Кіріспе

Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Германия мен Италияның Грекияны басып алуына қарсы грек қарсылық қозғалысы Ұлттық және әлеуметтік азаттық (Εθνική και Κοινωνική Απελευθέρωσις, Ethnikí kai Koinonikí Apelefthérosis (EKKA)) – Грекияның Орталық державалардың оккупациясы кезіндегі грек қарсылық қозғалысы. Ол 1942 жылдың күзінде полковник Димитриос Псаррос және саясаткер Георгиос Карталис тарапынан құрылды.

Тарих

Псаррос пен Карталистен басқа, құрылтайшы мүшелерге офицерлер Димитриос Карахристос, Димитриос Георгантас және тағы да басқалар кірді. Ұйымның мақсаты – немістермен оккупация сарғанша күресу, ал азаттыққа қол жеткен соң республикалық режим мен әлеуметтік өзгерістерді ілгерілету болды. EKKA-ның қарулы күші 1943 жылдың басында құрылған және Псарростың бұрынғы әскер бөлімшесінің атымен аталатын 5/42 Evzone полкі еді. Оның ең көп саны шамамен 1000 адамды құрады және негізінен Орталық Грекияда, Фокис аймағында әрекет етті. Алайда, ұйым бастапқыда-ақ коммунистер жетекшілігіндегі Грекия Халық Азаттық Армиясының (ЭЛАС) күшімен бетпе-бет келді. ЭЛАС Қарсылық қозғалысының жалпы басшылығын өзіне талап етіп, EKKA-ны реакциялық және Англияға жақын ұйым деп санады. 1943 жылдың 14 мамырында және 23 маусымында ЭЛАС күштері 5/42 Evzone полкіне шабуыл жасап, оны таратуға мәжбүр етті. Бірақ, британдық әскери миссиясының қысымына көніп, олар 1943 жылдың шілдесіндегі «Ұлттық топтар келісімі» аясында оны қайта құруға келісті. 1944 жылдың 29 ақпанында Плака көпірінің жанында EKKA, EAM және EDES арасында Плака шартына қол қойылды.

ELAS-тің таратылуы

Дегенмен, ЭЛАС пен республикалық EDES және EKKA топтары арасындағы бәсекелестік жалғасты, ал 1944 жылдың 14 сәуірінде ЭЛАС ЭКА күштеріне шабуыл жасады. 5/42 Evzones полкі үш күн бойы тұрып берді, бірақ кейін шегінуге мәжбүр болды. Бірнеше адам қашып құтылып, Коринф шығанағы арқылы Пелопоннеске өтіп кетті. Көпшілігі алайда полковник Псарроспен бірге қалды, тұтқынға алынып, кейіннен жазаланды. Псарростың шайқаста немесе тұтқында қаза тапқаны туралы пікірлер әлі де даулы. Бұл оқиға грек саяси аренасында үлкен дүрлігісті тудырды, себебі Псаррос белгілі республикашыл, патриот және монархияға қарсы болған. ЕАМ-ЭЛАС-тың қарсылық қозғалысын монополиялауға тырысуы соғыстан кейінгі мақсаттарына қатысты алаңдаушылық тудырып, басқа қарсылық топтары мен соғысқа дейінгі саяси элитаның одан да белсенді қарсылығына себеп болды. Бұл оқиға бір жылдан кейін басталған Грекия азамат соғысының алғы күресі деп есептеледі (Dekemvriana қараңыз). 5/42 Evzones полкі таратылғаннан кейін EKKA әскери және саяси күш ретінде тоқтатылды, бірақ Карталис Ливан конференциясына басқа ірі қарсылық және саяси топтардың басшыларымен бірге оның өкілі ретінде қатысты.