Әлеуметтік психиатрия: қағидалары мен болашағы

Кіріспе

Әлеуметтік психиатрия – психиатрияның психикалық аурулар мен психикалық денсаулықтың жекелеген адамдар арасындағы қарым-қатынастар мен мәдени контекстін зерттейтін саласы. Ол кейде әртүрлі теориялар мен тәсілдерді қамтиды, зерттеулері эпидемиологиялық сараптамалардан басталып, жеке немесе топтық психотерапиямен шектесетін бұлдырлау шекараға дейін жетеді. Әлеуметтік психиатрия медициналық білім мен көзқарасты әлеуметтік антропология, әлеуметтік психология, мәдени психиатрия, социология және психикалық күйзеліс пен ауруларға қатысты басқа да ғылымдармен үйлестіреді. Әлеуметтік психиатрия терапиялық қауымдастықтарды дамытумен және әлеуметтік-экономикалық факторлардың психикалық денсаулыққа тигізетін әсерін анықтаумен тығыз байланысты. Әлеуметтік психиатрияны биопсихиатриямен салыстыруға болады, бірақ соңғысы генетикаға, мидың нейрохимиясына және дәрілік емге бағытталған. Әлеуметтік психиатрия 20 ғасырдың белгілі бір кезеңдерінде психиатрияның басым түрі болды, бірақ қазіргі таңда биопсихиатриядан көрінеуі азайды. Винченцо Ди Никола әлеуметтік психиатрияның тарихы мен қызметін қарастырғаннан кейін, оның үшін негізгі сұрақтарын талқылайды және 21 ғасырдың әлеуметтік психиатриясы үшін манифестпен аяқтайды:

Психиатриядағы әлеуметтік мәселе неде? Бұл анықтамалық қиындықтарды, мысалы, екіұшты ойлауды және ортақ тілдің қажеттілігін қарастырады. Әлеуметтік психиатрияның теориясы мен практикасы қандай? Бұл мәселелерге әлеуметтік психиатрияның негізгі принциптері, құндылықтары және іс-әрекет критерийлері; денсаулықтың әлеуметтік детерминанттары және Жалпы психикалық денсаулық (ЖПД) қозғалысы; сондай-ақ, аудармалық зерттеулердің қажеттілігі кіреді. Осы бөлімде әлеуметтік психиатрияның тұжырымды теориясы үшін ең төменгі талаптар мен осындай теориядан туындайтын адам туралы көзқарас, яғни әлеуметтік өзіндік анықталады. Неге әлеуметтік психиатрия үшін манифест жасау уақыты жетті? Бұл манифест әлеуметтік психиатрия теориясының параметрлерін белгілейді, ол әлеуметтік өзіндік пен денсаулықтың әлеуметтік детерминанттарына негізделген, денсаулықтың толыққанды әлеуметтік анықтамасын ұсынып, іс-қимылға шақырумен аяқталады.

