Кіріспе
Германиядағы қайта өрлеу дәуірі – Солтүстік қайта өрлеу дәуірінің бір бөлігі болып табылатын, 15- және 16-ғасырларда неміс ойшылдары арасында тараған, итальяндық қайта өрлеу дәуірінен пайда болған мәдени және көркемдік қозғалыс еді. Қайта өрлеу гуманизмінің түрлі неміс мемлекеттері мен княздықтарына таралуы өнер мен ғылымның көптеген саласына, әсіресе, үлкен әсер етті. Архитектура, өнер және ғылым салаларында көптеген жетістіктерге қол жеткізілді. Германия 16-ғасырда бүкіл Еуропаны билеген екі маңызды жаңалықты дүниеге әкелді: баспа және протестанттық реформация. Неміс гуманистерінің ең ірі өкілдерінің бірі – Конрад Цельтис (1459–1508). Цельтис Кельн мен Гейдельбергте білім алды, содан кейін Италияны аралап, латын және грек қолжазбаларын жинады. Тациттің ықпалымен, ол «Germania» еңбегін неміс тарихы мен географиясын таныстыру үшін пайдаланды. Соңында ол поэзияға өмірін арнады, онда Германияны латын тілінде жырлады. Тағы бір маңызды тұлға – Иоганн Реухлин (1455–1522), ол Италияның әртүрлі қалаларында оқыды және кейіннен грек тілін оқытты. Ол христиан дінін тазарту мақсатымен еврей тілін зерттеді, бірақ шіркеу тарапынан қарсылыққа тап болды. Неміс қайта өрлеу дәуірінің ең көрнекті суретшісі – Альбрехт Дюрер, ол ағашқа ойылған және гравюралық өнерімен, сондай-ақ суреттері мен портреттерімен әйгілі болды, олардың бәрі Еуропаға кеңінен таралды. Бұл кезеңдегі маңызды архитектуралық ескертулерге Ландшут резиденциясы, Гейдельберг қамалы, Аугсбург қалалық әкімшілігі және Мюнхендегі Мюнхен резиденциясының Антиквариумы жатады, ол Альп тауларынан солтүстікке қарайғы ең ірі Ренессанс залы болып табылады.
The German Renaissance, part of the Northern Renaissance, was a cultural and artistic movement that spread among German thinkers in the 15th and 16th centuries, which developed from the Italian Renaissance. Many areas of the arts and sciences were influenced, notably by the spread of Renaissance humanism to the various German states and principalities. There were many advances made in the fields of architecture, the arts, and the sciences. Germany produced two developments that were to dominate the 16th century all over Europe: printing and the Protestant Reformation. One of the most important German humanists was Konrad Celtis (1459–1508). Celtis studied at Cologne and Heidelberg, and later travelled throughout Italy collecting Latin and Greek manuscripts. Heavily influenced by Tacitus, he used the Germania to introduce German history and geography. Eventually he devoted his time to poetry, in which he praised Germany in Latin. Another important figure was Johann Reuchlin (1455–1522) who studied in various places in Italy and later taught Greek. He studied the Hebrew language, aiming to purify Christianity, but encountered resistance from the church. The most significant German Renaissance artist is Albrecht Dürer especially known for his printmaking in woodcut and engraving, which spread all over Europe, drawings, and painted portraits. Important architecture of this period includes the Landshut Residence, Heidelberg Castle, the Augsburg Town Hall as well as the Antiquarium of the Munich Residenz in Munich, the largest Renaissance hall north of the Alps.
Өмірбаян
Қайта өрлеу дәуірі классикалық білімге қызығушылықтың қайта жандануымен және экономикалық дамудың қарқынымен тікелей байланысты болды. 16 ғасырдың басында Германия (Киелі Рим империясының құрамындағы жерлерді білдіретін) Италия мен Нидерландыға қарағанда қалалану деңгейі төмен болғанына қарамастан, Еуропадағы ең өркендеген аймақтардың біріне жатты. Ол металлургия, кен өндіру, банк ісі және тоқыма өнеркәсібі сияқты салалардың байлығынан үлкен пайда көрді. Алайда, ең маңыздысы, кітап басу ісі Германияда дамыды, және неміс баспагерлері 16 ғасырдың ортасына дейін көптеген елдерде жаңа кітап саудасын басып озды.
