Кіріспе
Крос үңгірі (, Kreuzberghöhle), сонымен қатар Крос тауының астындағы Суық үңгір (Mrzla jama pod Križno goro) – Словенияның Лож аңғарындағы, Лож Карст жазығы, Черкница Карст жазығы және Блок үстірті арасында орналасқан үңгір. Үңгір Подлождегі жақын орналасқан Киелі Крест шіркеуінің құрметіне аталған. Бұл үңгір Карст үңгірлерінің арасында 45-тен астам, зығыр жасыл суы бар жер асты көлдерінің тізбегімен ерекшеленеді. Өте баяу өсетін әктас құрылымдары (жылына 0,1 мм-ге дейін) және олардың нәзіктігі үңгірде кең ауқымды туризмді шектеуге және үңгірдің су басқан бөлігіне күніне төрт адамнан артық кірмейтіндей етіп туристік сапарларды шектейді. Осының нәтижесінде Крос үңгірі Словенияда жұртшылыққа ашылған, ең жақсы сақталған үңгірлердің бірі болып табылады. Үңгір 1950 жылдары Лож аңғарының туристік бірлестігімен сапарлау үшін дайындалды. Кейіннен оны Любляна үңгірлерді зерттеу қоғамы басқарды. 1990 жылдан бері ол Крос үңгірінің достары қоғамы (Društvo ljubiteljev Križne jame) күтімінде. 45 түрлі организмдер, олардың кейбіреулері 2000 жылға дейін табылмай келген, Крос үңгірін әлемдегі биологиялық әртүрлілік бойынша төртінші ірі үңгір экожүйесіне айналдырады. Үңгір алғаш рет 1832 жылы сипатталған, бірақ көлдер мен ағын арналарын қамтитын үңгір бөлігін алғаш рет 1926 жылы словен үңгіршілері зерттеді. 2024 жылдың 6 қаңтарында, қатты жаңбырдың салдарынан су деңгейінің көтерілуіне байланысты үңгірде бес адам қамалып қалды. Олар 2024 жылдың 8 қаңтарында құтқарылды.
Cross Cave (, Kreuzberghöhle), also named Cold Cave under Cross Mountain (Mrzla jama pod Križno goro), is a cave in Slovenia's Lož Valley, in the area between the Lož Karst Field, Cerknica Karst Field, and Bloke Plateau. The cave is named after nearby Holy Cross Church in Podlož. The cave is particularly noted among Karst caves for its chain of over 45 subterranean lakes of emerald green water. Extremely slow growing calcareous formations (up to 0.1 mm per year) and their fragility are the main obstacle to large scale tourism in the cave and limit daily tourist visits to the flooded part of the cave to four people. As a result, the Cross Cave is among the best preserved caves, opened to the public in Slovenia. The cave was prepared for visits in the 1950s by the Lož Valley Tourist Association. It was later managed by the Ljubljana Cave Research Society. Since the 1990s, it has been cared for by the Friends of Cross Cave Association (Društvo ljubiteljev Križne jame). With 45 species of organisms, some not discovered until 2000, Cross Cave is the fourth largest cave ecosystem in the world in terms of biodiversity. The cave was first documented in 1832, but the part of the cave that includes lakes and stream passages was first explored by Slovene cavers in 1926. On January 6, 2024, five people were trapped in the cave due to high water levels caused by heavy rainfall. They were rescued on January 8, 2024.
Курс
Кальварий (Кальвария, Крест үңгірінің ең танымал символы) үңгірі екі тармаққа бөлінеді: солтүстікке қарай Мудс және солтүстік-шығысқа қарай Әр түрлі өткел. Мудс арқылы өту қиын болғандықтан, көптеген келушілер кішкентай қайықтарды пайдалануды қажет ететін Әр түрлі өткел арқылы жалғастыруды таңдайды. Крест үңгірі Жаңа Крест үңгіріне (Нова Крижна яма) жалғасады. Үңгір кіреберісінен бастап, Әр түрлі өткел – Крест үңгірінің сол жақ галереясы, Кальвариядағы Мудспен қосылатын жерде орналасқан. Оған кіру үшін қайықтарды пайдалану қажет. Әр түрлі өткел бойында Матьяж өткелі (Матяжев ров) деп аталатын қосымша галерея бар, онда бірнеше ірі бағаналар кездеседі. Әр түрлі өткелмен жалғасқанда, келушілер үңгірдегі ең үлкен зал – Кристалл тауына (Кристальная гора) жетеді. Олар құлаған тастардан құралған таулы үйіндіге көтеріліп, өзеннен биікке шығуға мүмкіндік алады.
Археологиялық орны
Крос үңгірі Еуропаның осы аймағындағы үңгір аюларының қаңқаларының ең ірі жиынтықтарының бірін көрсетеді. Үңгірде екі мыңнан астам үңгір аюының сүйектері табылды. Олар 8 қаңтардың кешкі сағаттарында шығарылды.