Тарих

ХХ ғасырдың бірінші жартысындағы оқиғалар жеке адам мен қоғам арасындағы қарым-қатынас мәселесін алға қойды. Соғыстан кейін осы мәселелерді шешуге дайындық танытқан психиатрлар өздерін әлеуметтік психиатрлар деп атады. Психоаналитикалық психотерапия және оның барлық салалары пациентке деген көзқарасқа негізделген, ол дерлік толығымен жеке тұлғаға бағытталған. Терапияның қарым-қатынастық аспектілері терапевт пен науқас арасындағы қарым-қатынаста жасырын болған, бірақ проблеманың негізгі көзі және өзгеріске ынталандыру ішкі психикалық (жеке адамның ішінде) деп есептелді. Әлеуметтік және саяси контексттер көбінесе ескерілмеді. Сарасон 1981 жылы: «Психолог үшін қоғам дерлік жоқ сияқты. Қоғам – бұл тұманды, беймәлім фон, оны мінез-құлық заңдарын түсінуге тырысқанда ескермеуге болады» деп атап көрсетті (Sarason 1981). Әлеуметтік психиатрияның алғашқы белгілі тұлғалары: Альфред Адлер, ол көбінесе әлеуметтік психиатрия мен психотерапияның негізін қалаушысы ретінде қарастырылады, ол бірінші болып жеке тұлғаның жеке басына әлеуметтік факторлардың ықпалын атап өтті. Ол адамдар әлеуметтік контекстте дамиды, өмір сүреді және жұмыс істейді, қоғамға тиесілі болу және қоғамда орын табу қажеттілігі басты мәселе екенін айтады. Қоғамдық сезім, әлеуметтік теңдік, ынтымақтастық, әлеуметтік байланыс және әлеуметтік қызығушылық оның теориясы мен терапиялық тәсілінің орталық тақырыптары болып табылады (1911, 1927). Классикалық психоанализдің орталық ұғымдарына оның көзқарасының өзгеруі және қоршаған ортадағы тітіркендіргіштерге жауап беру үшін жеке тұлғаның шығармашылық күші мен жауапкершілігіне сенімі кейінірек психоаналитикалық ойшылдарға әсер етті, олар жеке тұлғаның әлеуметтік табиғатына бет бұрды және кейінірек неофрейдиандық мектеп деп аталатын және гуманистік тәсілдің дамуының бастауын белгіледі; Карен Хорни, медицина ғылымдарының докторы, ол басқа адамдармен өзара әрекеттесетін тұлға туралы жазды (1937); Эрик Эриксон, қоғамның дамуға тигізетін әсерін талқылады (1950); Гарри Стэк Салливан (1953) әлеуметтану және психодинамикалық тұжырымдамаларды біріктірді және өзін-өзі дамытудағы ерте тұлғааралық қарым-қатынастардың рөлі туралы жұмысын жасады; Корнелл университетінің Манхэттендегі зерттеуі, Манхэттенде психикалық аурудың таралуын қарады; Холлингсхед пен Редлих (1958) психиатриялық жағдайларға әлеуметтік класс әсерін қарады; Александр Х. Лейтон (1959) әлеуметтік ыдырау мен психикалық ауру арасындағы қарым-қатынасты зерттеді; Берроу психикалық бұзылыстардың әлеуметтік себептерін зерттеуде алғашқы пионер болды және осы жаңа ғылымға «Sociatry» деген ат қосуды ұсынды. Көптеген жылдар бойы көптеген әлеуметтанушылар осы саладағы психиатрияны кеңейтуге үлес қосты (мысалы, Ависон және Робинс); Холлингсхед пен Редлихтің 1930 жылдардағы Чикагодағы алғашқы жұмысы әлеуметтік факторлар мен психикалық ауру арасындағы байланысты көрсетті, олар қаланың кедей аудандарында диагностикаланған шизофрениямен ауыратын адамдардың жоғары шоғырлануын анықтады, бұл әлемде көптеген рет қайталанды, бірақ осы аудандарға осал адамдардың қоныс аударуының дәрежесі немесе әлеуметтік жағынан кемтар адамдарда бұл аурудың көбірек таралғандығы туралы пікірталас әлі де жалғасуда; Корнелл университеті 1950 жылдары жүргізген Манхэттендегі зерттеу Нью-Йорк қаласының жалпы халқы арасында кең таралған психопатологияға нұсқау берді (Srole, Sanger, Michael, Opler, and Rennie, 1962); Үш аурухана зерттеуі (Wing JK and Brown GW, Social Treatments of Chronic Schizophrenia: a comparative survey of three mental hospitals, 1961, Journal of Mental Science, 107, 847–861) өте ықпалды жұмыс болды, қайталанған, және кедей психиатриялық ауруханалардың нашар жағдайлары науқастардың денсаулығына нашар әсер ететінін көрсетті. Әлеуметтік психиатрия терапиялық қауымдастықтардың дамуына үлкен үлес қосты. Максвелл Джонс, Мейн, Уилмер және басқалардың (Caudill 1958; Rapoport 1960) ықпалымен, қазіргі психикалық денсаулық сақтау жүйесіне сын жарияланымдармен (Greenblatt et al. 1957, Stanton and Schwartz 1954) және психиатриялық әлемге әсер еткен әлеуметтік-саяси факторлармен біріктірілген терапиялық қауымдастық тұжырымдамасы және оның жеңілдетілген түрі – терапиялық орта – 1960 жылдары стационарлық психиатрия саласында басымдыққа ие болды. Терапиялық қауымдастықтардың мақсаты – сол кездегі көптеген психиатриялық мекемелердің авторитарлық және қорлаушылық тәжірибелерінен аулақ болып, терапевтік ортаның демократиялық, пайдаланушы басқаратын түрін құру болды. Басты философиясы – науқастар өз және бір-бірінің психикалық денсаулығын сақтауда белсенді қатысушылар екендігі және қауымдастықтың күнделікті жұмысына жауапкершілік науқастар мен қызметкерлер арасында бөліседі. «TC» көбінесе психоаналитикалық негіздегі топтық түсінік терапияларына басымдық беру үшін дәрі-дәрмектерді қабылдаудан бас тартты немесе оны шектеді.

