Кіріспе

Өсімдік түрі

Cannabis ruderalis – Орталық және Шығыс Еуропа мен Ресейге тән Cannabis өсімдігінің бір түрі, түршесі немесе жеке түрі. Онда психоактивті тетрагидроканнабинол (ТГК) қосылысының салыстырмалы түрде аз мөлшері кездеседі. Кейбір ғалымдар C. ruderalis-ті оның ерекше қасиеттері мен фенотиптеріне байланысты C. indica және C. sativa-дан ерекшеленетін жеке түр деп мойындайды, ал басқалары ruderalis-ті C. sativa-ның бір бөлігі деп санайды.

Сипаттама

Канобис рудералис басқа канобис түрлеріне қарағанда кішкентай болады, сирек 2 футтан (1 метрден) биік өседі. Өсімдіктердің "жіңішке, сәл талшықты сабақтары" аз тармақталады. Жапырақтары әдетте үлкен жапырақтары бар кең жайылып өседі. Басқа түрлерден айырмашылығы, C. ruderalis гүлдену кезеңіне жарық цикліне емес, өсімдіктің пісіп-жетілуіне байланысты өтеді. C. sativa және C. indica сорттарында ұзақ күндізгі жарық циклын сақтап, өсімдікті вегетативтік күйде белгісіз мерзімге ұстауға болады. Дегенмен, C. ruderalis тәуліктік жарық ұзақтығына қарамастан гүлдену кезеңіне кіреді. Қазіргі канобис генетиктері осы қасиетті C. ruderalis-ті будандастырғанда "автогүлдену" деп атайды. Оның шайырында басқа канобис түрлерімен салыстырғанда тетрагидроканнабинол (ТГК) мөлшері аз. Химиялық-таксиномиялық талдау C. ruderalis-тің тетрагидроканнабинол деңгейі C. sativa-ның жабайы және егістік генотиптерінен төмен екенін көрсетті.

Этимология

Канобис рудералисі алғаш рет 1924 жылы орыс ботанигі Д. Е. Янишевский сипаттаған. Рудералдық түрлер дегеніміз – бәсекелестікті жоятын қандай да бір бұзылыстан кейін жерді бірінші болып мекендейтін кез келген өсімдік.

Таралуы және мекендейтін ортасы

C. ruderalis тұңғыш рет 1924 жылы Оңтүстік Сібірде ғылыми тұрғыдан анықталды, бірақ ол Ресейдің басқа да аймақтарында табиғи түрде өседі. C. ruderalis – солтүстік Гималай тауларында және бұрынғы Кеңес Одағының оңтүстік аймақтарында өсірілетін, күштірек, сирек жапырақты, "қоқыс" тәрізді өсумен сипатталатын сорт. Осыған ұқсас C. ruderalis популяцияларын канабис өсірілген аймақтардың көп бөлігінде кездестіруге болады. Солтүстік Америкадағы ең маңызды аймақ – АҚШ-тың орталық-батыс штаттары, бірақ АҚШ және Канаданың басқа аймақтарында да олардың таралуы кездеседі. Ірі жабайы C. ruderalis популяциялары Орталық және Шығыс Еуропада, әсіресе Украинада, Литвада, Беларусьте, Латвияда, Эстонияда және көрші елдерде таралған. Адамның таңдауына ұшырамағандықтан, бұл өсімдіктер бастапқыда қажетті болған көптеген қасиеттерін жоғалтып, қоршаған ортаға бейімделген. C. indica штаммдары көбінесе C. ruderalis-пен будандастырылып, жоғары ТГК құрамына, жақсартылған төзімділікке және төмен бойға ие автогүлді өсімдіктер шығарылады. 1960 жылы анықталған Cannabis x intersita Sojak штаммы – C. sativa және C. ruderalis арасындағы будандасудың нәтижесі. Бұл штаммдар өсірушілер үшін пайдалы, себебі олар рудералис өсімдіктерінің төзімділігін сақтай отырып, сатива және индика штаммдарының емдік әсерлерін де ұстап тұрады. Өсірушілер рудералис өсімдіктерінің өсу мерзімінің қысқа болуына да баға береді, олар әдетте 6-8 айдың орнына 3-4 айда пісіп жетеді. Автогүлдену қасиеті өте пайдалы, себебі ол фотокезеңдік штаммдар үшін қажетті жарықтан айыру техникаларын қолданбай, бір ашық ауада өсіру маусымында бірнеше рет жинауға мүмкіндік береді. Рудералис генетикасының нәтижесінде, автогүлденетін өсімдіктерде фотокезеңдік канабиске қарағанда КБР деңгейі көбінесе жоғары болады.

Қолданылуы

C. ruderalis дәстүрлі түрде орыс және моңғол халық медицинасында, әсіресе депрессияны емдеу үшін қолданылады. C. sativa және C. indica түрлері рудералис өсімдіктерімен будандастырылғанда, әдетте C. ruderalis тегінде кездесетін "автогүлдену" фенотипін көрсетеді, яғни олар өсімдік белгілі бір деңгейде жетілгенде (әдетте тұқымдан он апта өткен соң) гүлдейді, күннің жарық режиміне қарамастан. КБҚ-ның (каннабидиол) жоғары концентрациясы рудералис өсімдігін қылықтану немесе эпилепсияны емдеуге пайдалы етеді. C. ruderalis қатерлі ісік, склероз және тәбет жоғалту симптомдарына қарсы емдеу үшін зерттеліп жатыр.