Кіріспе

Фикциялық кейіпкер

1930 жылдың 31 шілдесінде «Детектив Стори Оур» (Detective Story Hour) бағдарламасында пайда болып, 1931 жылы Гибсонның жеке әдеби кейіпкеріне айналған «Көлеңке» американдық комикстерге, комикстерге, сериалдарға, бейне ойындарға және кем дегенде бес көркем фильмге бейімделді. Радио драмаға Орсон Уэллстің дауысты эпизодтары енді. «Көлеңке» 1930 жылдың 31 шілдесінде Street & Smith’тің ай сайынғы «Детектив Стори Мэгазин» (Detective Story Magazine) журналының сатылымын арттыру үшін жасалған «Детектив Стори Оур» радио бағдарламасының құпия баяндаушысы ретінде дебют жасады. Бағдарламаны тыңдаушылар газет орындардан «сол көлеңкелі детектив журналын» сұрағанда, Street & Smith кейіпкерге негізделген журнал шығарды және Гибсонды есім мен дауысқа сәйкес келетін тұжырымдама жасау және оны бейнелейтін әңгіме жазу үшін жалдады. «Көлеңке Мэгазині» (The Shadow Magazine) журналының алғашқы саны 1931 жылдың 1 сәуірінде сатылымға шықты. 1937 жылдың 26 қыркүйегінде Гибсонның «пулп» журналы үшін жасаған кейіпкерге негізделген жаңа радио драма «Өлім үйін құтқару» (The Death House Rescue) әңгімесімен премьера болды, онда «Көлеңке» адамдардың санасын бұлттап, оларды көре алмайтындай ететін гипноздық күшке ие деп сипатталды. Журналдағы оқиғаларда «Көлеңке» сөзбе-сөз жоғалып кеткен жоқ. «Көлеңке» радио адаптациясының кіріспе сөзі – «Адамдардың жүрегінде қандай жамандық жасырынып тұр? Көлеңке біледі!» – актер Фрэнк Ридик айтқан, американдық тілде орын алды. Бұл сөздер қасіретті күлкі мен музыкалық тақырыппен бірге келді, ол Камиль Сен-Санстың 1872 жылы жазылған «Омфале дөңгелегі» (Le Rouet d'Omphale) есімді шығармасы болды. «Көлеңке» әрбір эпизодтың соңында тыңдаушыларға еске салды: «Қылмыстың арамшөптері ащы жеміс береді! Қылмыс өтелмейді, Көлеңке біледі!» Кейбір ерте эпизодтарда басқа да сөздер қолданылды: «Жамандық сепсең, жамандық орарсың! Қылмыс өтелмейді, Көлеңке біледі!»

Кейіпкердің аты қайдан шыққан

Детективтік оқиғалар журналының сатылуын арттыру үшін Street & Smith Publications компаниясы Ruthrauff & Ryan жарнама агенттігінің Дэвид Крисманды және журналдың әңгімелерін радиосерияға бейімдеу үшін жазушы-режиссер Уильям Свитсті жалдады. Крисман мен Свитс алдағы серияны құпия дауыспен әңгімелейтін, сырлы әңгімеші айтуы керек деп ойлады және қолайлы атау іздеуді бастады. Олардың сценарийшілерінің бірі Гарри Энгман Шарлот «Инспектор» немесе «Слеут» сияқты әртүрлі нұсқаларды ұсынды. Содан кейін Шарлот көлеңкелі хабаршыға «Қараңғылық» деген идеалды атты ұсынды. «Қараңғылық» – детективтік оқиғалар сағаты радио бағдарламасының сырлы баяндаушысының аты. Баяндаушының даусын бастапқыда Джеймс ЛаКурто сомдады.

Ай сайын екі толық роман жазуға жұмсалатын үлкен еңбек болғандықтан, Гибсонның жұмыс жүктемесін азайту үшін кейде эпизодтар жазуға бірнеше шақырылған жазушылар тартылды. Олардың қатарында Доктор Савидж туралы әңгімелердің авторы Лестер Дент және Теодор Тинсли болды. 1940 жылдардың соңында құпия роман жазушысы Брюс Эллиотт (сонымен қатар фокусник) Гибсонды уақытша алмастырды (ол #306-дан #320-ға дейін жазды). Street & Smith компаниясының редакторы Ричард Вормсер «Қараңғылық» туралы екі әңгіме жазды. Street & Smith компаниясының «Қараңғылық» романдарының толық тізімін «Қараңғылық» әңгімелерінің тізімі мақаласынан қараңыз.

"Белмонт кітапханасында" жаңа бастама

"The Shadow" журналы 1949 жылғы жазғы санымен жабылды, бірақ Уолтер Б. Гибсон 1963 және 1980 жылдар аралығында үш жаңа "ресми" әңгіме жазды. Біріншісі "Белмонт Букс" баспасынан шыққан "Көлеңке" атты тоғыз кітаптық серияны бастады. Осы серияда Көлеңкеге психикалық қабілеттер берілді, оның ішінде радиодағы кейіпкерге тән "адамдардың санасын бұлттау" қабілеті де болды, соның арқасында ол іс жүзінде көрінбейтін болды. "Көлеңкенің оралуы" атты туындысы оның өзінің атымен жарық көрді. Бұл сериядағы қалған сегіз роман – "Көлеңке шабуылдайды", "Көлеңке сақ болсын", "Көлеңке зарласын", "Көлеңкенің кек алуы", "Көлеңкенің белгісі", "Көлеңке ақымаққа айналады", "Көлеңкенің түні" және "Көлеңке, бағыты: Ай" – Гибсон емес, Денис Линдс Максвелл Грант псевдонимімен жазған. Гибсонның тағы екі туындысы – "Рангун рубинінің жұмбағы" повесі 1979 жылғы 1 маусымда "The Shadow Scrapbook" журналында, ал "Шантаж шығанағы" 1980 жылғы 1 ақпанда "The Duende History of The Shadow Magazine" журналында жарияланды.