The events of the first half of the 20th century brought the issue of the relationship between the individual and the community to the fore. Psychiatrists who showed a willingness to confront these issues at home, after the war, called themselves social psychiatrists. Psychoanalytic psychotherapy and all its offshoots were grounded in an approach to the patient that focused almost exclusively on the individual—the relational aspects of therapy were implicit in the relationship between therapist and patient, but the main source of problem and motivation for change was seen as being intrapsychic (within the individual). The social and political contexts were largely disregarded. Sarason observed in 1981, that "it is as though society does not exist for the psychologist. Society is a vague, amorphous background that can be disregarded in one's efforts to fathom the laws of behavior" (Sarason 1981). Early landmarks in social psychiatry included: Alfred Adler, who is often regarded as the pioneer of Social psychiatry and psychotherapy, being the first who emphasize the influence of social factors on an individual's personality. He argues that people develop, live and operate within a social context, with need to belong and have a place in society being primary concerns. Community feeling, social equality, cooperation, social embeddedness and social interest are central themes in his theory and therapeutic approach (1911, 1927). The shift in his views on the central concepts of classical psychoanalysis and his belief in the creative power and responsibility of the individual to respond to stimuli in the environment, influenced later psychoanalytic thinkers who turned to the social nature of the individual and marked the beginning of both what was later called the Neo Freudian school and the later development of the Humanistic approach; Karen Horney, MD, who wrote about personality as it interacts with other people (1937); Erik Erikson, who discussed the influence of society on development (1950); Harry Stack Sullivan's (1953) integration of sociological and psychodynamic concepts, and his work on the role of early interpersonal interactions in the development of the self; Cornell University's Midtown Manhattan Study, which looked at the prevalence of mental illness in Manhattan; August Hollingshead, PhD, and Frederick Redlich, MD, looked at the influence of social class on psychiatric conditions (1958); Alexander H. Leighton, MD, looked at the relationship between social disintegration and mental illness (1959); Burrow was an early pioneer of the social causes of mental disorder and suggested "Sociatry" as the name for this new discipline. Over the years many sociologists have contributed theories and research which has enlightened psychiatry in this area (e. g. Avison and Robins); The relationship between social factors and mental illness was demonstrated by the early work of Hollingshead and Readlich in Chicago in the 1930s, who found a high concentration of individuals diagnosed with schizophrenia in deprived areas of the city has been replicated numerous times throughout the world, although controversy still exists as to the extent of drift of vulnerable individuals to these areas or of a higher incidence of the disorder in the socially disadvantaged; the Midtown Manhattan Study conducted in the 1950s by Cornell University hinted at widespread psychopathology among the general population of New York City (Srole, Sanger, Michael, Opler, and Rennie, 1962); the Three Hospitals Study (Wing JK and Brown GW, Social Treatments of Chronic Schizophrenia: a comparative survey of three mental hospitals, 1961, Journal of Mental Science, 107, 847–861) was a very influential work that has been replicated, that demonstrated forcefully that the poverty of the environment in poor mental hospitals lead to greater handicaps in the patients. Social psychiatry was instrumental in the development of therapeutic communities. Under the influence of Maxwell Jones, Main, Wilmer and others (Caudill 1958; Rapoport 1960), combined with the publications of critiques of the existing mental health system (Greenblatt et al. 1957, Stanton and Schwartz 1954) and the sociopolitical influences that permeated the psychiatric world, the concept of the therapeutic community and its attenuated form—the therapeutic milieu—caught on and dominated the field of inpatient psychiatry throughout the 1960s. The aim of therapeutic communities was a more democratic, user led form of therapeutic environment, avoiding the authoritarian and demeaning practices of many psychiatric establishments of the time. The central philosophy is that clients are active participants in their own and each other's mental health treatment and that responsibility for the daily running of the community is shared among the clients and the staff. "TCs" have often eschewed or limited medication in favor of psychoanalytically derived group based insight therapies.

