Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Балық түрлері
Species of fish
Алтын балық (Macquaria ambigua) – Австралияның тұщы суында кездесетін, орташа мөлшердегі, сары немесе алтын түсті балық. Ол негізінен Мюррей-Дарлинг өзен жүйесінде таралған, бірақ Купер Крик көлі жүйесіндегі және Квинслендтегі Фицрой өзеніндегі бір-бір тұқымдық топтары да бар. Соңғысының барлық басқа популяциялардың ата-тегі болар деген жорамал бар. Алтын балықтың басқа да көп қолданылатын атаулары – "алтын балықтар", "сары іштік" және "калоп", соңғысы көбінесе Оңтүстік Австралияда ғана қолданылады. Алтын балық – Percidae отбасының Perca туысына жататын нағыз шабақ емес, Percichthyidae (температуралық шабақтар) отбасының мүшесі. Бұл салыстырмалы түрде кең таралған және көптеп өсірілетін түр Австралияда маңызды спорттық балық болып саналады.
The golden perch (Macquaria ambigua) is a medium sized, yellow or gold coloured species of Australian freshwater fish found primarily in the Murray Darling River system, though a subspecies is found in the Lake Eyre Cooper Creek system, and another subspecies, suspected to be ancestral to all other populations, is found in the Fitzroy River system in Queensland. Other common names for golden perch are "goldens", “yellowbelly” and "callop", the last generally used only in South Australia. Golden perch are not a true perch, which belongs to the genus Perca from the family Percidae, but a member of the Percichthyidae (temperate perch) family. This relatively widespread and widely stocked species is an important angling sport fish in Australia.
Сипаттама
Алтын балық – орташа мөлшердегі балық, өзендерде әдетте 30–40 см және 1–2 кг болады. Өзендердегі балықтар кішкентайрақ және сәл ұзарған денелі, ал адам жасаған су қоймаларындағы балықтар терең денелі болып келеді және орташа және ең үлкен өлшемдері айтарлықтай үлкен. Өзендерде 9 кг, ал су қоймаларында 15 кг дейін жетеді. 1900 жылдардың басында Виктория штатындағы Коу батпағынан ұсталған 24 кг салмақты балық, "Мюррей персі" деп белгіленіп сатылды, көбінесе ең ірі алтын балық деп есептеледі, бірақ бұл рекорд күмәнді – ол алтын балықтардың барлық басқа өлшем рекордтарынан әлдеқайда жоғары, және бұл үлгінің Мюррей балығы (Maccullochella peelii) болуы ықтимал, себебі олар алтын балықтан әлдеқайда ірі өседі. Алтын балықтың денесі сопақтау, терең бірақ бүйірінен қысылған, аузы үлкен, көздері кішкентай немесе орташа, маңдайы айқын иілген және басының үстінде көзге түсетін дөңгелек бөлігі бар. Жанама қақпақтарында (желбезек қақпақтары) саусақтарды кесе алатын кішкентай, жалпақ тікені бар. Құйрық қанаты, жұмсақ арқа қанаты және анальдық қанаты дөңгелек пішіндес. Тікенді арқа қанаты қысқа немесе орташа ұзындықта және мықты. Алтын балықтардың түсі тұнжыра суларда ақшыл алтыннан, ал таза суларда терең сары/алтын немесе қола-қара түске дейін өзгереді.
Golden perch are medium sized fish, commonly 30–40 cm and 1–2 kg in rivers. Fish from rivers are smaller and somewhat streamlined — fish in man made impoundments are much deeper bodied and show much greater average and maximum sizes. In rivers, has been recorded to 9 kg, in impoundments to 15 kg. A 24 kg fish caught from Kow Swamp, Victoria in the early 1900s, and labelled and sold as a "Murray perch", is often referred to as the largest recorded golden perch, but this record is doubtful — this record grossly exceeds all other size records for golden perch, and the specimen in question is far more likely to have been a Murray cod (Maccullochella peelii), which grow to far larger sizes than golden perch. Golden perch have an elongated, deep but laterally compressed body, with a sizeable mouth, small to moderate sized eyes, a distinct curve to the forehead, and a distinct "hump" above the head. The opercula or gill covers possess a small, flat spine sharp enough to cut unwary fishermen's fingers. The caudal fin, soft dorsal fin, and anal fin are rounded. The spiny dorsal fin is short to moderate in length and strong. Golden perch vary from in colour from pale silvery gold (turbid waters) to deep yellow/gold or bronze black (very clear waters).