Әдеби жалғаулар мен қайта бастаулар

Көлеңке 2015 жылы Altus Press баспасының Doc Savage сериясынан шыққан Wild Adventures кітабындағы The Sinister Shadow романында қайта оралды. Уилл Мюррей жазған роман, Doc Savage романдарының авторы Лестер Денттің 1932 жылы жазған, бірақ Кеннет Робсон псевдонимімен жарияланбаған материалдарын пайдаланды. Оқиға 1933 жылы өтеді және екі танымал журнал кейіпкері арасындағы қақтығысты көрсетеді. Бұл қылмыс толқыны аясында, адамдарды ұрлап, олардан ақша талап етушілердің қылмыстық желісі, құпия қылмыстық шебер – жерлеу директорының басшылығымен жұмыс істейді. "Қиямет империясы" атты жалғасы 2016 жылы жарық көрді, оқиғасы жеті жыл өткен соң, 1940 жылы орын алады. Көлеңкедің ежелгі жауы Шиван Хан өзі жек көретін қарсыласына шабуыл жасайды. Док Савидж Көлеңкемен бірігіп, Денттің идеясы бойынша Мюррей жазған Doc Savage романында Ханды жеңіске жетеді. 2020 жылы Джеймс Паттерсон Entertainment және Condé Nast Entertainment жаңа серия жариялады, оны Джеймс Паттерсон мен Брайан Ситтс жазды. Бұл келісімге осы романды экранға бейімдеу мүмкіндігі де кіреді. 2021 жылы жарық көрген "Көлеңке" атты алғашқы роман, кейбір ғылыми-фантастикалық элементтерімен жаңарып, Ламонт Кранстонды 1937 жылдан 2087 жылға, футуристикалық Нью-Йоркке Шиван Ханмен шайқасуға жеткізеді. Екінші Паттерсон-Ситтс Көлеңке романы, "Өлім шеңбері", 2023 жылы жарық көрді.

