Кіріспе

Эдгар Зиванай Текере (1 сәуір 1937 – 7 маусым 2011), «2 Boy» лақап атымен танымал, зимбабвелік саясаткер болған. Ол Зимбабве Африка Ұлттық Одағының (ЗАНУ) екінші және соңғы бас хатшысы болып, Ланкастер Хаус келіссөздерін ұйымдастырды және Роберт Мугабеге ықтимал қарсылас ретінде танымал болғанға дейін үкіметте қызмет еткен. Бұл олардың арасының суынуына себеп болды.

Тәуелсіздікке дейінгі кезең

Соғыс кезінде Текере ЗАНУ жоғарғы штабында, немесе Dare reChimurenga құрамында қызмет етті. Ол Родезия үкіметі тарапынан Гонакудзингода ұсталды.

Ерте өмір

Эдгар Зиванаи "2 Boy" (әскери лақабы) Текере – Роберт Мугабенің Зимбабве Африка Ұлттық Одағындағы (1964 жылы құрылған, оның негіс қалаушысы болған) тәуелсіздік күресі мен Иан Смиттің Родезия майданы үкіметіне қарсы күрестегі алғашқы одақтасы болды. Мугабе мен Текере Иан Смит үкіметінің саяси тұтқындары ретінде Хва-Хва түрмесінде және Гонакудзинва мемлекеттік түрмесінде он бір жарым жыл өткесін, босатылғаннан кейін бірден шығыс жоталарындағы шекараны өтіп, таулар арқылы, Гаирези өзені бойымен Мозамбиктегі Сегуранза әскери лагеріне жетіп, 1975 жылы Самора Машелдің көмегімен партизандық соғысты ұйымдастырып, бастады. Буш соғысы немесе Екінші Чимуренга жалғасты. Иан Смиттің қолдауымен Родезия майдангерлері, Селус скауттары, полицияның арнайы бөлімі және Орталық барлау ұйымы Текеренің жақын туыстары мен қатысы барларды мазалады. Осы қиын кезеңде Эдгар Текереге жақын туыстары мен қатысы барлар "Мукома" деген кодовое имя/лақап ат берді. Текере Зимбабве тәуелсіздік алғаннан кейін демократиялық жолмен ZANU PF-тің бірінші бас хатшысы болып сайланды.

Тәуелсіздік мерекесі және Боб Марли

Эдгар Текере ZANU PF бас хатшысы болғандықтан, Боб Марлиді Зимбабве Тәуелсіздігінің ресми тойына Руфаро стадионында өнер көрсетуге жеке шақырды. Марлидің музыкасы партизандық күрескерлерге орманда күрескен кезде үлкен шабыт берді. Концертке 100 000-нан астам зимбабвийлік қатысты, ал Боб Марли "Зимбабве" әнін орындады, бұл Зимбабвеның ресми емес гимні болды. Ол бұл тур кезінде Эдгар Текеремен бірге тұрды.

Қылмыспен айыпталу

1980 жылы ZANU сайлауда жеңіске жеткен соң Текере Мугабе кабинетінде адам күші жоспарлау министрі болып тағайындалды. Тағайындалғаннан кейін ол үкімет саясатынан асып түсетін бірнеше тікелей сөздер айтты. 4 тамыз күні ол сол кездегі премьер-министр Мугабе және Мозамбик президенті Самора Машелді әскери киімде қарсы алды, соғысқа бара жатқанын жариялады. Текере мен оның күзетшілері Хараре маңында Джошуа Нкомоның ZAPU жақтастарын іздеді, бірақ таба алмағандықтан көрші фермаға барып, ферма басқарушысы, ақ нәсілді Джеральд Адамсты атып өлтірді.

