Кіріспе

латын тіркесі – еврей термині Qṓḏeš HaQŏḏāšîm (Қасиеттілердің киелісі) аудармасы. Латын тіркесі sanctum sanctorum – еврей термині קֹדֶשׁ הַקֳּדָשִׁים (Qṓḏeš HaQŏḏāšîm) аудармасы, сөзбе-сөз «Киелілердің киелісі» дегенді білдіреді. Латын мәтіндерінде бұл көбінесе ежелгі израильдіктердің ең киелі жеріне, алғашқыда Табунактың (Шатырдың) ішіне, кейін Иерусалим ғибадатханасына қатысты. Алайда, бұл термин шіркеу архитектурасында Табунақтың (Шатырдың) үлгілеріне қатысты туынды қолданыста да қолданылады. sancta sanctorum көпше түрі де қолданылады, бұл синекдоха ретінде қарастырылады және ғибадатханадағы қасиетті реликвияларға сілтеме жасайды. Библияның Вульгата аудармасы Қасиеттілердің киелісі үшін sancta sanctorum сөзін пайдаланады. Сондықтан, Римдегі Әулие Иоанн Латеран архибазиликасының кешеніндегі Санкта-Санкторум капелласын атау үшін туынды қолданыс пайда болды. Индуизмде құдайдың Муртисі сақталатын ғибадатхананың ең ішкі бөлігі Гарбхагриха деп аталады, ол сондай-ақ қасиетті жер ретінде де танылады.

Этимология

Латын тіліндегі sanctum сөзі – «қасиетті» деген сипат есімнің орталық жатыс түрі, ал sanctorum – оның көпше санның иелік жатыс түрі. Осылайша, sanctum sanctorum термині сөзбе-сөз «қасиетті [жер/нәрсе] қасиетті [жерлер/нәрселер] ішінде» дегенді білдіреді, бұл латын тіліндегі еврейлік құрылымды қайталайды, ең жоғары дәрежедегі мағынаны білдіру үшін, яғни «ең қасиетті [жер/нәрсе]».

Терминнің қазіргі тілдерде қолданылуы

Латынша "sanctum" сөзі ағылшын тілінде латын тілінен келген "қасиетті орын" немесе "ғибадатхана" мағынасында қолданылуы мүмкін, мысалы, Джейн Эйр романында (1848) "мектеп бөлмесінің қасиетті жері" деп айтылады. Роман тілдерінде көбінесе "sancta sanctorum" түрі қолданылады, оны еркек және жекеше сан ретінде қарастырады. Мысалы, Испан Корольдік академиясының испан тілі сөздігі "sanctasanctórum" (бос орынсыз және үлпілдеу белгісімен) сөзін испан тіліндегі туынды атау ретінде қабылдайды, ол Иерусалим ғибадатханасындағы Ең Қасиетті орынды, кез келген жасырын және құпиялы жерді, сондай-ақ адамның ең жоғары бағалайтын нәрсесін білдіреді. Бұл терминді үнді жазушылары әлі де жиі қолданады, 19 ғасырда британ жазушылары енгізгеннен кейін, индуисттік ғибадатхана архитектурасындағы "гарбхагриха" немесе ішкі қасиетті бөлме үшін.

Неміс католиктік шерулері

Католик шіркеуінің кейбір аймақтық бөлімшелері, мысалы, немістер, қасиетті шатырда немесе көрсетілімде немесе шеруде (мысалы, Корпус Кристи күні) құлшылық ететін Құдайдың денесін «Ең қасиеттісі» деп атайды. Дәстүр бойынша, Оған тізе бүгіп құлшылық етеді; көрсетілім кезінде екі рет тізе бүгіп, яғни екі тізеге қысқа уақытқа түсіп, құлшылық етеді; шеруде бұл рәсімге қатаң талаптар қойылмайды, бірақ дін қызметкері бата бергенде немесе транссубстанциациядан кейін дереу көтерілгенде кем дегенде қарапайым тізе бүгіп құлшылық ету жөн. Әскери форма киген адамдар – Германияда студенттік ұйымдар да осыған жатады – қасынан өтіп бара жатқанда немесе көтерілген кезде әскери салют жасайды.

Индуистік ғибадатхана архитектурасының "жабық үйі"

Гинду ғибадатханасының сәулетіндегі гарбхагриха (ғибадатхана кешеніндегі киелі орын, онда басты құдай кешеннің ішінде жеке ғимаратқа орнатылған) индуистік ғибадатхананың сәулеті туралы мәтіндерде "sanctum sanctorum" деп те аталған, бірақ санскрит терминінің нақты мағынасы "жабық үй" немесе "үйдің ең терең бөлігі". Дегенмен, кейбір үнді ағылшын тілінде жазатын авторлар санскрит терминін сөзбе-сөз "аналық үй" деп аударғанға ұқсайды.