Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Эдгар Зиванай Текере (1 сәуір 1937 – 7 маусым 2011), «2 Boy» лақап атымен танымал, зимбабвелік саясаткер болған. Ол Зимбабве Африка Ұлттық Одағының (ЗАНУ) екінші және соңғы бас хатшысы болып, Ланкастер Хаус келіссөздерін ұйымдастырды және Роберт Мугабеге ықтимал қарсылас ретінде танымал болғанға дейін үкіметте қызмет еткен. Бұл олардың арасының суынуына себеп болды.
Zimbabwean politician
Edgar Zivanai Tekere (1 April 1937 – 7 June 2011), nicknamed "2 Boy", was a Zimbabwean politician. He was the second and last Secretary General of the Zimbabwe African National Union (ZANU) who organised the party during the Lancaster House talks and served in government before his popularity as a potential rival to Robert Mugabe caused their estrangement.
Тәуелсіздікке дейінгі кезең
Соғыс кезінде Текере ЗАНУ жоғарғы штабында, немесе Dare reChimurenga құрамында қызмет етті. Ол Родезия үкіметі тарапынан Гонакудзингода ұсталды.
During the war, Tekere served on the ZANU high command, or Dare reChimurenga. He was detained by the Rhodesian government at Gonakudzingwa.
Ерте өмір
Эдгар Зиванаи "2 Boy" (әскери лақабы) Текере – Роберт Мугабенің Зимбабве Африка Ұлттық Одағындағы (1964 жылы құрылған, оның негіс қалаушысы болған) тәуелсіздік күресі мен Иан Смиттің Родезия майданы үкіметіне қарсы күрестегі алғашқы одақтасы болды. Мугабе мен Текере Иан Смит үкіметінің саяси тұтқындары ретінде Хва-Хва түрмесінде және Гонакудзинва мемлекеттік түрмесінде он бір жарым жыл өткесін, босатылғаннан кейін бірден шығыс жоталарындағы шекараны өтіп, таулар арқылы, Гаирези өзені бойымен Мозамбиктегі Сегуранза әскери лагеріне жетіп, 1975 жылы Самора Машелдің көмегімен партизандық соғысты ұйымдастырып, бастады. Буш соғысы немесе Екінші Чимуренга жалғасты. Иан Смиттің қолдауымен Родезия майдангерлері, Селус скауттары, полицияның арнайы бөлімі және Орталық барлау ұйымы Текеренің жақын туыстары мен қатысы барларды мазалады. Осы қиын кезеңде Эдгар Текереге жақын туыстары мен қатысы барлар "Мукома" деген кодовое имя/лақап ат берді. Текере Зимбабве тәуелсіздік алғаннан кейін демократиялық жолмен ZANU PF-тің бірінші бас хатшысы болып сайланды.
Edgar Zivanai "2 Boy" (nom de guerre) Tekere was an early ally of Robert Mugabe within the Zimbabwe African National Union (of which he was a founder member in 1964) during the fight for independence and against the Rhodesian Front government of Ian Smith. Mugabe and Tekere, having served eleven and a half years in Hwa Hwa Penitentiary & Gonakudzingwa State Prison as political prisoners of Ian Smith's government, immediately left upon release and crossed the Eastern Highlands Border in Mutare through the mountains by foot, following the Gairezi river trail to Seguranza military camp in Mozambique, to mastermind and kickstart guerilla warfare, aided by Samora Machel, in 1975. The Bush War or Second Chimurenga raged on. harassment of Tekere's close family members and relatives by the platoon of Rhodesian Front Soldiers, Selous Scouts, Police Special Branch and Central Intelligence Organisation, under the auspices of Ian Smith. During these trying times Edgar Tekere received the code name/nickname ("Mukoma") by close family members and relatives. Tekere was elected by a democratic process to be the first ZANU PF Secretary General following Zimbabwe's independence.
Тәуелсіздік мерекесі және Боб Марли
Эдгар Текере ZANU PF бас хатшысы болғандықтан, Боб Марлиді Зимбабве Тәуелсіздігінің ресми тойына Руфаро стадионында өнер көрсетуге жеке шақырды. Марлидің музыкасы партизандық күрескерлерге орманда күрескен кезде үлкен шабыт берді. Концертке 100 000-нан астам зимбабвийлік қатысты, ал Боб Марли "Зимбабве" әнін орындады, бұл Зимбабвеның ресми емес гимні болды. Ол бұл тур кезінде Эдгар Текеремен бірге тұрды.
