиға барысында әкім өзінің алғашқы мерзіміндегі жетістіктерін атап өтіп, 2010 жылы 180 миллион песо болған бюджеттің 2012 жылы 215 миллион песоға дейін өскенін хабарлады. Оның сөзіне қарағанда, оның әкімшілігі денсаулық сақтау, ауыл шаруашылығы, тұрғын үй салу, инфрақұрылым, төтенше жағдайларға дайындық және басқа да қызметтер саласындағы жобалар мен бағдарламаларды қаржыландыру үшін көбірек кіріс табуға ниетті. 2020 жылы Капас муниципалитетін Тарлак провинциясының құрамдас қаласына айналдыру үшін 7861 және 8219 нөміріндегі заң жобалары енгізілді. Екі заң жобасы да қазіргі уақытта жергілікті басқару комитетінде қаралып жатыр. 2022 жылдың 5 шілдесінде Репрезентатив Кристиан Телл А. Яп 1186 нөміріндегі заң жобасын ұсынды, ол Капасты құрамдас қалаға айналдыруды көздейді.

With more than 100,000 populace, an area that is good enough for a city and an income close to ₱250,000,000 becoming a city is not impossible according to Rodriguez. Enshrouding more than 53 percent of this town's land area, the Bases Conversion and Development Authority (BCDA) has included the municipality of Capas in the design of their Master Plan that is now in process, according to re elected Mayor Antonio “TJ” Rodriguez. Rodriguez bared this during his inaugural speech at the oath taking ceremony of newly elected and re elected municipal officials held at the Multi Purpose Hall here Monday morning. TJ said BCDA claims control of the more than 19,900 hectares as a military reservation, where three of their barangays—Santa Juliana, Maruglu and Bueno—were included, while barangays Sta Lucia, Aranguren, Lawy, and O’Donnell were partly taken. Being included in BCDA's master plan to make Capas a ‘Green City’ soon, TJ said that this town will become the most beautiful and progressive city in the country with the assurance of preserving the environment. However, with the forthcoming development, the controversy about the land where some Capasenos built their houses a long time ago is still a big issue. Rodriguez, however, vowed that he is with his constituents’ side in fighting for their rights over the land where their dwellings are constructed. He revealed that as early as June 2011, he already wrote a letter to President Benigno Aquino III, requesting the delineation and redistribution of 5,000 hectares of the BCDA area where his constituents resided. He said he would continue to consult with the stakeholders who will be affected by the BCDA's master plan. TJ assured Capasenos that with the new set of Sangguniang Bayan members headed by his party mate, Vice Mayor Roseller “Boots” Rodriguez, their vision towards the New Capas or Bayung Capas would be swiftly attained through their full cooperation and coordination with each other. During the occasion, the mayor enumerated his accomplishments during his first term, announcing the ₱65 million increase of budget from ₱180 million in 2010 to ₱215 million in 2012. He said his administration is intending to generate more revenues to finance more projects and programs in health, agriculture, housing, infrastructure, disaster preparedness, and other services. In 2020, house bills 7861 and 8219 were filed for the conversion of the municipality of Capas into a component city in the province of Tarlac. Both bills are currently pending with the committee on the local government. On July 5, 2022, House Bill No. 1186 was filed by Rep. Christian Tell A. Yap which seeks to convert Capas into a component city.

Жаңа Кларк қаласының дамуы

Жаңа Кларк қаласы 2016 жылы құрылысын бастады және Ұлттық үкіметтің Бизнес үзілісін қамтамасыз ету орталығы ретінде жоспарланған. Метро Манила жер сілкінісі, су тасқыны және басқа да апаттар сияқты төтенше жағдайлар туғанда, ол резервтік кеңсе қызметін атқарады. Ол Кларк әуе базасы АҚШ-тың бақылауында болған кезде әскери ұшақтарды сынау полигоны болған Капас қаласындағы BCDA резервациясында орналасқан. Сонымен қатар, Жаңа Кларк қаласы 2019 жылғы Оңтүстік-Шығыс Азия ойындарының негізгі өткізілу орны болады.