Өмірбаян

Баспасөз оқиғаларында Көлеңке – Кент Аллард, бірақ оның нағыз аты "Көлеңке бетпердені алып тастайды" (1937) дейін ашылмайды. Ертегілерде ол Бірінші дүниежүзілік соғыста француз армиясы үшін күрескен әйгілі авиатор болғаны айтылады, және бір кейіпкер "Көлеңке арнасында" (1933) оны "Қара бүркіт" деп атайды. Кейінірек бұл лақап "Қараңғы бүркіт" деп өзгертілді, "Көлеңке бетпердені алып тастайды" романынан бастап. Соғыс аяқталғаннан кейін Аллард қылмыскерлермен күресуде жаңа міндет табады. Аллард Гватемалада ұшағымен апатқа ұшырап, өлімін жалғандайды, соның салдарынан ол жергілікті "Ксинка тайпасымен" кездеседі, олар оны құдайша қарап, екі адал көмекші береді. Аллард АҚШ-қа оралып, Нью-Йорк қаласында тұра бастайды, құнды ақпарат алу және өзінің нағыз бейнесін жасыру үшін көптеген кейіптерді қабылдайды, сондай-ақ қылмысқа қарсы күресіне көмектесу үшін түрлі агенттерді жұмысқа алады, олардың тек азы ғана оның басқа кейіптерін біледі. "Көлеңке" атты өзінің кейіпкері ретінде Аллард қылмыскерлерді іздейді және көбінесе олармен қатыгездікпен күреседі, Colt .45 тапаншасымен қаруланып, кейде өзінің құдайша күшін көрсету үшін фокус трюктерін қолданады. Мұндай трюктердің бірі – "Шайтанның сыбыры", оның бас бармағы мен атаулы саусағындағы химиялық қоспа, саусақтарын қаққанда жарқын жалын мен күркіреген дауыс шығарады. Көлеңке де күлгін тасы бар (кейде мұқабада қызыл тас ретінде бейнеленеді) гирасол сақинасын тағады, оны Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Ресей патшасы Кент Аллардқа сыйлаған (Романовтардың зергерлік бұйымдары, 1932). Кейін бұл сақина Ксинка тайпасы жасаған құдайдың көзінен алынған асыл тастардан жасалған екі сақинаның бірі екені айтылады ("Көлеңке бетпердені алып тастайды", 1937). Көлеңкенің ең танымал кейіпкері – "қаладағы бай жас жігіт" Лэмонт Кранстон. Пульптарда Кранстон – бөлек тұлға, әлемді аралап саяхаттайтын бай плейбой, ал Көлеңке Нью-Йоркте оның жеке басын және ресурстарын пайдаланады ("Көлеңке күледі", 1931). Кранстонның Көлеңкеге айналуы жақсы жұмыс істейді, себебі екеуі де бір-біріне ұқсайды ("Қылмыс диктаторы", 1941). Алғашқы кездесуінде Көлеңке Кранстонға, егер плейбой шетелде болғанда авиатордың жеке басын пайдалануға келіспесе, онда Аллард оның жеке басын толығымен өзгертіп алатынын, осы процесті бастау үшін дайындық жасағанын, тіпті әртүрлі құжаттардағы қолтаңбаларды ауыстыруды жоспарлағанын ескертеді. Басында қорқып тұрса да, нағыз Лэмонт Кранстон келіседі, өзінің ресурстарын және жеке басын бөлісу екеуін де жоғалтудан жақсы деп шешеді. Кейде екеуі де бір-бірінің кейіпкері болып шығады ("Майамидағы қылмыс", 1940). Кранстон ретінде Көлеңке көбінесе байларға арналған эксклюзивті мейрамхана және лаунж "Кобальт клубына" барады және Нью-Йорк қаласының полиция комиссары Ральф Уэстонмен байланысады. Көлеңкенің басқа кейіптеріне мыналар кіреді: бизнесмен Генри Арно, Кранстон сияқты, Аллард кейде оның жеке басын өзгертеді, бұл Арноның алғашқы пайда болуында көрсетілген ("Қара шебер", 1 наурыз, 1932); қарт Айзек Твамбли, ол алғаш рет "Қылмысқа уақыт жоқ" (1944) романында пайда болады; және Фриц, ескі, жай, ақылсыз, полиция штабында жұмыс істейтін, әңгімелерді тыңдап, ізделіп алынған дәлелдерді зерттейтін, алғаш рет "Тірі көлеңке" (1931 сәуір) романында пайда болады. "Аждаһаның тістері" және кейінірек "Алтын пагода" романында Көлеңке Қытайда Ин Ко ретінде танымал, ол көбінесе қылмыскер Тонгпен күреседі. 2015 жылы Altus Press баспасынан шыққан Уилл Мюррейдің "Зұлым көлеңке" романында Көлеңке Чикагоның атақты криминологы Джордж Кларендон ретінде маскировкаланады, ол "Кобальт клубының" бұрынғы мүшесі және Комиссар Уэстонның жақын досы. "Көлеңке" романдарының алғашқы жартысында оның өткені мен нағыз жеке басы (Кранстонның кейіпкерінен басқа) екіталай. "Тірі көлеңке" романында Көлеңкенің бетін көргенін айтқан қылмыскер "белдікке ұқсайтын ақ нәрсе" есінде қалғанын айтады. "Қара шебер" және "Көлеңке арнасында" романдарының зұлымдары Көлеңкенің нағыз бетін көріп, ол көп беті бар, өзіне тән беті жоқ адам екенін айтады. Тек 1937 жылдың тамыз айындағы "Көлеңке бетпердені алып тастайды" санында ғана Көлеңкенің нағыз аты ашылды. 1937 жылы эфирге шыққан радио драма сериясында Аллардтың құпия жеке басы мен тарихы қарапайымдық үшін жойылды. Радиодағы Көлеңке шын мәнінде және тек Лэмонт Кранстон, басқа тұрақты жасырын жеке бастары жоқ, бірақ ол кейбір оқиғаларда маскировка мен уақытша лақаптарды қолданады. Радиодағы Кранстон әлемді аралап, "қазіргі ғылым қайта ашпаған ежелгі сырларды үйренуге" барады ("1937 жылғы "Өлім үйінен құтқару"). Еуропа, Африка және Азияда білім мен дағдыларды үйренумен қатар, ол Делидегі "Кобралар ғибадатханасының сақшысы" болатын Його бақысымен оқып, ойларды оқуға және адамдарды гипнозға салуға үйренеді, олардың санасын "бұлттауға" мүмкіндік береді, осылайша олар үшін көрінбейді ("1937 жылғы "Небан ғибадатханасының қоңыраулары" эпизодында айтылғандай). Ол бірнеше эпизодта өз қабілеттерінің магия емес, ғылымға негіделгенін нақты айтады. Нью-Йоркке оралғаннан кейін ол полицияға және қаласына заңнан тыс өмір сүретін көрінбейтін өзінің кейіпкері ретінде көмектесе алатынына шешім қабылдайды. Ол пульп романдарына қарағанда аздап кешірімді және мейірімді, және оның кең агенттер желісі жоқ. Тек такси жүргізушісі/шофер Шревви радио сериясында үнемі пайда болады, бірақ оның кейіпкері баспа нұсқасынан өзгеше. Комиссар Уэстон және баспа романдарынан алынған бірнеше басқа да көмекші кейіпкерлер радиоға бейімделді.

Қосалқы кейіпкерлер

Көлеңкеде оған қылмысқа қарсы соғыста көмектесетін агенттер желісі бар. Олардың ішінде:

Гарри Винсент – «Көлбеулер» әңгімесінің бірінші бөлімінде өзін-өзі өлтіруге тырысқан адам. Көлеңке оны құтқарып, қабылдайды, содан кейін Винсент пульп әңгімелеріндегі тұрақты қайта оралатын кейіпкерге айналады және ең сенімді агенттердің бірі.

Мұса «Мо» Шревниц, әйгілі «Шреви» – такси жүргізушісі, сонымен қатар оның шафёрі. Шревидің радиодағы нұсқасы ақымақ, және ол біліп-біліп Көлеңкеге жұмыс істемейді, көбінесе Ламонт Кранстонға көмектеседі. 1994 жылғы фильмде Питер Бойл осы рөлді ойнады.

Марго Лейн – радио драма үшін жасалған және «Өлім үйін құтқару» атты тұңғыш эпизодта Көлеңкенің оны сүйетін серігі ретінде таныстырылған әлеуметтік беделді әйел. Марго радиодағы әр эпизодта Көлеңкеге көмектеседі және кейіннен оның агенттерінің бірі ретінде пульптарға енгізілді. 1994 жылғы фильмде Пенелопа Энн Миллер осы рөлді сомдады, онда Марго телепатия қабілетіне ие, бұл оған Көлеңкенің гипноздық сананы тұмандау қабілеттерін жеңуге мүмкіндік береді.

Клайд Берк – газет тілшісі, ол бастапқыда Көлеңке үшін жаңалықтар кескіндерін жинау үшін ақы алады.

Бербанк – Көлеңке мен оның агенттері арасында байланыс орнатып отыратын радиооператор. 1994 жылғы фильмде осы рөлді Андре Грегори ойнады.