Edgar Tekere being the ZANU PF Secretary General, personally invited Bob Marley to perform at Rufaro Stadium, for the official Zimbabwean Independence Celebration. Marley's music was inspirational to the guerilla fighters whilst they were in the bush fighting. More than 100,000 Zimbabweans attended the concert, and Bob Marley performed the song "Zimbabwe", an unofficial Zimbabwean anthem. He also stayed with Edgar Tekere during this tour date.
Қылмыспен айыпталу
1980 жылы ZANU сайлауда жеңіске жеткен соң Текере Мугабе кабинетінде адам күші жоспарлау министрі болып тағайындалды. Тағайындалғаннан кейін ол үкімет саясатынан асып түсетін бірнеше тікелей сөздер айтты. 4 тамыз күні ол сол кездегі премьер-министр Мугабе және Мозамбик президенті Самора Машелді әскери киімде қарсы алды, соғысқа бара жатқанын жариялады. Текере мен оның күзетшілері Хараре маңында Джошуа Нкомоның ZAPU жақтастарын іздеді, бірақ таба алмағандықтан көрші фермаға барып, ферма басқарушысы, ақ нәсілді Джеральд Адамсты атып өлтірді.
When ZANU won the 1980 elections, Tekere was appointed as Minister of Manpower Planning in Mugabe's Cabinet. He followed his appointment by making a series of outspoken speeches that went far beyond government policy. Shortly after his appointment, on 4 August 1980 he greeted then Prime Minister Mugabe and visiting President of Mozambique Samora Machel in combat fatigues, announcing that he was going "to fight a battle." Tekere and his bodyguards went looking for supporters of Joshua Nkomo's ZAPU outside Harare but, failing to find them, went onto a neighbouring farm and shot white farm manager Gerald Adams "
Сот
Текере тәуелсіздік соғысындағы партизан болған жеті қарулы күзшісімен бірге сотқа тартылғанда үкіметтік лауазымын сақтап қалды. 8 желтоқсанда Жоғарғы сот көпшілік дауыспен оны кісі өлтіруден кінәсіз деп шешті. Екі сарапшы да судьяның шешіміне қарсы, Текере Адамсты өлтіргенмен, мемлекеттік қауіпсіздікке төнгіл қауіпке толық сеніммен әрекет еткенін айтты. Маңыздысы, қазіргі XXI ғасырдағы соғыс ардагерлері жөніндегі жаһандық зерттеулер Текеренің посттравматикалық стресс синдромынан (ПТСР) зардап шеккенін, бұл оның тұрақсыз мінез-құлқына себеп болғанын көрсетеді. Сотта Эдгар Текере мен оның взводының алдымен ЗАПУ өкілдерін іздегені, содан кейін фермер өлтірілген шаруашылықты әскери стильде тексергеніне дәлел жеткіліксіз болды. Ол Джеральд Адамсты өлтіргеніне мақтан ететінін көрсететін ешқандай мәлімет те болған жоқ. Мемлекеттік прокурор Крис Глаум бұл мәселені ешбір күдіктіге қоймады. Сотты судья Джон Питман басқарды. Екі сарапшы болды: провинциялық судья Кристофер Навави Гренланд және аға судья Питер Хумбуяни Немапаре. Сот құрамындағы судья Питман ақ, Гренланд – аралас нәсілді, ал Немапаре – қара нәсілді болды, бұл соттың нәсілдік тепе-толықтығын қамтамасыз ету мақсатында жасалды. Осылайша сот құрылғаны алғашқы және соңғы рет болды. Текеренің қорғауын ағылшын заңгері Луис Блом Купер жүргізді, ол судьямен жиі келіспеушіліктер тудырды. Сот Текерені кісі өлтіргені үшін кінәлі деп тапты. Бірақ көпшілік дауыспен ол сол кезде "жақсы ниетпен" әрекет еткендіктен, Буш соғысы кезінде қауіпсіздік күштерін қорғау үшін Ян Смит, бұрынғы Родезия премьер-министрінің кең таралған қарсылыққа қарамастан, қабылдаған заңына сәйкес өтемақы алуға құқылы екені анықталды. Егер елдің қауіпсіздік күштерінің кез келген өкілі қылмыс жасаған кезде "жақсы ниетпен" әрекет етсе және мемлекеттік қауіпсіздік мүдделерін қорғауға шынайы сенімді болса, айыптаудан босатылатын еді. Гренланд екі сарапшының Питманға қатысты шешімін жазды. Ел тарихында сарапшылар судьяның шешімімен келіспеген алғашқы жағдай осы болды. Сарапшылар Текеренің мінез-құлқы мен ойлау жолы мемлекеттік қауіпсіздікті қорғау ниетімен толық үйлесетінін, ал фермердің қазасы Текеренің қауіпсіздік мақсатында қажет деп санайтын тексерудің өкінішті салдары екенін анықтады. Гренланд 2010 жылы шыққан "The Other – without fear, favour or prejudice" атты кітабында судья Питманның таңғажайып және түсініксіз "кейіптеуіне" куә болғанын айтады: алдымен Текере өтемақы алуға құқылы екеніне сенген, содан кейін ешқандай нақты себеп келтірмей пікірін өзгерткен.
