Кіріспе
Бансалан, ресми түрде Бансалан муниципалитеті – Филиппиннің Давао-дель-Сур провинциясындағы бірінші санаттағы муниципалитет. 2020 жылғы халық санауы бойынша, халқы 62 737 адамды құрайды.
Bansalan, officially the Municipality of Bansalan (; ), is a 1st class municipality in the province of Davao del Sur, Philippines. According to the 2020 census, it has a population of 62,737 people.
Тарих
Бансалан ежелгі орманы болды, ал түпкі тұрғындары багобо тайпасы еді. Көшпелі өмір салғандықтан, олар бір жерден екінші жерге қалың ормандарды аралап, кесіп өтетін. Олар негізгі тағамдық өнімді өсіргенімен, орақ уақыты келген соң жақсы жер іздеп, тез арада осы жерді тастап кетіп жататын. Сонымен қатар, олар аулау үшін кең аумақты пайдаланды, күн батқанда үйлеріне найзамен шағылған қабан, бұғы немесе маймыл әкелді. Олардың құралдары қарапайым болғанымен, садақ пен жебе аң аулау және балық аулау үшін қолданылған. Сол кездегі сулар мөлдір таза, қазіргі экологиялық өзгерістермен бұзылмаған еді. Бансаланның кейбір жерлерінде Апо тауының ішінде ағып жатқан тыныш арналармен және құйындармен шектелген биік ағаштармен араласқан когональдық алқаптар болды. Аңыз бойынша, Апо Сандава, Филиппиннің ең биік тау шыңында құдай ретінде билік еткен. Бастапқыда багобо қоғамы датустар немесе басшылар, бостандыққа ие адамдар және құлдарға бөлінген. Датустар дәстүрлі заңдарды түсіндірді. Некелер келісіммен жасалып, күйеу жігіттің ата-анасы келінді таңдап, келіссөздер жүргізетін. Келіннің бағасы олардың байлығына қарай төленді, ал келіннің ата-анасы қызын сатқандық туралы ойды жою үшін осы соманың жартысына тең сыйлық берді. Күйеу жігіт үйлену тойына дейін де, кейін де келіннің отбасына қызмет етуі керек еді. Екі-үш күндік той келіннің үйінде өтіп, күйеу мен келін бір-біріне бір уыш күрішпен тамақтанды. Жас жігіттер сарбаздық дәрежесіне жетуге тырысты, мұндай сарбаздар кемінде бір жауды өлтірген және ерекше қызыл киім киюге құқылы болды. Барлық істе бірлескен рух басым болды, әркім үй салуға және егін өсіруге көмектесетін. Осы ертедегі қоныстың тұрғындары анитостарды құрметтеді, ал олардың діні сансыз гимокодтардан (рухтардан) тұратын пантеон еді, олардың білімі мабалиан деп аталатын қарттар мен әйелдерде сақталды. Багоболар Джин-Эм фестивалін тойлайды, ол соғыста немесе үй шаруасында жеткен жетістіктер үшін, аурудан, зұлым рухтардан немесе қауіптен сақтағандары үшін рухтарға алғыс айтуды білдіреді. Датудың үйіне екі бамбук бағана орнатылып, содан кейін құрбандықтар шалынып, тауық құрбандыққа берілетін. Бұрын жаудың бас сүйегін бағанаға іліп, құл құрбандыққа шалған. Әр сарбаз өзінің өткен ерліктерін айтатын, билер биленіп, ескі әндер мен өлеңдер оқылған, тойлар өткізіліп, ашытылған қант қамырынан жасалған шарап таң атқанша ішілетін. Багоболар бұрандалар мен талшықтармен безендірілген себеттер, әшекейленген қару-жарақтар және қоңыраулармен әшекейленген металл қораптар жасады. Олар бетел жаңғақтарын сақтайтын металл қорапты ешқашан тастамайтын. Бансалан деген есім бір күні ауыз су іздеп, жер қазыған қарапайым шаруаның аты еді. Сәттілікке орай, ол құдық қазып, тек шөлін қанағаттандырып қоймай, өзінің ашылуымен басқа жолдастарын да бөлісуге шақырды. Жаңбыр көктемді кеңейтіп, топырақтың үнемі эрозияға ұшырауы оның арыққа, кейіннен өзенге айналуына әкелді. Өкінішке орай, Бансалан шаруа ұзақ өмір сүрмеді. Бансаланның батыл іс-әрекеттерін көрген жолдастары өзенге оның есімін берді, кейіннен бұл ауылдың да аты аталды. Президент Эльпидио Кверино 1952 жылдың 18 қыркүйегінде Бансаланды ресми қала деп жариялады, оның құрамына оңтүстік-батыстағы және батыстағы Матанао мен Киалегтің дамып келе жатқан екі ауылы кірді, олар кейіннен ресми қалаларға айналды. Давао-дель-Сур және Солтүстік Котабатоның бір бөлігі басшылардың жақсы қарым-қатынасының арқасында құрылды. 