Кіріспе

Deep Blue Goodby - американдық жазушы Джон Д. Макдональдтың Трэвис МакГи сериясындағы 21 романның біріншісі. 1964 жылы Fawcett Publications редакторы Нокс Бёргер тапсырыс берген бұл кітап, серия үшін Флоридадағы тұрғын үй базасындағы тергеуші басты кейіпкерді орнықтырады. 21 томдық серияның барлық атауларында түс қолданылады, бұл оның баспашысы ұсынған есте сақтау құралы, соның арқасында әуежайларда кітап іздеп жүрген саяхатшылар олар әлі оқымаған Макдональдтың кітаптарын бірден тани алады. (Макдональд тағы екі басқа романға да түс қосты: Жасыл жарқын және Қыз, алтын сағат және барлығы.)

Тұжырымдама және шығармашылық

Макдональд сонымен қатар МакГи сериясындағы барлық романдарды Трэвис МакГи өмірі мен оқиғаларының көп бөлімдерден тұратын бір ұзақ хикаясы деп есептейтінін айтты. Сондықтан, "The Deep Blue Good by" кітабы серияға жаңадан қызығушылық танытқан оқырмандар үшін жақсы бастама болар еді. Барлық 21 роман МакГидің тарихы, өмірі мен психологиясы туралы қосымша мәліметтер берсе де, серияның ең қызықты тұсы – оның онжылдықтар бойы жетіліп, дамып, қартайып өзгеруін көру. Сонымен қатар, біз американдық мәдениеттің Кеннеди жылдарынан бастап, 60-шы және 70-ші жылдардағы хиппилердің қарсы мәдениеті мен сексуалдық революцияға дейін, содан кейін Рейган жылдарының ортасындағы 80-ші жылдарға дейін қалай өзгеретінін көреміз. Мәдениеттің рухын көркем безендіре білген жазушы ретінде Макдональд Чарльз Диккенспен теңестіріледі. МакГи романдарын тізбектеп оқу оқырманға американдық мәдениет өзгерер келе МакГидің де қалай өзгеретінін көрудің қызықты мүмкіндігін береді. Макдональд кейіпкерді жасағанда оны қаланың атымен Даллас МакГи деп атауды жоспарлаған, бірақ Кеннедиге жасалған қастаннан кейін бұл есімнің жағымсыз ассоциациялары бар екенін түсінді. МакГиге есім табу үшін ізденіп жүргенде, досы оған Калифорниядағы көптеген әскери-әуе базаларының аттарына қарауды ұсынды. Макдональдтың назарын Ферфилдтегі Трэвис әскери-әуе базасы тартып, ол кейіпкерін Трэвис деп атады. МакГи алғаш рет 1964 жылы "The Deep Blue Good by" романында пайда болды және соңғы рет 1985 жылы "The Lonely Silver Rain" романында көрінді. 1980 жылы МакГидің "Жасыл сарқыншақ" романы Ұлттық кітап сыйлығын жеңіп алды. МакГи романдарында әрқашан жаңа әйел серіктестер, кейбір жағымсыз кейіпкерлер, Флорида, Мексика және Кариб теңізіндегі экзотикалық орындар, сондай-ақ "Мейер" деген атпен белгілі, әлемдік деңгейдегі танымал Ph.D. экономистінің қатысуы орын алады.

