Кіріспе

12 ғасырдағы Мидлхэм қамалы, Англия

Мидлхэм қамалы – Англияның Солтүстік Йоркшир графтығындағы Уэнслидейлдегі Мидлхэмде орналасқан қираған қамал. Оны 1190 жылы Роберт Фицрандольф, Мидлхэм мен Спенниторнның үшінші лорды салдырған. Бұл қамал Ричард III патшаның балалық шағының отаны болған, бірақ ол өмір сүрген жылдарының көп бөлігін онда өткізбеді. Қамал Ричмондтан Скиптонға созылатын жолды қорғау мақсатымен салынған, алайда кейбір деректер бойынша қамалдың алғашқы орны осы мақсатқа кейінгі орнынан гөрі тиімдірек болған. Ричард III патшаның қайтысынан кейін қамал патшалыққа қарасты болды, бірақ 17 ғасырда қирауға ұшырады. Қамалдан алынған көптеген тастар Мидлхэм ауылындағы басқа да ғимараттардың құрылысына қолданылды.

Тарих

Мидлхэм қамалы бұрынғы мотта және бейли қамалының – Уильямс Хилл деп аталатын қамалдың орнына жақын салынған. Оның орны әлі де жақын маңда көрініп тұр, бірақ бұрынғы қамал орнында тас немесе қорғаныс құрылыстарының қалдықтары табылмаған. Тарихшылардың пікірінше, алғашқы қамалдың қорғаныс қабырғалары ағаштан тұрғызылған. 1270 жылы жаңа Мидлхэм қамалы Невилл әулетінің меншігіне өтті. Әулеттің ең танымал өкілі – Ричард Невилл, Уорвик графының 16-шы ұлы, тарихта «Патша жасаушы» деп белгілі болған Розалар соғысының маңызды тұлғасы. 1460 жылы желтоқсанда Уэйкфилд шайқасында Йорк герцогы Ричард қаза болғаннан кейін, оның кіші ұлы Глостер герцогы Ричард Уорвиктің қамқорлығына алынып, Уорвиктің отбасымен бірге Мидлхэмде тұрды. Оның ағасы, король Эдуард IV, 1469 жылы Уорвик тұтқындағаннан кейін қысқа мерзімге Мидлхэмде қамауда болды. 1471 жылы Барнет шайқасында Уорвик қаза тапқаннан және Эдуард таққа қайта оралғаннан кейін, Ричард Уорвиктің кіші қызы Энн Невиллге үйленді және Мидлхэмді өзінің басты резиденциясы етіп белгіледі. Олардың ұлы Эдвард (Мидлхэмдікі Эдвард деп аталды) шамамен 1476 жылы қамалда дүниеге келді және 1484 жылы сол жерде қайтыс болды. Ричард III патша болып таққа отырды, бірақ екі жылдық билігінің кезеңінде Мидлхэмде көбінесе болған жоқ. 1485 жылы Босворт шайқасында Ричард қаза болғаннан кейін, қамал Генрих VII-ге қарасты және Джеймс I билікке келгенге дейін корольдік меншікте болды, содан кейін сатылып жіберілді. Елизавета I патшалығы кезінде Лорд Хантингдон қамалды толық бұзуды және оны Манор үйіне айналдыруды ұсынды. Хантингдон лорд-қазынашыға жоспарды және королеваның оны ресми міндеттерін орындағанда пайдалану мүмкіндігін баяндайтын хат жазды. 17 ғасырда қамал пайдаланылмай, тозығы жетті және I санаттағы ескерткіш ретінде тіркелген.

Сипаттама

Қала - тығыз, массивті құрылым, қираған болса да, қабырғаларының көп бөлігі сақталған. Жоспарында қарапайым тіктөртбұрыш болатын қала, кейінірек перде қабырғасымен қоршалған алып Норман қорғанынан тұрады, оған соңыннан кең, сарайлық тұрғын үйлер қосылды. Қаланың орналасқан жері Ричмондтан Скиптонға дейінгі жолдағы қауіпсіз пана болды, және осы тұрғыдан ол жолды және Ковердейл аймағын қорғады. Певснердің айтуынша, 12 метрлік мотылы бар түпкілікті қаланың орны 1190 жылғы кейінгі қалаға қарағанда жолды қорғауға әлдеқайда қолайлы болған. Қорған басқа ірі шаршы қорғандарға ұқсас, бірақ тек екі қабаты бар, солтүстіктен оңтүстікке дейін 32 метр, ал батыстан шығысқа дейін 24 метр болатын, Англиядағы ең үлкендердің бірі. Ол екі деңгейде де ішкі қабырғамен бөлінген, әр бұрышында және әр қабырғасының ортасында мұнаралар орналасқан. Бірінші қабатта екі үлкен, бастапқыда күмбезделген бөлме бар, ал үстінде биік терезелермен қоршалған екі кең зал орналасқан. Кіреберіс әдеттегідей, бірінші қабатқа баспалдақпен, ал кейінірек салынған шіркеудің үйі сол бағытты қорғайды. Жөнделген спиральді баспалдақ оңтүстік-шығыс бұрыштық мұнараның жоғарғы жағына жетеді, онда айналасындағы қала мен ауылды, соның ішінде оңтүстік-батыстағы бастапқы қаланың мотылын көруге болады. Оңтүстік-батыс мұнараны кейде Ричард III-нің ұлы Эдуард мұнарада туылғаны үшін «Принц мұнарасы» деп атайды, бірақ мұндай деректердің ешқайсысы құжаттастырылмаған: 1538 жылы жасалған сараптамада ол жай ғана «Rounde Towre» деп аталады. 13 ғасырға қатысты перде қабырғасы қаланы концентрлі түрде қоршап, оны ықпамды және тиімді қорғаныс құрылымына айналдырады, бірақ ол қауіпсіздікке қарағанда жайлылық үшін салынған. 15 ғасырда Невиллдер осы қабырғаларға қарсы залдар мен үй-жайлардың әсерлі кешенін салып, қаланы олардың мәртебесіне лайық ақсүйектерге арналған шынымен керемет резиденцияға айналдырды. Оларды күзетуге қосу үшін бірінші қабат деңгейіндегі көпірлер салынды, ал үлкен залдың төбесі де көтерілді, мүмкін, клерсторий немесе тағы бір бөлме үшін орын жасау үшін. Қалаға кіру солтүстік-шығыс бұрыштық мұнара арқылы жүзеге асырылады, бірақ бұл да 15 ғасырдағы өзгеріс. Түпкілікті қақпа үйінің тек іргетастары ғана сақталған, ол шығысқа қарай, қазір жойылған сыртқы аулаға қарап тұр. Қақпа ғимараты 14 ғасырда диагональды мұнаралармен және аркамен қайта жаңартылды. Тас қабырғаларында шабуылдаушыларға қарсы снарядтарды ұшыруға арналған ойыстар жасалған.