Клиффорд «Клиф» Марсланд – алғаш рет тоғызыншы роман «Қылмыс жасаушылар оқиғасы» («Mobsmen on the Spot») шығармасында пайда болды. Көлеңкеге таныс, өткені даулы адам, ол өзінің атын Клиффорд Марсландқа өзгертті. Көп жылдар бойы өзі жасамаған қылмыс үшін Синг-Синг түрмесінде жазасын өтеген ол, қылмыстық әлемде бір немесе бірнеше адамды өлтірген деп қате соғып отырады. Ол өзінің күмәнді беделін пайдаланып, топтарға сұғынады (Жасыл құйрық көбінесе Марсландқа ұқсас әрекет ету тәсілімен сипатталады).

Доктор Руперт Сэйр – Көлеңкенің жеке дәрігері.

Джеррико Дрюк – ірі денелі, өте күшті қара нәсілді адам.

Слэйд Фарроу – қылмыскерлерді түзету үшін Көлеңкемен жұмыс істейді.

Майлз Крофтон – кейде Көлеңкенің автогиросын басқарады.

Клод Феллоус – «Бандиттердің апаты» (1931) фильмінде өлтірілген Көлеңкенің жалғыз агенті.

Ратледж Манн – ақпарат жинаған брокер, Клод Феллоустың өлімінен кейін оның орнын басады. Алғаш рет «Double Z» (1 маусым 1932) журналында жарық көрді. Бизнесі сәтсіз аяқталып, көп қарызға батқаннан кейін, ол Көлеңке оның жағдайынан хабардар болғаннан кейін өзін-өзі өлтіруге дайын тұрды.

Хоукэй – бандиттерді және басқа қылмыскерлерді іздейтін, қылмыстық әлемдегі реформаланған тыңшы.

Майра Релдон – Қытайда Минг Дван деген лақап атымен жұмыс істейтін әйел оператор.

Доктор Рой Там – Нью-Йорктің Қытай ауданындағы Көлеңкемен байланысатын адам. Сэб Шимоно оны 1994 жылғы фильмде бейнеледі, онда ол Ламонт Кранстонға құнды ғылыми ақпарат берді, соңғысы Көлеңкенің агенті деп сенді.

Полиция алғашқыда оны іздегенімен, Көлеңке де олармен және олар арқылы жұмыс істейді, әсіресе Нью-Йорк полициясының комиссары Ральф Уэстонмен және кейіннен комиссар Уэйнрайт Бартпен Кобальт клубында (Кранстон ретінде) көптеген әңгімелесулерінен ақпарат жинады, ол сонымен қатар Кранстонның ағасы (1994 жылғы фильмде Джонатан Винтерс бейнелеген). Вестон Кранстонды тек қызығушылықтан детектив жұмыстарына араласатын бай плейбой деп санайды. Тағы бір полиция байланысы – детектив (кейін инспектор) Джозеф Кардона, көптеген Көлеңке романдарының басты кейіпкері.

Пульптарға қарағанда, «Көлеңке» радиодрамасы негізгі кейіпкерлердің актерлік құрамын «Көлеңке», комиссар Уэстон және Марго Лейнге дейін шектеді, соңғысы радио сериясы үшін жасалған. Көлеңкеге сүйікті әйелді берумен қатар, Марго Гарри Винсентті тұрақты кейіпкер ретінде қосу ер адамдардың көптігіне алып келеді деп есептелді (әңгімелердегі қылмыскерлер әдетте ер адамдар болғандықтан) және аудиторияға көптеген ер актерлердің дауыстарын ажырату қиынға соғуы мүмкін. «The Death House Rescue» радио сценарийінде (The Shadow Scrapbook-та қайта басылған) Гарри Винсент бар, бірақ ол нақты радио хабарларында немесе радио драма сериясының бірде-бір эпизодында пайда болған жоқ. Клайд Берк кейде көрінеді, бірақ Көлеңке агенті ретінде емес. Лейтенант Кардона бірнеше эпизодта кішігірім кейіпкер болды. Мо Шревниц («Шреви» деп аталады) бірнеше рет Кранстон мен Лейннің қарапайым танысы ретінде пайда болды, кейде олардың жүргізушісі ретінде әрекет етті, Кранстонның шын мәнінде Көлеңке екенін білмеді.

Радио бағдарламасы

1930 жылдың басында Street & Smith Дэвид Крисман мен Билл Свитсті «Детективтік оқиғалар» журналын радио форматқа бейімдеуге шақырды. Крисман мен Свитс бағдарламаны жұмбақ әңгімеші кірістіргені жөн деп ойлады. Жас сценарист Гарри Шарлот «Көлеңке» деген атты ұсынды. 1932 жылдың қазан айында радио кейіпкер уақытша NBC арнасына көшті. Фрэнк Ридик-младший дүйсенбі және сәрсенбі күндері кешкі сағат 6:30-да, ал Ла Курто кейде бас рөлді сомдап, зұлым дауыспен жүргізуші рөлін қайтадан ойнады. Ридик «Көлеңке» рөлінде CBS арнасының соңғы құпия антологиясын жүргізу үшін оралды. 1935 жылдың 27 наурызында сериал CBS эфирінен жоғалып кетті, себебі Street & Smith радио әңгімешісін Уолтер Б. Гибсонның үздіксіз жарияланып тұрған детективтік романдарында сипатталған қылмыспен күресушімен толығымен алмастыруды талап етті.