Травис МакГидің профилі

Шерлок Холмс Бейкер көшесіндегі әйгілі мекенжайы болғандай, МакГи өзінің 52 футтық (16 м) қайығында, «Бюстед Флаш» деп аталатын тұрақты тұрағына ие болды, оған покерде жеңіске жеткен сәттілігін бастаған қолдан есім берілді. Ол Форт-Лодердейл, Флорида, Баия Мар маринасының F-18 тұрағында орналасқан. МакГи сондай-ақ, ол сатып алғанға дейін көп бұрын пикапқа айналдырылған және сол қолмен «қорқынышты электр көк» түске боялған ретро Роллс-Ройстың иесі. МакГи оны Мисс Агнес деп атады, бастауыш мектептегі бір мұғалімінің есімімен, оның шашы да сондай түсте болған. МакГидің визиткасында «Құтқару кеңесшісі» деп жазылған, ал бизнестің көп бөлігі ауыздан ауызға таралады. Оның клиенттері әдетте маңызды және/немесе құнды нәрседен айырылған (әдетте адал емес немесе заңсыз жолмен) және оны заңды түрде қайтаруға мүмкіндігі жоқ адамдар. МакГидің әдеттегі төлемақысы – заттың құнының жартысы (қайта табылмаса). МакГи қажет болғанда ғана жұмыс істейді, көбінесе ақшасы (Флаштағы «жасырын шұңқырда» сақталған) азайғанда ғана тапсырыс алады. Бірақ бір оқиғада МакГи ұзақ жылдар бойы дос болған адамның өлімі үшін кек алады. Тағы бір оқиғада ол досының қызы күйеуінің оны неге өлтіргісі келетінін білуін сұрайды. Кейде ол жалдамалы болуы мүмкін, бірақ ол жалдамалы емес. МакГи дене бітімінде – бойы ұзын, күңгірт терілі, құмды шашты, ақшыл сұр көзді ер адам. Бірнеше кітапта ол Корей соғысының АҚШ армиясының қатысушысы екені айтылады. Алайда, кейінірек жазылған кітаптарда ол қашан қызмет еткені туралы нақты мәлімет берілмейді. Кейінгі романдарының бірі «Жасыл қашау» романында оның әскери қызметі Корея емес, Вьетнам соғысы кезінде болған деген болжам бар. «Жалғыз күміс жаңбыр» романында ол банктік сақтау жасушасына кіреді, онда ол әкесі, анасы және інісінің «бәрі де қаза болған» фотосуреттері сияқты бірнеше құнды естеліктерді сақтайды. Ол сондай-ақ сақтау жасушасында өзінің Күміс жұлдызы, Қызыл жүрегі және АҚШ армиясының «сержант МакГиге» берген құрметті босату куәлігі бар екенін айтады. Оның Жан есімді қызы бар, ол «Жалғыз күміс жаңбыр» романында көп бұрынғы махаббат оқиғасының нәтижесінде өзін таныстырғанға дейін оған белгісіз болды. Ол колледж футболындағы ең үздік ойыншы болды (қорғаушы), бірақ «А Deadly Shade of Gold» кітабында тізе жарақатынан кәсіби футбол ойнамағанын айтады. Алайда, «Түркүаз зар» романында ол спорттық тривиа жанкүйеріне бірнеше маусым бойы кәсіби футбол ойнағанын мойындайды. Психологиялық тұрғыдан ол – ойлы және құпиялы адам. Жасы үлкен болса да (оны серияның басында 30-ға, ал соңында 50-ге жуық деп көрсететін сирек кездесетін «нөлдері бар туған күндері» туралы сілтемелер), ол кәсіби спортшының жылдамдығы мен икемділігін сақтайды. Оның бойы 6'4" (1.95 м), ал «жауынгерлік салмағы» 205 фунт (93 кг) болса да, ол көрінетіннен әлдеқайда күшті, қалың білегі және ұзын қолы бар; кейде, көреген қарсылас онымен күресу туралы шешім қабылдағанда осы ерекшеліктерді байқайды. МакГи әдейі үйлесімсіз, шатастырып, әуесқой болып көрінеді, бірақ оның керемет рефлекстері мен бұлшық есі бар. Оның белдеуі 33 дюйм, жакетінің ұзындығы 46, ал жеңінің ұзындығы 17 дюйм және 34 дюйм. МакГи өзінің фитнес режимін жиі талқылайды, әдетте жалқау кезеңнен кейін өзінің фитнесін қалпына келтіру тұрғысынан: жүзу және спринт жиі айтылады. Бір кезде ол түтік шегуді тастап, физикалық формасын сақтау үшін осы әдеттен бас тартты. Жауынгерлік өнер стратегиясы ретінде ол жиі бетін жауып, қарсыласының күресу стилін зерттей отырып, қарсыласын тыныштандырып, шаршату үшін қолдары мен шынтақтарымен соққыларды бұзады. Соңғы романында МакГи қытайлық тай-чи өнерін тәжірибелеп жатқаны сипатталады. Алайда, басқа ойдан шығарылған детективтерден айырмашылығы, мысалы, Реймонд Чандлердің қажыған және әлемнен шаршаған Филип Марлоудан айырмашылығы, МакГи үшін маңызды нәрсеге: оның ар-намысы, міндеті және ашуы. «Ақ қызғылт сары» журналының «Шатыр» журналының классикалық түсіндірме сөзінде МакГи былай деп ойланады: «Енді, әрине, Глэйдстерді қарсы шабуылмен басып алудың барлық әрекеттерінде сәтсіздікке ұшыраған соң, біз оларды Ағаш өзенінен суды тартып алып, баяу-ақ жоямыз. Мемлекет өзінің даналығымен әрбір екі жобалаушыға су ағынын арналарға бұруға мүмкіндік береді, бұл оған «су жағалауы» жерлерін сатуға мүмкіндік береді. Солтүстіктегі Коркскрю батпағында да ежелгі ақ шашы бар кипарис ағаштары өліп жатыр. Коплендтен солтүстікке қарайғы барлық жерде орман кесілген, ол ешқашан қайтадан өспейді. Батпақтар құрғаған сайын, үлкен өрттер жиілеу болады. Экология өзгереді, балықтар азаяды, мангр құрғақтықтан туған жаңа аурулардан өледі. Бұл 1965 жылы жарық көрген кітапта жазылған, сол кезде халық экология туралы көп білмеген».