Tekere retained his government post when he went on trial together with seven bodyguards who were all former guerrilla fighters in the independence war. On 8 December the High Court, on a majority decision, found him not guilty of murder. Both assessors, over ruling the judge, held that while Tekere had killed Adams, he was acting in terms of an utter conviction that State Security was at risk. It is important to note that now with Twenty First Century global research on war veterans it is believed that Tekere suffered from Post Traumatic Stress Disorder (PTSD) which led to his erratic behaviour. At the trial, there was a lack of evidence led that Edgar Tekere and his platoon had first gone looking for ZAPU operatives before conducting a military style sweep of the farm on which the farmer was killed. There was also no evidence that he had said that he was proud to have killed Gerald Adams. State Counsel Chris Glaum did not put this to any of the defendants. The trial was presided over by Judge John Pitman J. There were two assessors, Christopher Navavie Greenland, a provincial magistrate, and Peter Khumbuyani Nemapare, a senior magistrate. The court was especially constituted to present as racially balance in that Judge Pitman was white, Greenland is mixed race, and Nemapare is black. It was the first and last time that a court was constituted in this way. Tekere was represented by Louis Blom Cooper QC, a flamboyant English counsel, and there were many confrontations between him and the presiding judge. The court was unanimous that Tekere was guilty of murder. However, by a majority, it found that as he had acted in "good faith" at the time, he was entitled to indemnification under a law that Ian Smith, the previous Rhodesian Prime Minister, had ironically enacted despite widespread opposition to protect his security forces during the Bush War. Any member of the country's security forces was exempt from conviction in respect of any crime committed if, at the time of commission, such member was acting in "good faith", acting in terms of a genuinely held conviction that the State's security interests were being served. Greenland wrote the judgement in which the two assessors over ruled Pitman on this issue. It was the first time in the history of the country that assessors over ruled a judge. The assessors found that Tekere presented with a personality and mindset which was completely consistent with an unreasonable but genuinely held belief that he was acting in the interest of state security with the confrontation between one of his men and the farmer, in which the latter was killed, an unfortunate consequence of the security sweep which Tekere genuinely believed needed to be conducted. In his book "The Other – without fear, favour or prejudice" Greenland reveals, for the first time in 2010, that Judge Pitman made a surprising and inexplicable "about face", having first been firmly of the view that Tekere was entitled to the indemnity and then changing his mind without proffering good reason.
Мугабемен бәсекелестік
Текере 1981 жылғы 11 қаңтарда үкіметтен босатылды, бұл шешім оны қуантқандығы хабарланды; ол ZANU-ның Бас хатшысы лауазымын сақтап қалды. 1981 жылғы сәуірде оны Кения қауіпсіздік күштері ұстады, газетке берген сұхбатында Джеральд Адамстың өлтірілуімен мақтанғанын айтқаннан кейін студенттермен сөйлесуіне тыйым салды. Шілде айында Текере ZANU-дың кейбір өкілдерін "колониалдық сананы мұра еткендер" деп сипаттады, бұл олар мен партия тараптастары арасындағы қарым-қатынасты шиеленістірді. Мугабе "Революция жалғаспайды деп шағымданушылар – партиядағы ең адалсыз және ең жалтақ адамдар" деп жауап берді. Текере Мугабеге қарсы тұратын топтың жетекшісі ретінде көріне бастады және 9 тамызда ол Бас хатшы лауазымынан босатылды, ал Мугабе бұл қызметті өзіне алды. Партиядағы жемқорлықты сынағаннан кейін, 1984 жылғы тамызда Текере ZANU PF Орталық Комитетіне сайланды және Конгресс делегаттары оны көтеріп шықты; ол ZANU PF тараптастарының фермаларды басып алуына қарсы шыққандықтан ақ Зимбабве қауымының да қолдауын алды, ол бұл әрекетті "донга ватонга" (қаостік үкімет) деп атады. Ол Мутареде ZANU PF провинциялық төрағасы болды.
