Кіріспе

Американың сәтсіз заң жобасы

МакНарри-Хоуген фермасына көмек көрсету туралы заң ешқашан заңға айналмаған, ол 1920 жылдары бес өнімнің ішкі бағасын көтеру арқылы американдық ауыл шаруашылығына субсидия беру туралы даулы жоспар болды. Жоспар бойынша, үкімет әрбір өнімді сатып алып, оны қоймаға сақтаған немесе шығынға барып экспортқа шығарған болар еді. Бұл заңның авторлары Чарльз Л. Макнари (Орегон штаты) және Гилберт Н. Хоуген (Айова штаты) болды. 1924, 1926, 1927 және 1931 жылдары заң жобасын қабылдауға жасалған әрекеттерге қарамастан, президент Кальвин Кулидж оны вето етіп, қабылдауға жол бермеді. Бұл заңды ауыл шаруашылығы министрі Генри Кантуэлл Уоллес және вице-президент Чарльз Доуес қолдады. Заң жобасына сәйкес, 1910-1914 жылдардағы баға деңгейін сақтап, ішкі ауыл шаруашылығы бағаларын қолдау және қорғау үшін федералдық агенттік құрылатын болды. Артық өнімді сатып алып, оны шетелге сату арқылы федералдық үкімет ауыл шаруашылығы өндірушілері төлейтін ақылар есебінен шығындарды көтерер еді.

Өмірбаян

Соғыс ауыл шаруашылығы өнімдеріне жоғары баға белгіледі, себебі Еуропа елдері экспортқа деген сұранысты күшейтті. Еуропалық елдер соғыс қимылдарына қатысып, жеткілікті азық-түлік өндіре алмай қалғанда, АҚШ-тың ауыл шаруашылығы өнімі тез өсіп, осы кемшілікті толтырды, соның нәтижесінде фермерлер өркендеу кезеңін бастан өткерді. Фермерлер бағалардың жоғары деңгейде қала беретініне сенімді болды. 1919 жылы соғыс аяқталғаннан кейін, көптеген әскерден қайтқандар өз шаруашылықтарына оралғандықтан, Еуропадағы өнім көлемі тез өсті. Артық өндіріс бағалардың күрт төмендеуіне алып келді, бұл 1920 жылдары нарықтың тоқырауына және фермерлердің тұрмыс деңгейінің нашарлауына себеп болды. Жағдайды ушықтырған нәрсе – жүздеген мың фермерлер жаңа техника мен жер сатып алу үшін ипотека мен несие алып, енді осы қаржылық жүктемені көтере алмады. Мұның себебі – соғыс кезеңіндегі бағалардың көтерілуінен кейін фермерлердің көрші шаруашылықтарды қымбат бағамен сатып алып, ауыр қарыздарға батқандығы болды. Алайда фермерлер сыртқы нарықтардың құлдырауына және қорғау тарифінің әсеріне кінәлады. 1920 жылдардың ортасында ауыл шаруашылығының дағдарысы нашарлаған сайын, экономиканың қалған бөлігі гүлденген кезде, олар көмек сұрады. 1920 жылдардың ортасындағы ауыл шаруашылығы нарығының тұрақсыздығы, үкіметтің баға мен жалақыны бақылауға бағытталған басқа да жоспарларымен бірге, заң жобасын қолдауға көмектесті.