Қазіргі жұмыс

Әлеуметтік психиатрия жеке адамдарды, отбасыларды және қоғамды білім беру арқылы психикалық денсаулықты жақсартуға және кейбір психикалық аурулардың алдын алуға ең тиімді қолданылады. Әлеуметтік психиатрия психикалық денсаулықтың нашарлауына себеп болатын маңызды "өмірлік оқиғалар" тұжырымын қалыптастыруда маңызды рөл атқарды, мысалы, қайғы, қызметтік өсім, үйді көшіру немесе бала дүниеге келген кезде. Бастапқыда стационарлық емдеу орталықтары болған көптеген терапиялық қауымдастықтар қазір күндізгі орталықтар ретінде жұмыс істейді, көбінесе шекаралық жеке тұлғалық бұзылысына бағытталған және психиатрлар емес, психотерапевтер немесе өнер терапевтері басқарады. Әлеуметтік психиатрлар психиатриялық диагноздардың және қажеттіліктерді бағалаудың мәдени контексте қолданылуын тексеруге көмектеседі, сондай-ақ психикалық аурулар мен жұмыссыздық, тығыз қоныстану және жалғыз ата-ана отбасылар арасындағы байланысты көрсетеді. Әлеуметтік психиатрлар өзіне сенімділік және өзінің қабілеттерін арттыру сияқты ұғымдарды психикалық денсаулықпен және одан әрі әлеуметтік-экономикалық факторлармен байланыстырады. Әлеуметтік психиатрлар психикалық денсаулық проблемалары бар адамдарға қатысты әлеуметтік кәсіпорындарда жұмыс істейді. Бұл – нарықтағы тұрақты кәсіпорындар, олар мүгедектерді, оларға тұрақты жалақы төленіп, ресми еңбек шарты бойынша жұмыс істейтін көптеген адамдарды жұмысқа қабылдайды. Еуропада шамамен 2000 әлеуметтік кәсіпорын бар, және әлеуметтік кәсіпорындарда жұмыс істейтін мүгедектердің көп бөлігі психикалық денсаулық проблемаларына байланысты мүгедектер. Олардың кейбіреулері психикалық денсаулық проблемалары бар адамдар үшін арнайы құрылған. (Schwarz, G. & Higgins, G: Marienthal the social firms network Supporting the Development of Social Firms in Europe, UK, 1999) Әлеуметтік психиатрлар көбінесе "емдеуден" гөрі әлеуметтік ортада оңалтуға баса назар аударады. Бұл тұрғыда қоғамдық психиатрия да маңызды. Психикалық денсаулық проблемалары бар адамдардың қоғамға интеграцияласуына көмектесу – қазіргі заманғы әлеуметтік психиатрияның маңызды бағыты.