Кіріспе

Крикет допты бір рет лақтыру

Крикеттегі бір доп беру – бұл крикет допты соққышыға бір рет лақтыру. Доп лақтырылғаннан кейін, соққышылар ұпай жинауға тырысады, ал боулерлер мен басқа алаңшылар соққышыларды шығару арқылы бұны тоқтатуға тырысады. Доп өлі болған кезде келесі доп беру басталуы мүмкін. Ойын кезінде алаңға шығатын команданың бір мүшесі боулер болып тағайындалады және соққышыға қарай доп береді. Бір қатардағы алты заңды доп – бұл овер, содан кейін алаң қорғаушы тарапының басқа мүшесі келесі оверде боулер рөлін иеленеді. Боулер допты өзінің жағынан, қарсы жиекте тұрған соққышыға қарай лақтырады. Боулерлер оң және сол жақ қолды болуы мүмкін. Олардың доп беруге қатысты тәсілі, сондай-ақ қақпаның айналасынан (боулер жағынан) немесе қақпаның үстінен доп беру туралы шешімі төреші мен соққышына белгілі болуы керек. Крикеттің кейбір түрлері әр иннингте берілетін заңды доптардың санын шектейді; мысалы, 100 допты крикетте ойында ең көп 200 заңды доп болуы мүмкін (егер тең түссе болмаса). Крикет матчындағы әрбір доп беру, осы доптан бұрын өткен толық оверлердің санымен, сондай-ақ ағымдағы овердегі доптың ретімен белгіленеді; мысалы, "Овер 14.2" 14 овер аяқталғанын және 15-овердің екінші допы қарастырылып жатқанын көрсетеді. Заңсыз доп берулер овердің өсуіне есептелмейді, сондықтан бір-бірінен кейін келетін заңсыз доптар жиынтығы (және одан кейінгі заңды доп беру) бірдей белгіленеді. Заңсыз доп берулер әдетте боулер соққышыға тым жақын болғанда немесе допты соққышының жете алмайтын жерге жібергенде болады.

Заңдық және заңсыз жеткізілімдер

Барлық жеткізілімдер заңды (әділ, жарамды немесе "жоғарыда аталғандардың бірі" деп те аталады), заңсыз, не сирек жағдайларда, "өлі" деп аталып, күшін жояды.

Заңсыз жеткізілімдер

Заңсыз тапсыру әрқашан соққышылар командасына заңсыз тапсырудан алынған кез келген ұпайларға қоса бір ұпай қосымша беріледі, ол овердің аяқталуына есептелмейді және екі түрге бөлінеді: кең тастау және доптың жоғарыдан келуі. Доптың жоғарыдан келуі кең тастауға қарағанда ауыр бұзушылық болып саналады, соққышылар көптеген тәсілдермен шығарылмайды, ал кейбір жарыстарда соққышылар командасына келесі заңды тастау кезінде екі қосымша ұпай және/немесе "еркін тастау" беріледі (еркін тастау кезінде соққышылар доптың жоғарыдан келуі кезіндегідей шығарылудан қорғалған болады).

Кеңі

Доставка қате деп есептеледі, егер ол соққы берушінің жете алмайтын жерде болса, соққы беруші оны қалыпты крикет соққысымен соғуға мүмкіндік болмаса. Алайда, егер соққы беруші допты ұстау үшін доп тартылғанға дейін өзінің орнын өзгертетін болса, онда оны қате деп санауға болмайды.

Топсыз

Берілген доп әр түрлі себептермен "но-болл" деп жариялануы мүмкін, бұл себептер боулердің немесе алаңдағы команданың басқа ойыншыларының қимылдарына байланысты болуы мүмкін. "Но-болл" жариялануының ең көп кездесетін себептері – боулер допты лақтырғанда алдыңғы аяғының бір бөлігін қағып тұрған сызықтан артқа ұстай алмауы, немесе допты лақтырып, ол шабуылшыға белден жоғары деңгейде, секірмей жеткен жағдайлар.

Тактикалық ескертулер

Допты жеткізудің әртүрлі түрлерінің айырмашылықтары, сондай-ақ допты әртүрлі сызық және ұзындықпен бағыттаудан туындайтын өзгерістер, боулердің қару-жарағындағы маңызды құралдар болып табылады. Овер бойында боулер, баттердің назары мен техникасына шабуыл жасауға бағытталған жеткізулер тізбесін таңдайды, осылайша оны алаңдатуға тырысады. Боулер сонымен қатар әртүрлі жеткізулерге берілетін айналым мөлшерін және жылдамдығын өзгертеді, баттердің қате бағалауына және қателік жасауына себеп болуға тырысады. Қайыс ені болғандықтан, боулер баттерге допты жеткізу бұрышын өзгерте алады, осылайша оның қателігіне мүмкіндік тудыруға тырысады. Әдетте, боулер команданың басқа мүшелерімен ақылдаспай, тіпті хабарламай-ақ, келесі жеткізудің түрін шешеді. Кейде команда капитаны баттерді байқауы мен ойынның стратегиялық жағдайына сүйене отырып, қандай жеткізулер жасауға қатысты кеңес береді немесе тікелей бұйрық береді. Боулерге кейде кеңес беретін тағы бір ойыншы – қақпашы, өйткені ол баттерді ерекше көзқараспен көреді және техникадағы кемшіліктерді анықтай алады. Боулерлер үшін жеткізуден бұрын ескеруі керек маңызды ақпараттың бірі – алаңның жағдайы. Алаң – табиғи жай және оның жағдайы крикет барысында, соның ішінде бірнеше күндік тест матчтары сияқты жарыстарда өзгеріске ұшырайды. Спиннерлер жаңа алаңға қарағанда, жиі қолданылған ескі алаңды өз жеткізулеріне қолайлы деп табады.