Радиодрамалық

Street & Smith 1937 жылы Blue Coal компаниясымен жаңа хабар тарату келісіміне қол қойды, ал сол жазда Гибсон жаңа сериалды әзірлеу үшін сценарий жазушы Эдвард Хейл Биерштадтпен бірікті. The Shadow 1937 жылы 26 қыркүйекте Mutual Broadcasting System арқылы "The Death House Rescue" эпизодымен желілік эфирге қайта оралды. Осылайша "ресми" радио драма басталды, 22 жасар Орсон Уэллс "қалалық бай жас жігіт" Лэмонт Кранстон рөлін ойнады. "Көлбеу" жексенбі күндері кешкі жарты сағаттық серия ретінде Mutual арнасына қосылғаннан кейін, бағдарламаны Mutual арнасы 1954 жылдың 26 желтоқсанына дейін таратты. Уэллс "Кім біледі, адамдардың жүрегінде қандай жамандық жасырынып тұр?" деген сөзді айтпады. Оның орнына Редик аузының жанында су стаканын қойып, эхо эффектісін жасады. Атақты сөз тіркесі Камиль Сент-Сеннің классикалық композициясы Le Rouet d'Omphale-нің Opus 31-інен алынған үзіндінің әуенімен сүйемелденді. "Өлім үйінен құтқару" атты алғашқы эпизодта Кранстон Лондон, Париж, Вена, Египет, Қытай және Үндістанда бірнеше жыл оқып, ғылымның әртүрлі салаларын, сондай-ақ "қазіргі ғылым әлі ашпаған көне құпияларды, қазіргі психология түсінуге айналып келе жатқан табиғи сиқырды" үйренгенін түсіндірді. Ол өзінің гипноздық және телепатиялық қабілеттері сиқыр емес, әлемнің көпшілігі ұмытып кеткен немесе әлі түсінбеген ғылыми құпияларға негізделгенін айтты. 1937 жылы "Небан ғибадатханасының қоңыраулары" еңбегінде ол Делидегі "Кобра ғибадатханасының күзетшісі" Йоги діни қызметкерінің оны қалай "көңілді бұлыңдату" арқылы адамдардың санасын жасырып, көрінбей қалуға үйреткенін айтады. Ол "Өлім үйін құтқару" эпизодында өзінің алған білімін әдеттегі билік органдарынан қашып жүрген зұлым күштермен жасырын күресу үшін пайдалануды жоспарлағанын айтады. Сол эпизодта оның серігі Марго Лейн полициямен ашық жұмыс істеуді ұсынғанда, Кранстон полиция мен көпшілік оның ерекше әдістері мен қабілеттерін түсінбейді немесе мақұлдамайды деп болжайды, ол тек заңнан тыс жұмыс істеу арқылы тиімді болады. Радиодағы The Shadow нұсқасы, оның басылымдағы кейіпкеріне қарағанда, кеміссіз, оларды атудан гөрі жауларын көбінесе тұтқындауға тырысады. Ол кейде жауларына ашыққан жанашырлық танытады, тіпті қоғамды белгілі бір қылмыстарға әкелетін және кейбір адамдардың үмітін жоғалтып, қолдау таппайтындай жағдай туғызатынына сын айтады. 1938 жылы Уэллс шоудан кеткеннен кейін, оның орнына Билл Джонстон таңдалып, бес маусым бойы кейіпкердің дауысын берді. Джонстонның кетуінен кейін The Shadow ролін Брет Моррисон (ең ұзақ мерзім, екі бөлек кезеңде 10 жыл), Джон Арчер және Стивен Кортли (актерлер көбінесе титрлерде көрсетілмеді) сияқты актерлер ойнады. The Shadow тағы бір радиохитке, The Whistler-ға да әсер етті, оның да сондай құпия әңгімешісі болды.

Марго Лейн

Радио драмасында Марго Лейн (Агнес Мурхед және басқалар ойнады) Кранстонның сүйіктісі, қылмысты шешудегі серіктесі және оның «Көлбеу» екенін білетін жалғыз адам ретінде таныстырылды. Бродвей сахнасындағы жас актриса, кейін «1938 жылғы Гудричтің жазғы радио драмасы» маусымында Уэллстің «Көлбеуіне» қарсы Лейннің дауысын беруге таңдалды. 1994 жылғы фильмде, Пенелопа Энн Миллер бұл рөлді ойнаған, Марго телепат ретінде бейнеленген, оның «Көлбеудің» ойлау қабілеттерін сезінуіне және оларға қарсы тұруына мүмкіндік береді.

Радио драмалық ЛП және CD

1968 жылы Metro Record компаниясының "Лео Лев" лейблі "The Official Adventures of The Shadow" (CH 1048) атты LP-ді шығарды. Бұл альбомда Джон Флеминг жазған 15 минуттық радио-қойылымдар жазылған: "Компьютер есептейді, бірақ Көлеңке біледі" және "Әуе жұктарының дау-дамасы". Брет Моррисон, Грейс Мэтьюс және Сантос Ортега Кранстон/Көлеңке, Марго Лейн және Комиссар Уэстон рөлдерін қайта ойнады. Кен Робертс та хабаршы ретінде оралды. 1970, 1980 және 1990 жылдары басқа лейблдерден ондаған LP-лер шықты, онда Shadow радио-қойылымдарының түпнұсқа жазбаларынан алынған үзінділер болды. Сюжеттік байланысты Уолтер Б. Гибсон жазды, сюжеттік желілер Shadow pulps-терінен бейімделген, ал суреттемесін Вернон Грин жасады. Әр нөмірді "Көлеңке" туралы әңгіме бастады, ал қалған әңгімелер басқа Street & Smith pulps кейіпкерлеріне негізделген. Mad #4 (сәуір-мамыр 1953 ж.) журналында Харви Курцман мен Уилл Эльдер "Ламонт Шэдоускидибумбоум" деген қысқартылған аты бар "Көлеңке" (апострофпен) кейіпкерін пародизациялады. Бұл әңгіме The Brothers Mad (ibooks, Нью-Йорк, 2002 ж.) кітабында қайта басылды. Кейіпкер Mad #14 (тамыз 1954 ж.) журналында "Тылсымшы Мандук" атты қосымшада пайда болды, бұл Харви Курцман мен Уилл Эльдердің "Тылсымшы Мандраке" комиксінің пародисы болды. Бұл әңгіме Mad Strikes Back! (ibooks, Нью-Йорк, 2002 ж.) кітабында қайта басылды. 1960 жылдардағы супергеройлардың қайта жандануы кезінде Archie Comics компания Mighty Comics баспасы арқылы сегіз нөмірлі "Көлеңке" (1964 жылдың тамызынан 1965 жылдың қыркүйегіне дейін) сериясын шығарды. Бірінші нөмірде "Көлеңке" радио нұсқасына негізделген, бірақ сары шашымен. #2 санында (қыркүйек 1964 ж.) кейіпкер Роберт Бернштейн және Джон Розенбергердің жасыл және көк костюміндегі мықты супергеройге айналды. Осы сегіз нөмірлік серияның кейінгі нөмірлерін Суперменнің авторы Джерри Сигел жазды. Бұл өзгеріс жақсы қабылдамады. "Американдық комикс хроникалары" журналында: "Арчидің жасаған нұсқасы классикалық Көлеңкені бейнелейтін барлық нәрсеге қайшы келеді, ол көптеген жағдайларда 1960 жылдардың ең ірі комикс қателіктерінің бірі саналады".