География

Капас жері салыстырмалы түрде биік, тау тізбегіне жақын төбелі жерлер шамамен 46 метр биіктікте орналасқан. Солтүстік жағынан Сан-Хосе, солтүстік-шығыс жағынан Тарлак қаласы, шығыс жағынан Консепсьон, батыс және оңтүстік-батыс жағынан Ботолан, Замбалес және оңтүстік бөлігінің қалған бөлігінен Бамбанмен шектеседі. Қаланың батыс жағы таулы, ал шығыс жағы жазық дала. Бұл қала "Пинатубо жанартауына апарар жол" деп те аталады. Қаланың ішінде ыстық бұлақтар мен Тамбо көлі сияқты бірнеше тұщы сулы көлдер бар. Капас Маниладан солтүстікке қарай, ал провинция орталығы Тарлак қаласынан оңтүстік-батысқа қарай орналасқан. Облыстағы көптеген өзендерде тас ағаштардың қалдықтары, балық, тұщы су шабақтары және басқа да жануарларды кездестіруге болады. Намрия және Дингдинг арналары Консепсьондағы Луконг өзеніне құятын екі ірі сала болып бірігеді. Пинатубо тауынан бастау алатын Тарлак облысының су жолдарының көпшілігі Капас арқылы өтеді, соның ішінде Тарлак өзенін құрайтын Бульса Морионс және Санта-Люсия өзендері бар.

Демография

2020 жылғы санақта Капас халқының саны 156 056 адамды құрады. Капас тұрғындарының көп бөлігі Капампан тайпасынан, себебі олардың Пампангамен тығыз байланысы бар. Илокано тілі де қолданылады, бірақ екі этностың өкілдері бір-бірінің тілін білмейтін жағдайда тагалог тілінде сөйлейді, ол жергілікті басқару, жергілікті бұқаралық ақпарат құралдары және білім беру саласында әкімшілік жұмыстар үшін қолданылады. Қала тұрғындарының басым көпшілігі католик дінін ұстанады, сонымен қатар, Біріккен методист шіркеуі, Iglesia ni Cristo, Иса Мәсіхтің соңғы күнгі қасиеттілері шіркеуі, Ехоба куәгерлері, баптистер және Исаның керемет крест жорығы сияқты түрлі христиан дін өкілдерінің қауымдары да бар.

Капас ұлттық ғибадатханасы

Муниципалитетте Капас ұлттық қасиетті орны орналасқан, ол орталықтағы қоңырауы бар обелиск. Оны Филиппин үкіметі Барангай Арангурендегі О’Доннелл лагерінде қаза тапқан филиппин және американ сарбаздарына арналған ескерткіш ретінде салған және күтіп келген. Бұл Батан өлім маршының соңында болған. Бұл Филиппиндегі Ардагерлер күнімен байланысты маңызды орын. Әр жылдың 9 сәуірінде АҚШ және Филиппиннің біріккен күштерінің 1942 жылы жапондықтарға қарсы тапсыру жылдығы тойланады. 1945 жылы Капасқа жасалған шабуыл кезінде АҚШ және Филиппиннің біріккен құрлық әскерлері жергілікті мойындалған партизандарды қолдады, олар Батан өлім маршынан босатылған мыңдаған филиппин және американ әскери тұтқындарымен бірге жапондық күштерге шабуыл жасады. Бұл филиппин және американ ардагерлері үшін есте қаларлық орын, ол Филиппиндегі Ардагерлер күнімен байланысты. Бұл жер бұрынғы концлагерь болған, кейіннен Екінші дүниежүзілік соғыста қаза тапқан мыңдаған филиппин және американ сарбаздарының зираттарына айналды. Бұл орын 1942 жылдың 9 сәуірінде Батанда жапондықтарға бағынған филиппин және американ сарбаздарының қатысқан танымал өлім маршының соңғы нүктесі болды. О’Доннелл лагері Филиппиннің Тарлак қаласындағы АҚШ Әуе күштерінің базасы болды. Бұл база әуе күштеріне берілмес бұрын, алдымен Филиппин полициясының бекеті, содан кейін АҚШ армиясының базасы болды. Тағы бір орын – Санто-Доминго өлім маршының белгісі, ол Капас қаласында орналасқан. Шамамен 60 000 филиппин сарбазы осы жерде лагерь құрып, екінші кезеңді бастау үшін түсірілді.

Жергілікті билік

2022 жылғы 30 маусым күні сағат 12:00-де келесі лауазымды тұлғалар өз қызметтеріне кірісті, Сангюньянг Баянның экс-официалды мүшелерінен басқа.

Мэр

Атты. Росселлер Б. Родригес (PDPLaban)