20 ғасырдың басында Бансаланның датусы Тумунас өз тайпасының көмегімен жол салуды бастады. Тумунас Бансаланды Дигоспен байланыстырып, багобо және Дигостың тума халқы калаган арасындағы үйлесімді қарым-қатынас орнатуға мүмкіндік берді. Достық қарым-қатынас "укум" немесе сауда-саттық жүйесі бойынша тұрақты "табу" немесе нарық құруға шақырған кезде күшейді. Бансаланға көршілес жерлердегі датустар келіп, дату Тумунаспен достық қарым-қатынас орнатты. Олардың арасында дату Джулиан мен дату Аквас болды. Кейін Кидапаванның датусы Симан Бансаланмен байланыстыратын жол салуға қол жеткізді. Жол құрылысы қарқынды жүргізіліп жатқанда, достық қарым-қатынастар да нығайды. Бансалан Давао-дель-Сур провинциясының солтүстік-батыс бөлігінде орналасқан. Оңтүстікке қарай Матанао муниципалитеті, батысқа қарай Магсайсай муниципалитеті, оңтүстік-шығысқа қарай Дигос муниципалитеті, ал солтүстік-шығыста Маунт-Апо ұлттық паркі орналасқан. Оның жалпы жер көлемі 48 548 гектар, 23 ауылға немесе бариоға бөлінеді, мұнда Poblacion негізгі орталық болып табылады. Бұл қалада барлық мектептер, әр түрлі діндердегі шіркеулер, базар, кинотеатр, спорттық жабық ғимараттар және басқа да ыңғайлы жағдайлар орналасқан. Ол негізінен ауылшаруашылықпен айналысады және белсенді жастардың көп бөлігі Дигоста жұмыс істейді, ол қазір Давао-дель-Сурдың астанасы болды. Бүкіл қалада 55 000-ға жуық адам тұрады, оның ішінде ауылдар да бар. 1950-жылдардың басында елдің басқа аймақтарынан, бірақ негізінен Себудан келген көптеген көшпенділер Бансаланға қоныстанды, бұл багобо тайпасының, осы жердің түпкі тұрғындарының өмірін күрт өзгертті. Багоболар шеткері аймақтарға шегінді, ал қоныс аударушылар қаланың басқаруын және одан әрі дамуын өз қолына алды. Қазіргі таңда ресми лауазымда отырғандардың ешқайсысы багобо тайпасынан емес, қаланың құрылуына жауапты болған тайпадан емес. Қалғаны – дату Бансаланның аты ғана, бірақ оның батыл іс-әрекеттері қала тұрғындарының есінде ұзақ уақытқа дейін сақталмайды. Қала мерекелері әсем фестивальдармен және шерулермен тойланады, бірақ дату Бансалан қаланың тарихында еске алынбайды және оның қаланың негізін қалауына арналған лайықты той өткізілмейді. Адамдар президент Кириноның Бансаланды ресми қала деп жариялаған күнін еске алады, бірақ қаланың тарихы 1952 жылдың қыркүйегінде ғана басталғандай. 1957 жылы Кибао, Сан-Висенте, Кибуая, Манага Км. 67, Синавилан, Нью-Визаяс, Сакуб, Үстіңгі Малабанг, Темонбонг, Синараган, Малит Дигос, Капок, Тамлангон, Манга, Буас, Нью-Катипунан, Да Анама, Үстіңгі Каусваган, Кагаулас, Кабасаган, Тувак, Мал, Латиан, Лантури, Донганг Пеконг, Ла-Унион, Каусваган және Пайтан бариолары аталған муниципалитеттен бөлініп, Матанао деп белгіленген жаңа және тәуелсіз муниципалитет құрылды. Осы жылы келесі ситолар бариоларға айналдырылды: Буас, Мабунга, Манга, Такул, Канаполо, Сан-Исидро, Сан-Мигель, Баконган, Далавинон, Нью-Кларин, Касуга, Ризал, Далумай, Дарапуай, Кинускусан, Тубод, Битауг, Либертад, Буэнависта, Мабини, Пананаг, Юнион, Үстіңгі Манага, Мабухай, Бонифасио, Сан-Висенте, Кибао, Тинонтонган, Кабасаган, Тувак, Малит Дигос, Тамлангон, Нью-Катипунан, Үстіңгі Сакуб, Синараган, Кибуая және Манага. 1959 жылы Киалег бариосы Магсайсай деп аталды.
География
Бансалан Давао қаласының оңтүстігінде шамамен орналасқан және көліктің барлық түрлерімен, әсіресе Котабато қаласына, Кидапаванға және Такуронға бағытталған автобустармен өте қолайлы. Бансалан провинция орталығы Дигостан солтүстік-батысқа қарай шамамен орналасқан. Іргелес аудандарға солтүстіктегі Макилала, батыстағы Магсайсай, оңтүстіктегі Матанао және шығыста Апо тауы мен Дигостың бір бөлігі жатады.