Кіріспе

Математикалық қарапайымдастыру техникасы
бөлшектік дифференциалдық теңдеулердегі ұғым

Математикада айнымалыларды өзгерту – бастапқы айнымалылардың басқа айнымалылардың функцияларымен алмастырылатын мәселелерді қарапайымдастыру үшін қолданылатын негізгі техника. Мақсаты – жаңа айнымалылармен өрнектелгенде мәселе қарапайымдатылуы немесе жақсы түсінілетін мәселеге тең болуы мүмкін. Айымалыларды өзгерту – алмастырумен байланысты операция. Дегенмен, бұл екі түрлі операция, себебі дифференциалдау (тізбекті ереже) немесе интегралдау (алмастыру арқылы интегралдау) қарастырылғанда оны көруге болады. Пайдалы айнымалыны өзгертудің өте қарапайым мысалын алтыншы дәрежелі көпмүшенің түбірлерін табу мәселесінде көруге болады:

Алтыншы дәрежелі көпмүшен теңдеулерін радикалдар арқылы шешу әдетте мүмкін емес (Абель-Руффини теоремасын қараңыз). Алайда, осы нақты теңдеуді былай жазуға болады (бұл көпмүшенің ыдырауының қарапайым жағдайы). Осылайша, теңдеуді жаңа айнымалыны енгізу арқылы қарапайымдастыруға болады. x-ті u-мен алмастырғанда, келесі квадрат теңдеу шығады:

Бастапқы айнымалы бойынша шешімдерді алу үшін u-ді x³-ке қайта алмастыру керек, нәтижесінде:

Содан кейін, егер тек нақты шешімдерге қызығушылық танылса, бастапқы теңдеудің шешімдері:

Ресми таныстыру

, тегіс көптіктер болсын, және олардың арасындағы диффеоморфизм болсын, яғни: - ретті үздіксіз дифференциалданатын, біржақты сәйкестік, - ретті үздіксіз дифференциалданатын кері сәйкестікпен. Мұнда кез келген натурал сан (немесе нөл) болуы мүмкін, (тегіс) немесе (аналитикалық). карты тұрақты координаттық түрлендіру немесе тұрақты айнымалыны алмастыру деп аталады, мұнда "тұрақты" ретті дифференциалдануын білдіреді. Әдетте, айнымалысын айнымалысымен алмастыруды көрсету үшін жазылады, мәнін әр кездесуінде қолданылады.

Интеграциялау

Қиын интегралдарды көбінесе айнымалыларды өзгерту арқылы есептеуге болады; мұны алмастыру ережесі мүмкін етеді және бұл жоғарыдағы тізбектік ережені қолдануға ұқсас. Қиын интегралдарды сәйкес Якоб матрицасы және детерминанты арқылы берілген айнымалыларды өзгерту арқылы интегралды жеңілдету арқылы да шешуге болады. Якоб детерминантын пайдалану және одан туындайтын айнымалылардың сәйкес өзгеруі – полярлық, цилиндрлік және сфералық координаттар жүйелері сияқты координаттар жүйелерінің негізі болып табылады.

Лебег өлшемі бойынша формуланың өзгеруі

Келесі теорема Лебег өлшеміне қатысты интегралдарды G параметрлеуі бойынша кері тарту өлшеміне қатысты эквивалентті интегралмен байланыстыруға мүмкіндік береді. Дәлел Джордан мазмұнының жуықтауларына негізделген. Егер - ашық ішкі жиын болса және - диффеоморфизм болса, және егер - -де Лебег өлшенетін функция болса, онда -де Лебег өлшенетін болады. Егер немесе болса, онда . Егер және Лебег өлшенетін болса, онда Лебег өлшенетін болады. Осы теореманың салдары ретінде, біз параметрлеуі бойынша кері және алға тарту өлшемдерінің Radon-Nikodym туындыларын есептей аламыз.

Дифференциалдық теңдеулер

Дифференциация және интеграция үшін айнымалыларды өзгерту элементарлық есептеуде оқытылады, бірақ қадамдар көбінесе толық орындалмайды. Айырмашылық теңдеулерді қарастырғанда айнымалыларды өзгертудің кең қолданылуы байқалады, онда тәуелсіз айнымалылар тізбектік ереже арқылы өзгертілуі мүмкін, ал тәуелді айнымалыларды өзгертуге байланысты кейбір дифференциалдау қажет болады. Нүктелік және жанама түрлендірулердегі тәуелді және тәуелсіз айнымалыларды араластыру сияқты ерекше өзгерістер өте күрделі болуы мүмкін, бірақ олар үлкен икемділік береді. Көбінесе, проблеманы шешу үшін өзгерістің жалпы формуласы қолданылады және проблеманы оңайлату үшін қажетті параметрлер ізделіп табылады.