Таксономия
Macquaria тұқымдасының атауы Macquarie өзенінен шыққан, онда осы тұқымдастың алғашқы түрі – Macquarie perch (M. australasica) табылды. Дегенмен, Macquaria деген атау алтын балыққа (golden perch) бұрынғыдан кешірек қолданылды. Табиғатты зерттеуші Ричардсон алтын балықты Datnia ambigua деп атап, түрді сипаттағанда, оны екі тұқымның қайсысына жатқызуды шеше алмағандықтан, ambigua (латынша "күмәнді") деген атау берді: Dules (қазір Kuhlia түрі) немесе Datnia (қазіргі әртүрлі Terapontidae түрі).
The genus name Macquaria derives from the Macquarie River, where the first species in the genus, the Macquarie perch (M. australasica), was collected. However, the genus name Macquaria was applied to golden perch much later. The naturalist Richardson actually named golden perch Datnia ambigua and applied the specific name ambigua (Latin for "doubtful") to the species because, as he states in his species description, he could not decide in which of two genera to place it, Dules (now Kuhlia species) or Datnia (now various Terapontidae species):
Ол былай деп жазды: "Бұл балықты Dules немесе Datnia тұқымдасына жатқызуда маған үлкен күмәнділік туды. Ол екі оперкулярлық нүктесі, арқа сәулелерінің саны және таңдай тістерінің болуы арқасында Dules тобымен сәйкес келеді, бірақ жалпы пішінімен Datnia-ға көбірек ұқсайды, әсіресе арқа және анальді тіректерінің күшімен және анальді сәулелер санымен. Менде зерттеуге мүмкіндік болған екі ғана мысал (стандартты ұзындығы 8,5 және 14 дюйм) кептірілген және екеуінің де құйрық жүзбесі зақымдалған, сондықтан оның пішінін сипаттауға және анатомиялық егжей-тегжейлі мәліметтер беруге мүмкіндік жоқ."
“I have had much doubt as to whether this fish should be placed in the genus Dules, or Datnia. It agrees with the group of Dules that has two opercular points, in the number of dorsal rays, and in the presence of palatine teeth, but in general habit it is more like Datnia, strongly resembling it in the strength of its dorsal and anal spines, and in the number of rays in the anal. The only two specimens [8.5 and 14 inches standard length] I had the opportunity of examining are dried, and are both mutilated in the caudal fin, so that I am unable to describe the form of that member, and can give no anatomical details.”
Бұл атаудың таңдалуы сәйкессіздікке соқтырды. Алтын балық – хулид те емес, терапонтид те емес. Сонымен қатар, Ричардсон алтын балықтың мекендеу ортасы "Батыс Австралия" деп қате көрсеткен, бірақ шындығында бұл түр сол штатта табылмайды. (Бұл қате, болжам бойынша, Ричардсонның өзі осы басылымның кем дегенде бір қайта басылымында түзеген.)
This choice of specific name was unwittingly appropriate. Golden perch are neither a khulid nor a terapontid, and Richardson also erroneously stated the golden perch's habitat was "Western Australia", when in fact the species is not found in that state. (This error was corrected, presumably by Richardson himself, in at least one reprint of the publication in question.)
Ауқым
Алтын балық негізінен Мюррей-Дарлинг өзен жүйесінің төменгі ағысында таралған, бірақ сонымен қатар еңісті мекендерге және кейде тіпті төменгі таулы аймақтарға дейін жетеді. Мюррей-Дарлинг жүйесінде алтын балық көбінесе Мюррей балықшасымен (Murray cod) бірге кездеседі. Macquaria тұқымдасына жататын алтын балық, Мюррей-Дарлинг өзендерінің тума балықтарындағы әртүрлілік үрдісін жалғастырады – төменгі жазықтарға бейімделген, жалпылама түрлерге және таулы аймақтарға бейімделген, арнайы түрлерге. Алтын балық, M. ambigua, жазық жерлердегі түрді білдіреді, ал оған жақын Маккуарри балығы, M. australasica, Мюррей-Дарлинг бассейнінің оңтүстігіндегі таулы аймақтарда бұрын мекендеген, арнайы таулы түр болып табылады. Алайда, қазірде құрып бара жатқан бұл түрге енгізілген форель түрлері, тоғандар және судың салқындауы, ортаның бұзылуы/өзгерісі сияқты салдарлардың әсерінен толыққанды орын ауыстырылды. Көптеген Мюррей-Дарлинг балықтары сияқты, алтын балық табиғи өзендердің араласуы арқылы, өзендерді біріктіру/қосылу оқиғалары арқылы басқа су жинау алаптарына тарады. Алтын балық Квинсленд штатының орталық бөлігіндегі Фицрой-Доссон өзенінде және Орталық Австралияның Эйр көлі-Купер өзенінің ішкі дренаж жүйесінде табиғи түрде кездеседі. Балық Солтүстік территорияда, Квинслендте және Жаңа Оңтүстік Уэльстегі басқа өзен жүйелеріне де сәтті енгізілген, бұл оның табиғи ареалын зерттеуді қиындатады. Батыс Австралияға енгізілген әрекеттер сәтсіз аяқталды. Бұл екі бөлек популяция да кем дегенде түрдің ішкі түрі, мүмкін, Мюррей-Дарлинг популяциясынан оқшаулану, генетикалық өзгерістер және табиғи іріктеу нәтижесінде жеке түрлерге жатады. Алтын балықтың таксономиясы осыған сәйкес жаңартылмаған, бірақ Фицрой-Доссон популяциясын талқылайтын әдебиеттерде Macquaria ambigua oriens термині, түрдің ішкі түрін білдіретін ретінде пайда болды. Кейбір зерттеулер Фицрой өзенінің популяциясы алтын балықтың ата-тегі болып табылуы мүмкін екенін көрсетеді.