Tekere was dismissed from the government on 11 January 1981, a decision he was reported to be happy with; he retained the Secretary Generalship of ZANU. In April 1981 he was detained by Kenyan security forces to prevent him from speaking to students after giving a newspaper interview in which he said he was proud of the killing of Gerald Adams. In July, Tekere referred to some ZANU representatives as having "inherited the colonial mentality," which was straining relations between them and the party's supporters. Mugabe hit back by saying "Those who are complaining that the revolution is not continuing are the most immoral and laziest in the party." Tekere was increasingly seen as a leader of a rival faction to Mugabe, and was dismissed as Secretary General on 9 August with Mugabe taking the post himself. After criticising corruption in the party, in August 1984 Tekere was elected to the Central Committee of ZANU PF and carried shoulder high from the Congress; he was also being supported by the White Zimbabwean community after opposing the farm squats by ZANU PF supporters which he described as "donga watonga" (chaotic government). He was provincial chairman of ZANU PF in Mutare.
Зимбабве бірлігі қозғалысы
Текере 1985 жылғы сайлауда Мугабеге қолдау көрсетті, бірақ 1988 жылдың қазанында жемқорлықты үнемі сынағандықтан партиядан қуылды. Мугабе Зимбабве бір партиялық жүйеде жақсы басқарылатынын айтқанда, Текере күшті қарсылық білдіріп: "Бір партиялық жүйе ешқашан ZANU PF-тің негізгі принциптерінің бірі болған емес және Африкадағы тәжірибе көрсеткендей, ол жемқорлық, жақын туыстарды қызметке тағайындау және тиімсіздік сияқты жамандықтарға әкелді" деді. Ол 1990 жылғы президенттік сайыста Роберт Мугабеге қарсы Зимбабве ынтымағы қозғалысының үміткері ретінде қатысты, Мугабенің коммунистік үлгідегі экономикалық жоспарлауына қарсы еркін нарық платформасын ұсынды. Эдгар Текере Мугабеге қарсылығы үшін бұрын-соңды болмаған қолдауға ие болды, бұл ZANU-дың сайлауды бұрмалауына себеп болды. Нәтижесінде, Мугабе 1990 жылдың 1 сәуірінде өткен сайлауда 2,026,976 дауыс алып жеңіске жетті, ал Текере 413,840 (дауыстардың 16%) ғана алды. Сол уақытта өткен парламенттік сайлауда ZUM дауыстардың 20% жинады, бірақ Ассамблеяда тек екі орын ғана жеңіп алды. Зимбабве ынтымағы қозғалысының жақтастары ZANU (PF) жақтастарынан зорлық-зомбылыққа ұшырады, соның салдарынан бес үміткер қаза тапты.
Tekere supported Mugabe at the 1985 elections but by October 1988 his consistent criticism of corruption resulted in his expulsion from the party. When Mugabe voiced his belief that Zimbabwe would be better governed as a one party state, Tekere strongly disagreed, saying "A one party state was never one of the founding principles of ZANU PF and experience in Africa has shown that it brought the evils of nepotism, corruption and inefficiency." He ran against Robert Mugabe in the 1990 Presidential race as the candidate of the Zimbabwe Unity Movement, offering a broadly free market platform against Mugabe's communist style economic planning. Edgar Tekere received unprecedented support for his opposition to Mugabe which led to massive election rigging by ZANU in order for Mugabe to win the election on 1 April 1990 receiving 2,026,976 votes while Tekere only got 413,840 (16% of the vote). At the simultaneous Parliamentary elections the ZUM won 20% of the vote but only two seats in the House of Assembly. Zimbabwe Unity Movement supporters were the targets of violent attacks from supporters of ZANU (PF) and five candidates were murdered.