1970 жылдар

1973 жылдан бастап DC Comics 12 томдық серияда (қараша 1973 – қыркүйек 1975) жазушы Деннис О’Нил мен суретші Майкл Калутаның кейіпкерді "атмосфералық бейнелеуін" жариялады. Бұл бейнелеу, түпнұсқалық журналдағы және радиодағы кейіпкерлерге адал болуға тырысты. Калута 1-4 және 6 томдарды салған, одан кейін Фрэнк Роббинс, сосын Э. Р. Круз жұмыс істеді. Тағы бір түпнұсқалық әдебиет кейіпкері – "Қорған" 11-ші томда қонақ ретінде пайда болды. Көлеңке DC-нің "Бэтмен" комиксінің 253-ші санында (қараша 1973) да пайда болды, онда Бэтмен қартайған Көлеңкемен бірігіп, әйгілі қылмыспен күресушіні өзінің "ең үлкен шабыты" деп атайды. "Бэтмен" комиксінің 259-шы санында (қараша-желтоқсан 1974) Бэтмен тағы да Көлеңкемен кездеседі, және біз Көлеңкенің бұрын Брюс Уэйннің өмірін сақтап қалғанын, ал Көлеңке Бэтменнің кім екенін білетінін білеміз (бірақ ол Бэтменге оның құпиясы қауіпсіз екенін айтады). Көлеңке DC-нің "Детектив комикстері" #446 (1975), 4-бет, 2-кадрде де еске алынады: Бэтмен костюмсіз және ескі түнгі күзетші кейпінде, Көлеңкеге қылмыспен күресуге қатысты ойын түйіндейді.

21 ғасыр

2011 жылдың тамызында Dynamite компаниясы Condé Nast-тан The Shadow-ға комикстер сериясы және бірнеше мини-сериалдар үшін лицензия алды. Оның тұрақты алғашқы сериясын Гарт Эннис жазды, ал суреттерін Арон Кэмпбелл салған; ол 2012 жылдың 19 сәуірінде жарық көрді. Бұл серия 26 нөмірден тұрады; тұрақты серия 2014 жылдың мамырында аяқталды, бірақ 2014 жылдың шілдесінде #0 пролог саны жарияланды. Содан кейін Dynamite сегіз нөмірлік «Маскалар» мини-сериалын шығарды, онда 1930 жылдардағы The Shadow, Dynamite-тың басқа детективтік комикстерінің кейіпкерлері – Жәндік, Жасыл құйрық және Като, сондай-ақ 1930 жылдардағы Зорро және Dynamite комикстерінен тағы төрт детективтік дәуірдің батырлары бірікті. Dynamite «The Shadow: Year One» атты 10 нөмірлік мини-сериалды ұсынды, одан кейін бес нөмірлік «The Shadow/Green Hornet: Dark Nights» және қазіргі заманда өтетін алты нөмірлік «The Shadow: Now» мини-сериалдары жарық көрді. 2015 жылдың тамызында Dynamite Entertainment Каллен Банн жазған және Джованни Тимпано салған «The Shadow» сериясының 2-томын бастады.

Фильмдер

Көлеңке кейіпкері фильмдер мен қысқаметражды фильмдер үшін бейімделді.

Көлеңкелі фильмдер қысқаметражды (19311932)

1931 және 1932 жылдары Брайан Фой Продакшнс компаниясы алты қысқа фильмнен тұратын серияны жасады, ал Universal Pictures компаниясы оларды таратты. Бұл серия танымал "Detective Story Hour" радио бағдарламасына негізделген және "Қайратты" (The Shadow) баяндаған. Қысқа фильмдерде радио бағдарламасында "Қайратты" сомдаған Фрэнк Ридик-младшийдің дауысы естіледі. Алты фильм: "Құтқаруға келген тонаушы" (© 22 шілде 1931), "Қамауда" (© 21 қыркүйек 1931), "Жабық еріндер" (© 30 қазан 1931), "Құпия үй" (© 11 желтоқсан 1931), "Қызыл көлеңке" (© 12 қаңтар 1932) және "Цирк келеді" (© 27 қаңтар 1932).