Golden perch are native primarily to lowland reaches of the Murray–Darling River system, but also extend far into slope habitats and occasionally even lower upland reaches. In the Murray–Darling system golden perch are often found in sympatry with Murray cod. The Macquaria perches, of which golden perch are one, continue the trend present in Murray–Darling native fish genera of diversification into more generalist lowland species and more specialist upland species. Golden perch, M. ambigua, represent the lowland species, while the closely related Macquarie perch, M. australasica, is the more specialised upland species which used to inhabit the upland reaches of the southern Murray–Darling basin, although this endangered species has now been almost wholly displaced by introduced trout species, dams, and associated effects such as cold water pollution, and habitat degradation/modification. Like many Murray–Darling native fish, golden perch have crossed river catchments through natural river capture/connection events. Golden perch are found naturally in the Fitzroy–Dawson River in central Queensland and the internal Lake Eyre–Cooper Creek drainage system of Central Australia. The fish has also been successfully introduced to other river systems in the Northern Territory, Queensland, and New South Wales, confusing studies of the natural range. Introductions into Western Australia have been unsuccessful. Both of these separate populations are at least subspecies, possibly separate species, due to isolation from Murray–Darling populations, genetic drift, and natural selection. The taxonomy of golden perch has not been updated to reflect this, although the term Macquaria ambigua oriens, denoting subspecies status, has recently appeared in literature discussing the Fitzroy–Dawson population. Some research indicates the Fitzroy River population is the ancestral golden perch population.
Көбею және биология
Мюррей өзенінде еркек алтын балықтар әдетте 3 жасқа келгенде және ұзындығы 32,5 см болғанда жыныстық пісіп жетеді, ал әйел алтын балықтар 4 жасқа келгенде және ұзындығы 40 см болғанда. Соңғы факт алаңдатуға себеп, себебі түрге қатысты ең төменгі өлшемдер қазіргі уақытта 40 см-ден кем, 30 см-ге тең. Алғашқыда алтын балықтың шағылысуы үшін 24°C-қа жуық температура қажет деп есептелген, бірақ Мюррей-Дарлинг өзендерінің барлық балық түрлері сияқты, көптеген далалық зерттеулер олардың "қажетті" шағылысу температурасы икемді екенін және олар төмен температурада да шағылыса алатынын көрсетті. Мысалы, Мюррей өзенінің Барма ормандары аймағында су температурасы 16,9 градус Цельсийге дейін төмендегенде (жалпы диапазоны 16,9-24,7 градус) ұрықтанған алтын балық жұмыртқалары ұсталған. Алтын балықтың көбею стратегиясы икемді, бірақ көбінесе (бірақ әрқашан емес) көктемгі немесе жазғы су тасқыны немесе "жаңару" (арнадағы ағыстың уақытша өсуі) шағылысуды ынталандыру үшін қажет. Мюррей-Дарлинг өзендері жүйесінің басқа да негізінен жазық жерлерде тіршілік ететін балық түрлері сияқты, осы су тасқындары немесе жаңарулар шағылысқан балықтардың жақсы тіршілік етуі және жаңадан пайда болуы үшін қажетті болып көрінеді. Дегенмен, кейбір шағылысулар мен жаңадан пайда болулар үшін өте аз көлемдегі жаңару жеткілікті болып көрінеді. Алтын балық өте құнарлы; 2,2 және 2,4 кг салмақтағы әйелдер бір шағылысу оқиғасында шамамен жарты миллион жұмыртқа туады, ал 2,5 кг-нан асатын балықтар осы сандан әлдеқайда көп жұмыртқа туады. Жұмыртқалар көбінесе планктонды болып келеді және тез (24-36 сағат) шайқалады. Басқа Macquaria түрлеріне ұқсас, жыныстық диморфизм байқалады, әйелдер еркектерге қарағанда әлдеқайда үлкен ең жоғары өлшемге жетеді. Әйелдер де жыныстық пісіп-жетілуге еркектерге қарағанда үлкен жасқа және үлкен өлшемге жетеді. Шағылысу алдындағы ұзақ көші-қондар алтын балықтың экологиясының маңызды бөлігі болып табылады. Ересек балықтар су тасқыны кезінде бөгеттер мен басқа да адам жасаған кедергілерден өтуге мүмкіндік бергенде 1000 км-ден астам қашықтыққа көшіп кеткені тіркелген. Кішігірім көші-қондар жас балықтардың экологиясы мен таралуы үшін маңызды. Дәлелдерге сүйенсек, еуропалықтардың қоныстанғанға дейін алтын балықтардың үлкен үйірлері Мюррей-Дарлинг өзенінің бүкіл жазық және еңісті бөліктерін кедергісіз