Өнер
Солтүстік Ренессанс немесе неміс Ренессансы тұжырымы, 16 ғасырдың басына дейін күрделі готикалық безендіру элементтерін қолданудың жалғасуымен шатастырылады, тіпті адам бейнесін және басқа да жайттарды бейнелеуде Ренессанс сипаттарын көрсететін туындыларда да. Классикалық безендіру Германияның көп бөлігінде тарихи жағынан маңызды болған жоқ, бірақ Германия басқа жағынан жаңалықтарды қабылдауда өте жылдам болды, әсіресе жылжымалы шрифттермен баспаны қабылдады. Бұл неміс өнертабысы бірнеше онжылдық бойы неміс монополиясы болып сақталды және Франция мен Италияны қоса алғанда, Еуропаның көп бөлігіне алғаш рет немістер әкелді. Ағаш кесу және гравюра арқылы баспа жасау Германияда және Төмен елдерде Еуропаның басқа аймақтарына қарағанда жақсы дамыған еді. Немістер кітап иллюстрацияларын жасауда көш бастады, әдетте өте жоғары көркемдік деңгейге ие болмаған, бірақ Еуропа бойынша таралған, ал ағаш блоктары жиі басқа қалалардағы немесе тілдердегі баспагерлерге берілетін. Неміс Ренессансының ең ұлы суретшісі Альбрехт Дюрер мансабын Нюрнбергтегі жетекші шеберханада, Майкл Волгемуттің шәкірті ретінде бастады, ол жаңа ортаны пайдалану үшін сурет салуды тоқтатқан еді. Дюрер сол кездегі ең әсем суреттелген кітап – Нюрнберг жылнамасын жасады, оны оның тәрбиешісі, сол кездегі Еуропадағы ең ірі баспагер Антон Кобергер басып шығарды. 1490 жылы шәкірттігін аяқтағаннан кейін Дюрер төрт жыл Германияда, ал бірнеше ай Италияда саяхаттап, Нюрнбергте өз шеберханасын құрды. Ол өзінің сергектік және үйлесімді ағаш кескіштері мен гравюраларымен, сондай-ақ суреттерімен бүкіл Еуропаға танымал болды. Оның туындылары ерекше неміс стилін сақтағанмен, итальяндық ықпалға ие болды және көбінесе көркем өнердегі неміс Ренессансының басталуын білдіреді. Дюрер Мартин Лютерді қолдады, бірақ Мадонналар мен басқа да католик бейнелерін жасауды жалғастырды және протестанттық реформацияның пайда болуына байланысты екі жақтың да көшбасшыларының портреттерін суреттеді. Бұл оқиғалардан сәл шетте қалған Матиас Грюневальд өте аз туынды қалдырды, бірақ оның шедеврі – Изенхайм алтары (1515 жылы аяқталды) 19 ғасырда сыншылардың назарына қайта оралғаннан бері неміс Ренессансының ең ұлы суреті ретінде кеңінен танылды. Бұл – неміс готикасының шексіз қимыл-қозғалыс және эмоциялар дәстүрін жалғастыратын, Ренессанс композициялық принциптерін қолданатын, бірақ барлығы готикалық формада, көп қанатты триптихте бейнеленген туынды. Дунай мектебі – Бавария мен Австрияда 16 ғасырдың бірінші үштен бір бөлігінде Альбрехт Альтдорфер, Вольф Губер және Августин Хиршвогель сияқты суретшілер тобының атауы. Альтдорфердің жетекшілігімен мектеп батыста тәуелсіз ландшафт өнерінің алғашқы үлгілерін жасады (Қытайдан шамамен 1000 жыл өткен соң), суреттер мен гравюралар түрінде. Олардың діни суреттері Грюневальд стиліне ұқсас экспрессионистік стильге ие болды. Дюрердің шәкірттері Ханс Бургкмайр мен Ханс Болдунг Грин көбінесе гравюралармен жұмыс істеді, Балдунг бірнеше жұмбақ гравюраларда әйелдерді (сиқыршыларды) тақырып ретінде бейнеледі. Ханс Холбейн Үлкен және оның інісі Зигмунд Холбейн соңғы готика стилінде діни туындыларды суреттеді. Ханс Үлкен – неміс өнерінің готикадан Ренессанс стиліне өтуінің бастамашысы және көшбасшысы. Оның ұлы Ханс Холбейн Кіші портреттер мен бірнеше діни туындыларды суреттеді, негізінен Англия мен Швейцарияда жұмыс істеді. Холбейннің өлім биіне арналған шағын ағаш кескіндер сериясы кішкентай шеберлердің жұмыстарымен байланысты, олар буржуазиялық коллекционерлер үшін өте кішкентай және егжей-тегжейлі гравюраларды, соның ішінде көптеген эротикалық тақырыптарды жасады. 16 ғасырдың бірінші жартысындағы керемет жетістіктерден кейін бірнеше онжылдықтар бойы Холбейн немесе Дюрердің жетістіктерімен бәсекелесе алмайтын портреттерден басқа, ерекше неміс өнерінің болмауы байқалды. Келесі маңызды неміс суретшілері Италияда немесе Фландрияда оқыған Солтүстік манерлі стильде жұмыс істеді. Ханс фон Аахен мен Нидерландының Бартоломей Спрангер Вена мен Прагадағы императорлық сарайлардың жетекші суретшілері болды, ал Нидерландының Саделер отбасы Германияның басқа аймақтарына таралды. Оңтүстік Германияның католиктік бөліктерінде XVIII ғасырдың соңына дейін ағаштан ою-өрнек жасаудың готика дәстүрі өркендеп, ғасырлар бойы стильдің өзгеруіне бейімделді. Вайт Стосс (1533 ж.), Тильман Рименшнайдер (1531 ж.) және Питер Вишер Ескі (1529 ж.) Дюрердің замандастары болды және олардың ұзақ мансабы готика мен Ренессанс кезеңдері арасындағы кезеңді қамтыды, бірақ олардың безендіру элементтері көбінесе готикалық болып қалды, тіпті олардың композициялары Ренессанс принциптерін көрсеткенімен де.