Кейінгі мансап
Текере сайлаудан кейін көзден таса болды, бұл оның оппозициялық тұлға ретінде орнатылғандығы туралы әңгімелерге себеп болды. 1993 жылы ол бұрынғы ақ нәсілді премьер-министр Иан Смитпен, Мугабедің бұрынғы одақтасы Ндабанинги Ситхолемен және Абель Музоревамен кездесуге қатысты, онда Мугабе үкіметіне қарсы біріккен қозғалыс құру мәселесі талқыланды. 2005 жылы ол Зимбабве Сенатына ZANU (PF) үміткері болуға ниет білдірді, бірақ одан бас тартылды. 2006 жылы ол ZANU (PF) қатарына қайта қосылғаны хабарланды. ZANU (PF) ұлттық төрағасы Джон Нкомоның 2006 жылғы 7 сәуірдегі хатында былай делінген: "Сіз партиядағы кез келген лауазымға сайлану құқығын бес жыл бойы жүзеге асыра алмайсыз. Сізден ZANU PF конституциясының 3-бабының 18-тармағында тізілген мүшелік міндеттердің барлығын орындау талап етіледі". 2008 жылғы 2 наурызда Хараре қаласының маңындағы Хайфилд ауданында өткен митингте Текере 2008 жылғы наурыз айындағы президент сайлауында Мугабеге қарсы үміткер болған тәуелсіз кандидат Симба Макониді қолдады. Текере "өзін Мугабеге қарсы күрестің басты науқаны етіп тағайындаймын" деді. Бұл сөздерді 40 мың адам жиналған митингте айтты, онда премьер-министр Морган Цвангираи басқаратын ХДС партиясының құрылғанына 10 жыл толуы тойланды.
Tekere dropped out of sight after the election, which fuelled rumours that he had been planted as an opposition figure. In 1993, he attended a meeting with former white Prime Minister Ian Smith, former Mugabe ally Ndabaningi Sithole and Abel Muzorewa in which the formation of a unified movement to oppose Mugabe's government was discussed. In 2005, he voiced his wish to stand as a ZANU (PF) candidate for the Senate of Zimbabwe but was rebuffed. In 2006 it was reported that he had rejoined ZANU (PF). A letter sent to him by ZANU (PF) national chairman John Nkomo dated 7 April 2006 said, "You will not exercise your right to be elected to any office in the party for a period of five years. You will be required to uphold all the duties of a member listed in Article 3, Section 18 of the amended Zanu PF constitution". At a rally on 2 March 2008 in Highfield, a suburb of Harare, Tekere endorsed Simba Makoni, an independent candidate who was running against Mugabe in the March 2008 presidential election. Tekere said that he was "appointing [him]self principal campaigner for Mugabe's downfall". in front of a crowd of 40,000 people that gathered to celebrate the 10th anniversary of the founding of the MDC, led by Prime Minister Morgan Tsvangirai.
Өлім
Эдгар "2 Boy" Зиванай Текере 2011 жылғы 7 маусымда, сейсенбі күні сағат 12-де Мутаредегі Мурамби клиникасында қайтыс болды. Бұл ұзаққа созылған простата қатерлі ісігімен күресінің нәтижесінде болды. Ол сонымен қатар әскери соғыс ардагері ретінде диагнозы қойылмаған посттравматикалық стресс бұзылысынан (ПТСР) зардап шеккен, бұл оның үзіліс-үзіліс алкогольге құмар мінез-құлқына себеп болды. Ирак және Ауғанстан соғыстарының ардагерлеріндегі ПТСР бойынша жақында жүргізілген зерттеулер ПТСР және оның соғыстан кейін азаматтық өмірге бейімделуге тырысатын әскери ардагерлерге қалай әсер ететінін жақсырақ түсінуге мүмкіндік берді. Текере 74 жасқа толыпты.
Edgar "2 Boy" Zivanai Tekere died noon on Tuesday 7 June 2011, at Murambi Clinic, in Mutare, Manicaland. This occurred following a long battle with prostate cancer, and had a medical history of suffering from undiagnosed post traumatic stress disorder (PTSD) as a military war veteran which brought about erratic intermittent alcoholism behaviour tendencies. With recent evidence based research on PTSD military veterans from the Iraqi & Afghanistan Wars, there is more understanding of PTSD and how it affects the military veterans when they integrate into civil society post war. Tekere was 74 years old.
Ұлттық батыры мәртебесі
Эдгар 2 Бой Текере ZANU PF саяси бюросының бірауыздан қабылдаған шешімімен ұлттық қаһарман деп жарияланды.
Edgar 2 Boy Tekere was unanimously declared a national hero by the ZANU PF Politburo.