Көлеңкелер шабуылдайды (1937)

"Көлбеудің соққысы" фильмі 1937 жылы шықты, онда басты рөлді Род Ла Рок ойнады. Ламонт Гранстон (оның есімі титрлерде де, газет мақаласында да дәл осылай жазылған) адвокат кеңсесіндегі ұрлыққа қарсы күресу үшін "Көлбеу" деген құпия есімді қабылдайды. "Көлбеудің соққысы" (1937) және оның жалғасы "Халықаралық қылмыс" (1938) фильмдері Grand National Pictures компаниясымен шығарылды.

Халықаралық қылмыс (1938)

Ла Рок келесі жылы «Халықаралық қылмыс» фильмімен оралды. Бұл нұсқада репортер Лэмонт Кранстон (бұрынғы фильмде Гранстон деп жазылған болса да) – криминологиямен әуесқойлықпен айналысатын және «Көлдір» есімін радиодағы әдемі әрекет ретінде пайдаланатын детектив. Томас Джексон полиция комиссары Уэстон рөлін сомдады, ал Астрид Аллуин Кранстонның ассистенті Фиби Лейн рөлінде ойнады.

Көлеңке (1940)

The Shadow, 15 тараудан тұратын фильм-сериал, Columbia Pictures студиясымен түсірілген және Виктор Джоридің басты рөлде ойнаған, 1940 жылы кинотеатрларда көрсетілімге шықты. Сериалдың басты жауы, Қара жолбарыс – АҚШ-тың теміржол желілерін және зауыттарын саботаж жасайтын қылмыстық гений. Ламонт Кранстон осы қылмыскерді әшкерелеп, оның зұлымдық әрекеттерін тоқтату үшін өзінің көлеңкелі екінші жағына айналуы керек. Көлеңке ретінде Джори толығымен қара костюм мен плащ киеді, сондай-ақ оның сыртқы келбетін жасыруға көмектесетін қара маска тағады.

Көлеңке қайтып келеді, Масканың артында және Жоғалған ханым (1946)

Төмен бюджетті Monogram Pictures киностудиясы 1946 жылы Кэйн Ричмонд бас рөлде ойнаған "Көлбеу" B фильмдерінің үш фильмін ("Көлбеу қайтып келеді" © 31 қаңтар 1946, "Бетперде артында" © 1 сәуір 1946 және "Жоғалған ханым" © 20 шілде 1946) жылдам түсіріп шығарды.

Көлеңке (1994)

1994 жылы кейіпкер тағы да бір көркем фильмге бейімделді – "Көлбеу", ондағы басты рөлдерді Алек Болдуин Ламонт Кранстон рөлінде және Пенелопа Энн Миллер Марго Лейн рөлінде ойнады, ал Джон Лон Шиван Хан рөлін сомдады, ол түпнұсқа сериядағы қайта оралатын Азиялық жауластың рөлінде болды және Шыңғыс ханның тікелей ұрпағы екенін мәлімдеді. Фильмнің бастапқы сахнасында Кранстон зұлым және жемқор Ин Коға (сөзбе-сөз "Қара бүркіт") айналады, ол 1930-шы жылдардың басында Моңғолиядағы қатыгез соғыс басшысы және опиум контрабандашысы. Ин Коны құпиялы қасиетті Тулкудың агенттері ұрлап әкетеді, ол соғыс басшысының шын мәнінде Нью-Йорктік Ламонт Кранстон екенін біледі. Тулку оны өзгертуге бейім екенін айтады, себебі Кранстон өзінің бойындағы зұлымдықты білгендіктен, ол басқа адамдардағы осындай зұлымдықты тану және оған қарсы күресуде тиімді болады, сондай-ақ өзінің жасырын психикалық күшін қалай пайдалану керектігін үйренеді. Басында қарсылық көрсеткен Кранстон, енді Тулкудың бақылауында екенін мойындайды. Уақыт өте келе ол өзгеріп, ойларды оқуды және адамдардың санасын тұмандырып, олардың көзқарасын өзгертіп, өзін көрінбейтін етуді үйренеді. Кранстон Нью-Йорк қаласына оралып, адамзатқа жасаған бұрынғы зұлымдықтарының өтеуі ретінде "Көлбеу" кейпін киеді: "Адамдардың жүрегінде қандай зұлымдық жасырынып тұрғанын кім біледі? Көлбеу біледі."

Көлбеудің агенттер желісі бар, олардың әрқайсысы енді өзіне ұқсас жүзік тағады, содан кейін оған телепатия қабілетімен туған Марго Лейн қосылады, ол Кранстонның кім екенін тез біледі. Фильмде зұлым Шиван Хан Ин Коның ізбасары болып табылады, ол кейінірек Тулкудың шәкірті болады, иллюзия мен телепатияның бірдей күштерін үйренеді, бірақ ешқашан кісі өлтіру жолынан қайтпайды немесе өкініш білдірмейді. Ол ата-бабасының мұрасын аяқтауға тырысады – әлемді жаулап алуға, Нью-Йорк қаласын жою арқылы, өзінің күшін көрсету үшін жаңадан жасалған атом бомбасын қолдану арқылы. Хан сәттілікке жақындады, бірақ Көлбеу оны тоқтатады. Соңғы психикалық жекпе-жекте кейіпкер телекинетикалық күшпен айнаның сынық бөлігін жаудың маңдайына лақтырып, оны бірден есінен айырады. Шиван Хан өлтірілмейді және белгісіз психиатриялық ауруханада оянады, онда ол енді Көлбеудің құпия агенті болып табылатын дәрігердің қарауында. Басына келген жарақаттан кейін оның маңдай бөлігіне операция жасалып, телепатиялық қабілеттері алынып тасталды және оны психиатриялық ауруханада қамауда ұстауға мәжбүр етті. Фильм "Көлбеу" романдары мен комикстеріндегі элементтерді, радиошоуда ғана сипатталған сананы тұмандыру қабілетімен біріктіреді. Фильмде Алек Болдуин, Көлбеу рөлінде, қара плащ пен аузы мен жағын жабатын ұзын қызыл шарф киеді; ол сондай-ақ қара, қос кеуделі пальто және кең қалпақты қара шляпа тағады. Түпнұсқа романдардан өзгеше, ол фильмде ұзын стволы бар, никельмен қапталған және асық сүйегінен жасалған модификацияланған M1911 .45 калибрлі жартылай автоматты тапаншамен қаруланған. Шындығында, ондағы қарулар "Күміс қызыл" деген лақап аталған модификацияланған LAR Grizzly Win Mags тапаншалары болды. Фильмде сондай-ақ бірінші рет: Кранстонның Көлбеу кейпінде жалған бет иллюзиясын жасау қабілеті көрсетілді, бұл оған түпнұсқа романдар мен комикстердегі кейіпкердің физикалық бейнесіне ұқсас көрініс береді. Фильм қаржылық және сындық тұрғыдан сәтсіз аяқталды.