Сот

Текере тәуелсіздік соғысындағы партизан болған жеті қарулы күзшісімен бірге сотқа тартылғанда үкіметтік лауазымын сақтап қалды. 8 желтоқсанда Жоғарғы сот көпшілік дауыспен оны кісі өлтіруден кінәсіз деп шешті. Екі сарапшы да судьяның шешіміне қарсы, Текере Адамсты өлтіргенмен, мемлекеттік қауіпсіздікке төнгіл қауіпке толық сеніммен әрекет еткенін айтты. Маңыздысы, қазіргі XXI ғасырдағы соғыс ардагерлері жөніндегі жаһандық зерттеулер Текеренің посттравматикалық стресс синдромынан (ПТСР) зардап шеккенін, бұл оның тұрақсыз мінез-құлқына себеп болғанын көрсетеді. Сотта Эдгар Текере мен оның взводының алдымен ЗАПУ өкілдерін іздегені, содан кейін фермер өлтірілген шаруашылықты әскери стильде тексергеніне дәлел жеткіліксіз болды. Ол Джеральд Адамсты өлтіргеніне мақтан ететінін көрсететін ешқандай мәлімет те болған жоқ. Мемлекеттік прокурор Крис Глаум бұл мәселені ешбір күдіктіге қоймады. Сотты судья Джон Питман басқарды. Екі сарапшы болды: провинциялық судья Кристофер Навави Гренланд және аға судья Питер Хумбуяни Немапаре. Сот құрамындағы судья Питман ақ, Гренланд – аралас нәсілді, ал Немапаре – қара нәсілді болды, бұл соттың нәсілдік тепе-толықтығын қамтамасыз ету мақсатында жасалды. Осылайша сот құрылғаны алғашқы және соңғы рет болды. Текеренің қорғауын ағылшын заңгері Луис Блом Купер жүргізді, ол судьямен жиі келіспеушіліктер тудырды. Сот Текерені кісі өлтіргені үшін кінәлі деп тапты. Бірақ көпшілік дауыспен ол сол кезде "жақсы ниетпен" әрекет еткендіктен, Буш соғысы кезінде қауіпсіздік күштерін қорғау үшін Ян Смит, бұрынғы Родезия премьер-министрінің кең таралған қарсылыққа қарамастан, қабылдаған заңына сәйкес өтемақы алуға құқылы екені анықталды. Егер елдің қауіпсіздік күштерінің кез келген өкілі қылмыс жасаған кезде "жақсы ниетпен" әрекет етсе және мемлекеттік қауіпсіздік мүдделерін қорғауға шынайы сенімді болса, айыптаудан босатылатын еді. Гренланд екі сарапшының Питманға қатысты шешімін жазды. Ел тарихында сарапшылар судьяның шешімімен келіспеген алғашқы жағдай осы болды. Сарапшылар Текеренің мінез-құлқы мен ойлау жолы мемлекеттік қауіпсіздікті қорғау ниетімен толық үйлесетінін, ал фермердің қазасы Текеренің қауіпсіздік мақсатында қажет деп санайтын тексерудің өкінішті салдары екенін анықтады. Гренланд 2010 жылы шыққан "The Other – without fear, favour or prejudice" атты кітабында судья Питманның таңғажайып және түсініксіз "кейіптеуіне" куә болғанын айтады: алдымен Текере өтемақы алуға құқылы екеніне сенген, содан кейін ешқандай нақты себеп келтірмей пікірін өзгерткен.

Мугабемен бәсекелестік

Текере 1981 жылғы 11 қаңтарда үкіметтен босатылды, бұл шешім оны қуантқандығы хабарланды; ол ZANU-ның Бас хатшысы лауазымын сақтап қалды. 1981 жылғы сәуірде оны Кения қауіпсіздік күштері ұстады, газетке берген сұхбатында Джеральд Адамстың өлтірілуімен мақтанғанын айтқаннан кейін студенттермен сөйлесуіне тыйым салды. Шілде айында Текере ZANU-дың кейбір өкілдерін "колониалдық сананы мұра еткендер" деп сипаттады, бұл олар мен партия тараптастары арасындағы қарым-қатынасты шиеленістірді. Мугабе "Революция жалғаспайды деп шағымданушылар – партиядағы ең адалсыз және ең жалтақ адамдар" деп жауап берді. Текере Мугабеге қарсы тұратын топтың жетекшісі ретінде көріне бастады және 9 тамызда ол Бас хатшы лауазымынан босатылды, ал Мугабе бұл қызметті өзіне алды. Партиядағы жемқорлықты сынағаннан кейін, 1984 жылғы тамызда Текере ZANU PF Орталық Комитетіне сайланды және Конгресс делегаттары оны көтеріп шықты; ол ZANU PF тараптастарының фермаларды басып алуына қарсы шыққандықтан ақ Зимбабве қауымының да қолдауын алды, ол бұл әрекетті "донга ватонга" (қаостік үкімет) деп атады. Ол Мутареде ZANU PF провинциялық төрағасы болды.