аралап жүрген. Осылайша, көптеген бөгеттер, бөгеттер, шлюздер және басқа да кедергілердің (Мюррей-Дарлинг жүйесінде шамамен 4000) арқасында балықтардың өтуінің біртіндеп жоғалуы түрге ауыр соққы берді. Дегенмен, кейбір ірі бөгеттер балықтардың өтуіне мүмкіндік беру үшін жаңартылды. Алтын балықтың температуралық диапазоны ерекше кең – 4-тен 37°C-қа дейін, ал тұщы су балықтары үшін тұздылықтың деңгейі де жоғары, 33 промильге дейін жетеді. Алтын балық Австралияның оңтүстік-шығысындағы көптеген балықтар сияқты ұзақ өмір сүру тенденциясын жалғастыруда. Ұзақ өмір сүру – Австралияның көбінесе қиын ортасында тіршілік ету стратегиясы, ол көптеген ересектердің кем дегенде бір ерекше шағылысу және жаңадан пайда болу оқиғасына қатысуын қамтамасыз етеді. Бұл оқиғалар көбінесе ерекше ылғалды Ла-Нинья жылдарымен байланысты және тек бір немесе екі онжылдықта ғана орын алуы мүмкін. Тіркелген ең жоғары жас – 26 жыл. Бұл түрді жасанды түрде көп мөлшерде өсіріп, қоршауда ұстауға болады. Генетикалық әртүрлілік мәселесіне қатысты алаңдаушылықтар артып келеді.
In the Murray River, wild male golden perch generally reach sexual maturity at 3 years of age and 32.5 cm in length, and wild female golden perch at 4 years of age and 40 cm in length. The latter fact is a concern given that minimum size limits for the species are currently less than 40 cm, at 30 cm. Originally, temperatures close to 24 °C were considered necessary for golden perch to spawn, but as with all Murray Darling fish species, multiple field studies have shown that their "required" spawning temperature is flexible and that they can and do spawn at lower temperatures. In the Barmah Forests region of the Murray River, for instance, fertilised drifting golden perch eggs have been netted in water temperatures as low as 16.9 degrees Celsius (full range 16.9 to 24.7 degrees). Golden perch have a flexible breeding strategy but generally (but not always) require a spring or summer flood or "fresh" (temporary, within channel increase in flow) to stimulate spawning. Like some other primarily lowland native fish species of the Murray–Darling river system, these floods or freshes appear to be necessary for good survival and recruitment of spawned fish. Very small freshes appear to be sufficient for some spawning and recruitment, however. Golden perch are highly fecund; females between 2.2 and 2.4 kg produce about half a million eggs per spawning event, with fish above 2.5 kg producing well in excess of this number. The eggs are generally planktonic, and hatch fairly quickly (24 to 36 hours). Like other Macquaria species, sexual dimorphism is present, with females reaching much larger maximum sizes than males. Females also reach sexual maturity at older ages and larger sizes than males. Very long migrations are part of the golden perch's ecology, particularly preceding spawning. Adult fish have been recorded migrating well over 1,000 km when flood conditions allow passage over weirs and other man made obstructions. Smaller migrations are important in the ecology and dispersal of juvenile fish. The evidence suggests that before European settlement, huge shoals of golden perch roamed the entire lowland and slope reaches of the vast Murray Darling River system, unimpeded. Thus, the gradual loss of fish passage through the numerous dams, weirs, locks, and other barriers (estimated at 4,000 in the Murray Darling system) now present has had severe impacts on the species. Some major weirs have been remediated to provide fish passage, however. Golden perch have unusually broad temperature limits, from 4 to 37 °C, and unusually high salinity limits for a freshwater fish, up to 33 parts per thousand. Golden perch continue the trend, among many native fish of southeast Australia, of being very long lived. Longevity is a survival strategy in the often challenging Australian environment which ensures that most adults participate in at least one exceptional spawning and recruitment event. These events are often linked to unusually wet La Niña years and may only occur every one or two decades. Maximum recorded age is 26 years. The species is bred in hatcheries, though, in large numbers, and stocked. Concerns over genetic diversity issues are growing.