Кіріспе
Davao Oriental, Филиппин Lupon муниципалитеті, ресми түрде Lupon муниципалитеті () – Филиппиннің Davao Oriental провинциясындағы 1-сыныпты муниципалитет. 2020 жылғы халық санауы бойынша, оның халқы 66 979 адамды құрайды. Лупонның аты жергілікті "налпунон" сөзінен шыққан деседі, бұл жылдар бойындағы үнемі жиналу нәтижесінде өзен сағасында жиналған жерді білдіреді. Алғашқы қоныс аударушылар "налпунон" сөзін қазіргі "Лупон" деп аталатын түріне қысқартқан. Бұл "налпунон" аймағы сол кездегі Лупон муниципалитетінің Сумлуг өзенінің сағасына қатысты болған.
Lupon , officially the Municipality of Lupon (; ), is a 1st class municipality in the province of Davao Oriental, Philippines. According to the 2020 census, it has a population of 66,979 people. Lupon is said to have derived its name from the native word "naluponan", meaning a body of land accumulated at the mouth of a river resulting from years of continued accretion. The settlers shortened the word "naluponan" into what is called now "Lupon". This "naluponan" area was then applied to the mouth of the Sumlug river of Lupon municipality of today.
Барангай
Лупон саяси тұрғыдан 21 барангайға бөлінген. Әр барангай пуроктардан тұрады, ал кейбіреулерінде сайтолар да бар.
Демография
Лупон, Минданаоның көптеген аудандары сияқты, мандая, мансака, жергілікті калаган тайпаларымен және Висая, Лусон және Минданаоның түкпір-түкпірінен келген көшпенділермен мекенделген. Көшпенділер өздерімен бірге мәдениеттерін алып келді, соның нәтижесінде наным-сенімдер мен дәстүрлер араласып кетті.
Тарих
Лупонды бастапқыда мандая және мансака тайпалары мекендеген, ал Лупонның жағалауындағы калаган халқы бүгінгі Пантукан және Сан-Исидро муниципалитеттерімен байланысты болған. Бірақ, көші-қон толқыны [Лусон және Висаядан келген жергілікті иммигранттар (христиандар мен мұсылмандар)] және орман шаруашылығы концессияларының пайда болуымен Лупон халқы келесі жылдары артты. Лусон және Висаядан келген көшпендер жергілікті халықтың мейірімділігі мен білімсіздігін пайдаланды. Олардың жерлерін тартып алып, тіпті жергілікті тұрғындар (мандаялар) жерлерін сардина мен темекіге саудалағандары туралы мақтан тұтатын әңгімелер айтты. Жер басып алушылар мен олардың ұрпақтары күнделікті мандаяларды қорлайды. Оларды төмен тұрған тіршілік иесі сияқты қарауға батыл. Олар "Мандая! Мандая!" деп айқайлайды, мандая болу – ұятты нәрседей. Адам ақымақтық істесе, "Сен мандая сияқтысың" дейді. Бәрі солай істейді, тіпті білімді адамдар да.
Қалалық округке айналу
Лупон алғаш рет 1919 жылы Пантуканның тұрақты бариосы болды. Екі жылдан кейін генерал-губернатор Фрэнсис Бартон Харрисон 1921 жылғы 8 нөмірлі жарлық шығарды, ол Лупонды сегіз (8) бариодан тұратын муниципалды округ ретінде құрды, оларға Побласион Лупон, Сумлог, Кокорнон, Тагугпо, Писо, Мапути, Ланка және Банайбанай кірді. Осы аралықта Дату Коммара Мануэль 1921 жылдан 1929 жылға дейін муниципалды округ президенті болып тағайындалды. Филиппин аралдарындағы американдық оккупация тұрғындарды американдық режимге қарсы көтерілістен тыныштандыруға мүдделі болды. Олар Минданаоны Моро провинциясына айналдырды, бұл бүкіл аймақты мекендейтін католиктер мен протестанттардың есебінен жасалды. Осы себепті Лупонның сұлтандыққа айналғаны және Дату Мануэльдің сұлтан болғаны айтылады. Бірақ Лупонның сұлтандыққа айналу идеясы қысқа ғасырлық болды, өйткені Дату Мануэльді келесі муниципалды округ президенттері ауыстырды. Дату Мануэльден кейінгі муниципалды округ президенттері: Альфредо Линдо (1929–1931); Луис Ябут (1931–1933); Теодоро Панунциалман (1933–1939); Карлос Бадолато (1939 жылдан Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанға дейін); Сиксто Карреон (1940 жылдан жапон оккупациясына дейін); Кресенсио Тубала (1944–1945 Филиппин Ұлттық әскери күштері мен мойындалған партизандар кезеңінде); Клаудио Либре (1945–1946); Кресенсио Тубала (1946); және Карлос Бадолато (1946–1947).
Қалыпты муниципалитетке айналу
Лупон 1948 жылғы 8 тамызда №151, 1948 жарлығымен ресми муниципалитет болып құрылды, ал Теодоро Панунциалман Лупонның алғашқы тағайындалған мэрі атанды. Бірақ бұл тағайындау 1948 жылдан 1950 жылға дейін Крисанто Магноның Лупон мэрі болып тағайындалуымен тоқтатылды; алайда Панунциалман 1950–1951 жылдарға қайта тағайындалды. 1951 жылы жергілікті сайлауда Крисанто Магно 1951 жылдан 1955 жылға дейін Лупонның алғашқы сайланған мэрі болды. Содан кейін келесі сайланған әкімдер Лупон қаласының әкімдік лауазымын үздіріспей атқару құқығына ие болды. Осуалдо Бароль (1955–67); Эулалио Ангала-младший (1967–79); Франсиско М. дела Круз (1979–86); ал 1986 жылғы ақпан айындағы Эдса революциясы Маркос әкімшілігінен Акино әкімшілігіне өту кезеңінде Хосе Лим жауапты тұлға болып тағайындалды (1986–87); содан кейін Франсиско дела Круз қайта сайланды және ең ұзақ мерзімге билік еткен мэр атанды (1988–98); Киньонес мамыр айында (1998–2001) сайланды; ал Гюньес 2001 жылғы мамыр айында сайланды. Бірақ оның оқыс өлімінен кейін вице-мэр Барабаг 2002 жылы мэрлік лауазымға тағайындалып, 2004 жылға дейін мерзімін аяқтады. Киньонес 2004 жылғы сайлауда қайтадан сайланды және 2007 жылға дейін қызмет етті. 2007 жылы Доминго Лим алғаш рет сайланды және 2010 және 2013 жылғы мэрлік сайлауда жеңіске жеткеннен кейін 2016 жылға дейін мэр болып қызмет етті. Оның орнына әйелі Эрлинда Лим 2016 жылғы сайлауда жеңіске жетіп, Лупон қаласының әкімі болып қызмет еткен алғашқы әйел атанды.