Сәулет
Германиядағы Ренессанс архитектурасы алдымен Италияға сапарлаған Альбрехт Дюрер және Йоханнес Рёхлин сияқты неміс философтары мен суретшілерінің ықпалымен қалыптасты. Осы кезеңнің маңызды ерте мысалдары – Ландсхут резиденциясы, Гейдельберг қамалы, Ашафенбургтағы Йоханнисбург сарайы, Вейльбург сарайы, Аугсбург қалалық әкімдігі мен Фуггер үйлері, сондай-ақ Мюнхендегі Санкт-Михаэль шіркеуі, Альп тауларының солтүстігіндегі ең ірі Ренессанс шіркеуі. Германиядағы Ренессанс архитектурасының ерекше түрі – Везер Ренессансы, оның көрнекті мысалдары – Бремен қалалық үйі және Хельмштедттегі Юлеум. 1567 жылдың шілдесінде Кельн қалалық кеңесі Вильгельм Вернуккеннің Ренессанс стиліндегі Кельн қалалық әкімдігі үшін екі қабатты лоджия жобасын бекітті. Мюнхендегі Санкт-Михаэль – Альп тауларының солтүстігіндегі ең үлкен Ренессанс шіркеуі. Ол 1583 және 1597 жылдар аралығында Бавария герцогы Вильгельм V Контрреформацияның рухани орталығы ретінде салды, ал шабытты Римдегі il Gesù шіркеуінен алды. Архитектордың кім екені белгісіз. Ханзалық қалалардың ескі орталықтарында, мысалы, Стральзунд, Висмар, Любек, Люнебург, Фридрихштадт және Штадеде кірпіштен салынған Ренессанс ғимараттарының көптеген мысалдарына тап болады. Неміс Ренессансының белгілі сәулетшілері – Фридрих Сустрис, Бенедикт Рейт, Абрахам ван ден Блок, Элиас Холл және Ханс Крумпер.
Иоганн Гутенберг (шамамен 13981468)
Иоганн Гуттенбергтің туған есімі Йоханнес Генсфлайш зюр Ладен, ол неміс қайта өркендеуінің ең ықпалды адамы деп саналады. Гутенберг еркін ойшыл, гуманист және өнертапқыш ретінде Ренессанс дәуірінде өсті, бірақ сонымен қатар оған да зор әсер етті. Оның ең танымал өнертабысы – 1440 жылы жасалған баспа машинасы. Гутенбергтің баспаханасы гуманистерге, реформаторларға және басқа да адамдарға өз ойларын таратуға мүмкіндік берді. Ол Гутенберг революциясының басталуымен және Батыс әлемінде кітап баспасы дәуірінің ашылуына себеп болған Гутенберг Киелі кітабының авторы ретінде де белгілі.
Иоганн Рёхлин (14551522)
Иоганн Рейхлин бұл кезде Германиядағы әлемдік мәдениетті оқытудың ең маңызды тұлғасы болды. Ол грек және еврей тілдерін терең білген ғалым еді. Бітіріп, кейін Базельде оқытумен айналысқан ол өте зeki саналды. Бірақ Базельден кеткен соң, ол қолжазбаларды көшіруге және құқық саласында тәлім алуға мәжбүр болды. Дегенмен, ол еврей тану саласындағы еңбектерімен көбірек танылды. Осы дәуірдегі басқа "ойшылдардан" өзгеше, Рейхлин осы салада толыққанды бойдады, тіпті еврей дінінде уағыз айту жөнінде нұсқаулық жазды. "De Arte Predicandi" (1503) атты бұл кітабы оның осы кезеңдегі ең белгілі туындыларының бірі болуы мүмкін.
Альбрехт Дюрер (14711528)
Альбрехт Дюрер сол кездегі және қазіргі күнге дейінгі неміс қайта өрлеуінің ең танымал суретшісі болды. Ол Еуропаның барлық аймақтарында мәшһүр болды және Италияда жоғары бағаланды, онда оның туындылары көбінесе гравюралары арқылы танылды. Ол күрделі солтүстік стилін қайта өрлеу дәуірінің үйлесімділігі мен монументалдығымен табысты үйлестірді. Оның ең белгілі туындылары – «Меланхолия I», «Апокалипсис» ағаш кесінділері сериясынан «Төрт атты», және «Рыцарь, Өлім және Шайтан». Лукас Кранах ескісі, Дунай мектебі және Кішкентай шеберлер де маңызды суретшілер қатарына жатады.
Мартин Лютер (1483-1546)
Мартин Лютер – 1517 жылы «Тоқсан бес тезисінде» жариялаған индульгенция сату сияқты шіркеу амалдарына қарсы шыққан протестант реформаторы болды. Лютер сонымен қатар Киелі кітапты неміс тіліне аударды, бұл христиан дінінің қасиетті жазбаларын көпшілікке қолжетімді етіп, неміс тілінің біртіндеп қалыптасуына септігін тигізді.