Сюжеттің қысқаша мазмұны

The Deep Blue Good by МакГи оқырмандарын оның тұратын жері, Busted Flush (покер ойынында ұтып алған қайық үйі) және оның тоқтаған орны, Баия Мар Маринасындағы Ф 18 Флорида штатының Форт-Лодердейл қаласында таныстырады. Алғашқы тарауларда МакГи үйленбеген, әйелдермен достық қарым-қатынас құра алатын, сонымен қатар оларға ынтық болатын және қағидалы адам екенін білеміз (бірақ олар оның тұрақсыз эмоционалдық жағдайы мен ағымдағы жағдайына тәуелді; МакГидің өзінің сөзімен айтқанда, "кейбіреулерін мен тым, тым көп бүгіп жіберуі мүмкін, бірақ сындырмаймын"). МакГи сериясының тағы бір ерекшелігі – МакГи клиенттері үшін қалпына келтіру үшін күресуге мәжбүр болатын түрлі-түсті және әрқашан жаман жігіттердің аяқталмайтын шеруі. Бұл алғашқы оқиғада басты қарсыласы – Джуниор Аллен, күлімдеген, сырттай достық, ірі, "мысықтай шапшаң", күшті және патологиялық зұлым адам. Оқиға Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Флорида Киіздерінің тумасы болған солдат әкелген байлықпен басталады. Бұл солдат әскери қызметтен босатылар алдында тағы бір солдатты өлтіріп, Киіздерге қашып, қазынасын сол жерге көмеді. Кейіннен ол АҚШ армиясы тарапынан ұсталды және әскери түрмеге жіберілді, онда ол Джуниор Алленмен танысты. Аллен Киіздерде жасырылған байлық туралы шамалы мәліметтерді біліп алды және түрмеден шыққаннан кейін оны іздеуге барып жетті. Оқиғада Алленнің ұрыдан сериялық зорлаушыға, содан кейін кісі өлтірушіге айналуымен байланысты психотикалық мінез-құлқы бейнеленген. Біз МакГидің ептілігін, айласын және физикалық қабілетін көреміз, ол Алленді табу және ақырында байлықты қайтару үшін жүйелі түрде жұмыс істейді. Алайда, МакГидің көптеген кітаптарындағыдай, ол табысты қалпына келтіру үшін ауыр құн төлейді. Шындығында, бүкіл серия бойында МакГидің пайдасы шығындардан асып түсетін қалпына келтіру жасағаны күмәнді. "Deep Blue Good by" МакГи іздеп жүрген көк асыл тастардың бір бөлігі Джуниор Алленмен болған қақтығыс кезінде қайыққа төгіліп, мұхиттың түбіне түскенде орын алады. Атаудағы фраза бұл кітапта қолданылмайды, бірақ кітаптағы барлық фразалар үшінші кітабынан бастап қолданылады, ол – A Purple Place for Dying. Соңында Трэвис МакГи шамамен 22 668 долларға бес асыл тас қалпына келтірді. МакГи Кэти Керрден шығындар үшін 1 668 доллар және қалпына келтіру үшін 1 000 доллар алды.

Фильмге бейімделу

1970 жылы Трэвис МакГи Род Тейлордың қатысуымен түсірілген "Күлекке қарағанда қараңғы" фильмімен үлкен экранға шыққанда, фильм Роджер Эберт және басқа да сыншылардың жақсы бағасын алды, бірақ ол серияға айналмады. Рольге Джек Лорд пен Роберт Калп та қарастырылған. Джон Макдональд Стив Маккуин немесе Вик Морроудың ойнағанын қалаған. 1983 жылғы телефильмде Сэм Эллиотт Трэвис МакГи рөлін ойнады. Фильм МакГиді Калифорнияға көшіріп, романның оқиғасының негізгі орны болған Флориданы қалдырды. 1967 жылы автор Макдональд Трэвис МакГи туралы телесериалға рұқсат бермей, адамдар телеарнада жиі көрсе, романдарды оқуын тоқтататынын айтты. Оливер Стоун режиссерлік еткен, Леонардо Ди Каприоның Трэвис МакГи рөлінде ойнаған "The Deep Blue Good" фильмі 2011 немесе 2012 жылға жоспарланған. 2010 жылдың сәуірінде фильмнің атауы "Трэвис МакГи" деп өзгертілді. 2011 жылдың сәуірінде Пол Гринграсс фильмді түсіруге қызығушылық танытты. 2014 жылдың ақпанына дейін бұл жоба іске аспады және фильм дамытылуда деп саналды. 2014 жылдың 4 наурызында Джеймс Мангольд режиссер болып тағайындалды, ал Ди Каприо Дженнифер Дэвиссон Киллоран мен Эми Робинсонмен бірге фильмді өндірді. Дана Стивенс пен Карио Салем алғашқы сценарийді жазды. 15 шілдеде Кристиан Бейл Деннис Лехеннің сценарийі бойынша "The Deep Blue Good" фильмінің басты рөліне тағайындалды. 2015 жылдың 25 ақпанында Розамунд Пайк фильмдегі әйел басты рөлді алғаны хабарланды. 24 тамызда Бейлдің тізесіне жарақат алғандықтан түсірілім тоқтатылды.