Беттің шайбаға күтуі

Боулгерлер ойынды әртүрлі тәсілмен өткізген кезде, олардың мақсаты – соққышылардың назарын аудару, сондай-ақ олардың шеберлігі мен соққы техникасын бақылау. Джоди Ричардсонның айтуынша, соққышы үшін допты күту өте маңызды. Ричардсон жылдам допшыларға қарсы әлемдік деңгейдегі соққышының қиын жағдайын көрсетеді, соққышылардың доптың траекториясын күтіп, тиісті соққыға дайындалу аралығындағы уақыт, доптың допшының қолынан шығып, соққышының тұғырына жеткенге дейінгі уақыттан екі есе ұзақ болуы мүмкін дейді. Сонымен қатар, Ричардсон Австралияда доктор Шон Мюллер жүргізген зерттеуге сілтеме жасайды, оған Австралия Крикет орталығының ғылыми-зерттеу орталығы жартылай қаржы бөлген. Зерттеу нәтижелері крикетте соққышылар үшін допты күтудің маңыздылығын көрсетті. Олар тәжірибелі соққышылардың ерекше қабілетке ие екенін анықтады, ол оларға допшының қимылдары мен дене тілінен доптың бағытын болжап, аяқтарын және тұғырларын сәйкесінше түзетуге мүмкіндік береді. Ричардсон бұл соққышылардың тұғырда қолданатын алдын ала білу қабілетін "алдын ала ақпарат" деп атайды. Мюллердің зерттеуі көрсеткендей, бұл "алдын ала ақпарат" тәжірибелі емес соққышыларда, тәжірибелі соққышылармен салыстырғанда, аз байқалады.

Қоян асты боулинг

Қолтықтан немесе төменнен лақтыру – крикеттегі бастапқы лақтыру стилі, бірақ 20 ғасырдың басына дейін көбінесе қолданыстан шығып қалды. Дегенмен, Джордж Симпсон Хейвард 1910 жылға дейін осы стилді қолданды және ол заңды лақтыру түрі болып қала берді. 1981 жылдың 1 ақпанында Австралия Жаңа Зеландиямен бір күндік халықаралық крикет матчында ойнап жатқанда, Жаңа Зеландияға матчты теңестіру үшін соңғы доптан алты ұпай қажет болды. Австралия құрамасының капитаны Грег Чаппелл (оның інісі Тревор) боулерге қолтықтан лақтыруға бұйрық берді, допты жерге домалатып, Жаңа Зеландияның 10-шы нөмірлі ойыншысы (Брайан МакКечни) соңғы доптан алты ұпай алып, матчты теңестіру мүмкіндігін жоққа шығарды. Ойыннан кейін Жаңа Зеландияның сол кездегі премьер-министрі Роб Малдун бұл оқиғаны "крикет тарихындағы ең жағымсыз жағдай" деп сипаттады. Ол кезде қолтықтан лақтыру заңды болды, бірақ осы оқиғаның тікелей нәтижесі ретінде Халықаралық крикет кеңесі шектеулі оверлердегі крикетте қолтықтан лақтыруды "ойын рухына қайшы" деп танып, тыйым салды. 2000 жылғы Крикет ережелерінде матч алдында басқаша келісілмесе, қолтықтан лақтыру заңсыз деп жарияланды.

Күдікті боулинг әрекеттері

Жақында зейнеткерлікке шыққан, сыншылардың қысымына ұшыраған және допты беру әдісіне байланысты көп дау тудырған Шри-Ланканың спин-боулері Муттия Муралитаран болды. Майкл Селви боулерге қатысты айыптаулар мен оның көп дау тудырған доп беру техникасы туралы айта келіп, Австралия премьер-министрінің шри-ланкалықты "доп лақтырушы" (chucker) деп атағанын мәлімдейді. Муралитаранның доп беруіне байланысты дау 1995 жылы Шри-Ланка мен Австралия арасындағы сынақ матчының төрешісі Муралитаранның доп беруін заңсыз деп таныған кезде басталды, себебі ол допты лақтырып береді деген күдік болды. Селви бұл оқиғаны "халықаралық крикет оқиғасының" бастауы деп мойындайды, сыншылар мен кейбір радикалдар Муралитаранның мансабындағы барлық жетістіктерін крикет тарихынан жоюды талап етті. Алайда, Суреш Менон спин-боулердің іс-әрекетін бағалап, осы дауға қатысты қатаң ұстанымды сақтайды. Менон Муралитаранның доп беруін зерттеу нәтижесінде бұрын "үлгілі" деп есептелген жылдам боулер Гленн Макграттың доп беру техникасындағы кемшіліктер анықталғанын айтады. Бұл технологияның қолданылуы және бұрынғы "көзбен көру" жүйесінің орнына қойылған жаңа жүйе арқасында мүмкін болды. Соңында, крикетте доп беру кезінде боулерлердің қолдарын он бес градусқа иілуіне рұқсат берілді.

Бейсболмен салыстыру

Крикеттегі беру немесе доп, бейсболдағы питч сияқты. Крикетте "доп" деген сөз, бейсболдағыдай, соққы аймағынан тыс жерге тасталған питчті білдірмейді, керісінше, берудің дәлдігі туралы ештеңе көрсетпейді. Бейсболдағы допқа крикеттегі ең жақын эквивалент – кең доп.