Жасалмаған Сэм Раймидің "Көлбеу" көркем фильмі

2006 жылдың 11 желтоқсанында SuperHero Hype веб-сайты режиссер Сэм Райми мен Майкл Услан Columbia Pictures үшін жаңа "Shadow" фильмін бірлесіп өндіретінін хабарлады. Бұл фильмге бірнеше "Көше және Смит" пульпалық кейіпкерлерінің, оның ішінде "Shadow", "Avenger" және "Doc Savage" кіретіні күтілді. Осы сценарийді Сиаваш Фарахани жазған деген ақпарат тарады. 2007 жылдың 16 қазанында Райми: "Менің өндіріс серіктесім Джош Доненмен бірге "Shadow" туралы қазіргі уақытта жаңалықтарым жоқ, бірақ біз "Shadow" құқықтарын алдық. Мен бұл кейіпкерді өте жақсы көремін және кейіпкерге лайықты оқиға жасауға тырысып жатырмыз" деді. 2012 жылдың 23 тамызында ShadowFan веб-сайты Сан-Диегодағы 2012 Comic Con-да өткен сұрақ-жауап сессиясында режиссер Сэм Райми "Shadow" фильмі жобасының жай-күйі туралы сұраққа жауап беріп, олар жақсы сценарий жаза алмағанын және фильм жоспарланғандай шығарылмайтынын мәлімдеді.

Ойынның бейімделулері

Ocean Software компаниясы 1994 жылғы фильммен байланысты "Көлеңке" атты видео ойынды жасады. Ойын Super Nintendo Entertainment System жүйесінде жарық көруі жоспарланған, бірақ фильмнің кассадағы сәтсіздігінен кейін, дайын болғанына қарамастан, ойын ешқашан шығарылмады. Содан бері ойынның ROM-ы интернетке тарап кетті. Bally компаниясы 1994 жылы "Көлеңке" фильміне негізделген пинбол автоматын шығарды. Ойынды Брайан Эдди жасаған. Ойын Phurba бөгеттері сияқты механикалық мүмкіндіктерді, әдемі ойын дизайнын және ерекше жоғарғы ойын алаңын тиімді пайдалану арқасында бүгінгі күнге дейін танымал.

Теледидар

Кейіпкерді теледидарға бейімдеуге екі рет әрекет жасалды. 1954 жылы түсірілген алғашқы туындының атауы "Көлеңке" ("The Shadow") болды, оның басты рөлінде Том Хелмор Ламонт Кранстон рөлінде ойнады. 1958 жылғы екінші әрекет "Көрінбейтін кекші" деп аталды, бірақ ол ешқашан көрсетілген жоқ. Түсірілген екі эпизод театрлық фильмге жиналып, сол атаумен шығарылды. 1962 жылы ол қосымша түсірілімдермен "Бурбон-стрит көлеңкелері" ("Bourbon Street Shadows") деген атпен қайта шығарылды. Содан кейін Фингер Теодор Тинсли жазған "Қауіпті серіктестер" ("Partners of Peril") атты "Көлеңке" туындысын Бэтменнің "Химиялық синдикаттың ісі" ("The Case of the Chemical Syndicate") атты алғашқы оқиғасының негізі ретінде пайдаланды. Кейіннен Фингер "Менің алғашқы Бэтмен сценарийім – "Көлеңке" оқиғасының өрнегі болды" және "Бэтмен бастапқыда пульп стилінде жазылған" екенін ашық мойындады. Бұл ықпал Бэтменнің қылмыскерлерді өлтіргеніне немесе мүгедек қылғанына өкініш білдірмеуінен және қару қолданудан тартынбауынан да көрінді. Біріншісінде Бэтмен "Көлеңке" өзінің ең үлкен ықпалы екенін мойындады, ал екіншісінде "Көлеңке" Бэтменге оның Брюс Уэйн екенін білетінін, бірақ оның құпиясы оның қасында қауіпсіз екенін айтады. Алан Мур "Көлеңкені" өзінің DC Comics-тің "V for Vendetta" мини-сериясының басты кейіпкері V-ді жасаудағы маңызды ықпал етушілердің бірі деп атады, ол кейіннен 2006 жылы шыққан Warner Bros. көркем фильміне айналды. "Көлеңке" сонымен қатар Диснейдің 1991–1992 жылдардағы "Қараңғы үйрек" ("Darkwing Duck") мультсериалына шабыт көзі болды. 2015 жылғы "Fallout 4" видео ойыны "Күміс кебін" ("the Silver Shroud") деп аталатын кейіпкерге негізделген квесттер сериясын қамтиды, ол ескі әлем радиошоуындағы маскалы қылмысқа қарсы күресетін детектив. Ламонт Кранстон тобының аты "Көлеңке" кейіпкерінің екінші жағынан алынған.