Билл

Джордж Пик пен Хью С. Джонсон, «Молин Плу» компаниясынан, фермерлерді шетелдік өндірушілерден қорғау үшін жаңа тарифтерді және бағаны қолдау үшін федералды бағдарламаны ұсынды. Уоллес және Ауыл шаруашылығы экономика бюросының басшысы Генри К. Тейлор жоспарды қолдады, ол Орегон штатының сенаторы Макнари және Айова штатының өкілі Хауген ұсынған заң жобасының негізін құрады, екеуі де республикашылдар. Заң жобасының негізгі идеясы – теңестіру алымы. Үкімет ішкі тұтынуға қажетті көлемді экспортқа жөнелтілетін артық өнімнен бөліп алуға тиіс болды. Алғашқысы экспортталатын ауыл шаруашылығы өнімдеріне арналған тариф ставкаларының толық артықшылығын пайдаланып, жоғары ішкі бағаға (әлемдік баға плюс тариф) сатылатын, ал екіншісі – әлемдік бағаға сатылатын. Артық өнім үшін алынған жоғары ішкі баға мен әлемдік баға арасындағы айырмашылық әр тауардың фермерлері салық немесе теңестіру алымы түрінде өтеуге тиіс болды, оны американдық тұтынушылар азық-түлік бағасының өсуі арқылы төлейтін. Заң жобасы 1924 жылдан 1928 жылға дейін Конгресс қарауында болды. Ол 1927 және 1928 жылдары, тиісінше, екі палатада да қабылданған кезде, ауыл шаруашылығы мүдделерінен күшті және біріккен қолдау алды. Глисон (1958) көрсеткендей, көптеген жетекші бизнесмендер заңға қарсы болды, өйткені ол экономикалық заңға қайшы келеді, қаржы шығындарын тудырады және үкіметті бизнеске араластырады. Фермерлер өндірісті азайтуға, егін шаруашылығын әртараптандыруға және кооперативтік қозғалысты қолдауға шақырылды. Бұл жоспарға моральдық тұрғыдан да қарсылық білдірілді, өйткені ол фермердің өзін-өзі қамтамасыз ету қабілетін жояды. Президент Калвин Кулидж бизнеске құлақ салғандықтан, заң жобасын екі рет қатаң вето арқылы тоқтатты. Оның орнына Кулидж сауда министрі Герберт Гувер мен Ауыл шаруашылығы министрі Уильям М. Джардиннің ауыл шаруашылығын жаңғыртуға бағытталған балама бағдарламасын қолдады, оған электр энергиясын көбейту, тиімді жабдықтар, жақсы тұқымдар мен мал, ауылдық білім беруді жақсарту және жақсы бизнес тәжірибесі кірді. Гувер тарифтік кедергілер артында ішкі сұранысқа сәйкес егін өндірісін шектеуге арналған Федералдық шаруашылық кеңесін құруды жақтады және фермерлердің ауруларының себебі жеткіліксіз тарату екенін мәлімдеді. Кулидж ақырында кооперативтер арқылы бағаны тұрақтандыруға бағытталған фермерлік кеңесі жоспарына келісім берді. Конгресте үлкен қолдауға ие болған Макнари-Хауген жоспарын қабылдамау үшін 1929 жылы Гувер жоспары қабылданды. 1918 жылдан бастап Канзас штатының Ауыл шаруашылығы колледжінің президенті ретінде Джардин Канзас фермерлері үшін білім берудің еркін нарықтық бағдарламасын және кооперативтік маркетингті әзірледі. Оның кеңесі Вашингтонда жиі сұралып, 1922 жылы Ауыл шаруашылығы экономика бюросының құрылуына әкелді, ол фермерлік кооперативтеріне көмек көрсетуге арналған. 1925 жылдан кейін, Уоллес қайтыс болғаннан кейін, Ауыл шаруашылығы министрі ретінде Джардин фермерлерге көмек көрсететін, бірақ еркін нарықты сақтайтын ұсыныстар жасады, бұл Хувердің 1929 жылғы Ауыл шаруашылығын маркетинг туралы заңына әкелді. Үлкен Уоллестің ұлы Генри Агард Уоллес Кулидждің Макнари-Хауген заңына вето талғанын қатыгездікпен қарсы алып, 1928 жылы президенттікке Гуверге қарсы Альфред Э. Смитты қолдады. Ол Хувер әкімшілігінде Ауыл шаруашылығын маркетинг туралы заңның қабылдануына қуанды, бірақ ол артық өндірісті тексеру ережелерінің болмауына назар салды және 1930 жылы қабылданған Хоули-Смут тарифтеріне қарсы қатты редакциялық мақалалар жазды. Кіші Уоллес өзін Ферма белдеуінің ең көрнекті басшысы ретінде таныстырды, Франклин Д. Рузвельттің президенттік науқанының негізгі ауыл шаруашылығы сөзін жазды және 1933 жылы әкесінің ізімен Ауыл шаруашылығы министрі болды. Портер (2000) Айова фермерлік бюро федерациясының (IFBF) мүшелері мен басшыларының заңнаманы қолдаудағы белсенділігінің өсуін бақылайды. Бұл Макнари-Хауген жоспарын қолдаған алғашқы фермерлік ұйым болды, сондай-ақ жоспарды қабылдауға жұмыс істеген басқа да топтарды қолдады және президенті Чарльз Э. Хёрстті Вашингтонға ұзақ лоббистік сапарларға жіберу шығындарын төледі. Заңнама ақырында екі рет Конгресте және екі рет президенттік ветомен сәтсіз аяқталса да, идеяны негізгі фермерлік ұйымдар қабылдауы «Жаңа мәміле» ауыл шаруашылығы саясатын қолдауға негіз салды, онда олар Макнари-Хауген жоспарының авторлары Пик пен Джонсонның Рузвельттің тағайындалуын мақтады, сондай-ақ Уоллес кішісін ықпалды лауазымдарға тағайындады, онда олар ірі көлемдегі субсидия бағдарламаларын бастады.