Зимбабве бірлігі қозғалысы

Текере 1985 жылғы сайлауда Мугабеге қолдау көрсетті, бірақ 1988 жылдың қазанында жемқорлықты үнемі сынағандықтан партиядан қуылды. Мугабе Зимбабве бір партиялық жүйеде жақсы басқарылатынын айтқанда, Текере күшті қарсылық білдіріп: "Бір партиялық жүйе ешқашан ZANU PF-тің негізгі принциптерінің бірі болған емес және Африкадағы тәжірибе көрсеткендей, ол жемқорлық, жақын туыстарды қызметке тағайындау және тиімсіздік сияқты жамандықтарға әкелді" деді. Ол 1990 жылғы президенттік сайыста Роберт Мугабеге қарсы Зимбабве ынтымағы қозғалысының үміткері ретінде қатысты, Мугабенің коммунистік үлгідегі экономикалық жоспарлауына қарсы еркін нарық платформасын ұсынды. Эдгар Текере Мугабеге қарсылығы үшін бұрын-соңды болмаған қолдауға ие болды, бұл ZANU-дың сайлауды бұрмалауына себеп болды. Нәтижесінде, Мугабе 1990 жылдың 1 сәуірінде өткен сайлауда 2,026,976 дауыс алып жеңіске жетті, ал Текере 413,840 (дауыстардың 16%) ғана алды. Сол уақытта өткен парламенттік сайлауда ZUM дауыстардың 20% жинады, бірақ Ассамблеяда тек екі орын ғана жеңіп алды. Зимбабве ынтымағы қозғалысының жақтастары ZANU (PF) жақтастарынан зорлық-зомбылыққа ұшырады, соның салдарынан бес үміткер қаза тапты.

Кейінгі мансап

Текере сайлаудан кейін көзден таса болды, бұл оның оппозициялық тұлға ретінде орнатылғандығы туралы әңгімелерге себеп болды. 1993 жылы ол бұрынғы ақ нәсілді премьер-министр Иан Смитпен, Мугабедің бұрынғы одақтасы Ндабанинги Ситхолемен және Абель Музоревамен кездесуге қатысты, онда Мугабе үкіметіне қарсы біріккен қозғалыс құру мәселесі талқыланды. 2005 жылы ол Зимбабве Сенатына ZANU (PF) үміткері болуға ниет білдірді, бірақ одан бас тартылды. 2006 жылы ол ZANU (PF) қатарына қайта қосылғаны хабарланды. ZANU (PF) ұлттық төрағасы Джон Нкомоның 2006 жылғы 7 сәуірдегі хатында былай делінген: "Сіз партиядағы кез келген лауазымға сайлану құқығын бес жыл бойы жүзеге асыра алмайсыз. Сізден ZANU PF конституциясының 3-бабының 18-тармағында тізілген мүшелік міндеттердің барлығын орындау талап етіледі". 2008 жылғы 2 наурызда Хараре қаласының маңындағы Хайфилд ауданында өткен митингте Текере 2008 жылғы наурыз айындағы президент сайлауында Мугабеге қарсы үміткер болған тәуелсіз кандидат Симба Макониді қолдады. Текере "өзін Мугабеге қарсы күрестің басты науқаны етіп тағайындаймын" деді. Бұл сөздерді 40 мың адам жиналған митингте айтты, онда премьер-министр Морган Цвангираи басқаратын ХДС партиясының құрылғанына 10 жыл толуы тойланды.

Өлім

Эдгар "2 Boy" Зиванай Текере 2011 жылғы 7 маусымда, сейсенбі күні сағат 12-де Мутаредегі Мурамби клиникасында қайтыс болды. Бұл ұзаққа созылған простата қатерлі ісігімен күресінің нәтижесінде болды. Ол сонымен қатар әскери соғыс ардагері ретінде диагнозы қойылмаған посттравматикалық стресс бұзылысынан (ПТСР) зардап шеккен, бұл оның үзіліс-үзіліс алкогольге құмар мінез-құлқына себеп болды. Ирак және Ауғанстан соғыстарының ардагерлеріндегі ПТСР бойынша жақында жүргізілген зерттеулер ПТСР және оның соғыстан кейін азаматтық өмірге бейімделуге тырысатын әскери ардагерлерге қалай әсер ететінін жақсырақ түсінуге мүмкіндік берді. Текере 74 жасқа толыпты.

Ұлттық батыры мәртебесі

Эдгар 2 Бой Текере ZANU PF саяси бюросының бірауыздан қабылдаған шешімімен ұлттық қаһарман деп жарияланды.