Кіріспе

Жақын маңдағы қала

Моль-Крик Карсты – Австралияның Тасманияның солтүстігінде, Хобарттың солтүстік-батысына қарай 168 км жерде орналасқан ұлттық парк. Ол Моль-Крик қаласынан шығысқа қарай Ұлы Батыс деңгейлерінің беткейлерінде орналасқан. Маракопа үңгірі өзінің керемет жарқыраған құрттар көрінісімен танымал, екі жер асты ағысы, үлкен үңгірлері, жиектік бассейндері, шағылыстары және ағын тас ерекшеліктері бар. Бұл үңгірлер және Маракопа үңгірі табысты көрме үңгірлері ретінде дамытылған және бағытталған турлардың басты тартылысы болып табылады. Ұлттық парктегі көптеген үңгірлер дамытылмаған және демалыс үңгіршілері оларды аралағанмен, насихатталмайды. Көптеген үңгірлер жеке меншікте орналасқан, сондықтан оларды басқару және сақтау мәселесі туындайды. Ұлттық парк IUCN II санаттағы қорғалған аймақ болып саналады. Карст жүйесінде сонымен қатар басқа да көптеген қорғалған үңгір түрлері мекендейді, мысалы, шыңғыршықтар – Micropathus cavernicola және Parvotettix geode; қоңыздар – Tasmanotrechus cockerilli; жәндіктер – Hickmanoxyomma gibbergunyar; және псевдоскорпиондар – Pseudotyrannochthonius typhlus. Моль-Крик Карст ұлттық паркіндегі түрлердің тізімі төменде келтірілген, олар үңгірлерде де, оларды қоршаған ормандарда да кездеседі. 1995 жылғы Қауіптеніп жатқан түрлерді қорғау туралы заң бойынша келесі түрлер жойылып бара жатқан, зардап шегуге бейім және сирек деп саналады. Үңгірде тіршілік ететін түрлер үңгірге келушілермен оңай зақымдалады немесе өлтіріледі. Үңгірлерге келген адамдар үңгірде тұратын жануарлардың азық-түлік көздерін және маңызды тіршілік орталарын талқандап, зақымдап, жоя алады, сондай-ақ үңгірлерде тұратын сирек кездесетін және құрып кету қаупі бар жануарларды өлтіруі мүмкін. Көптеген келушілердің еденді таптап жүруі топырақты қатты жинап, оны түрлерге қолайсыз етеді. Жыл сайын туристерді қызықтыратын бір жайт – үңгірдегі керемет спелеотемдер, яғни сталагмиттер мен сталактиттер, сондай-ақ үңгірдің көптеген қабырғаларын әшекейлейтін жылтыр кальцит. Алайда бұл әдемі табиғи нысандар нәзік және оңай зақымдалады. Георгий залындағы, Honeycomb 1 үңгіріндегі және Tailender үңгіріндегі келушілер үңгірдегі шұңқырлар мен кальцит құрылымдарына қауіпті, ал кейбір жағдайларда қалпына келмейтін залал келтірді, олар нәзік беттерде балшық пен лас жерді іздейді, белгіленген жолдарға жабыспайды немесе үңгірлерді барлаудың жауапкершілігінсіздігіне байланысты. Бұл ауа ағынының артуынан, ылғалдылықтың төмендеуінен және буланудың артуынан пайда болған. Бұл үңгірлердегі микроклиматтың өзгермелі табиғатының және оған тәуелді түрлер үшін оның қаншалықты маңызды екенінің үлгісі. Сонымен қатар, адамдар кіруіне мүмкіндік беретін үңгірдегі жарықтандыру жүйелерінің енгізілуіне байланысты жарық деңгейінің өзгеруі үңгірдегі организмдерге зиянды әсерін тигізеді. Жарыққа ұшыраған кезде жарық құрттары көрінісін көмескілендіреді, бұл жарық құрттар көпіршігінде салынған туризмге зиянды әсерін тигізеді. Жасанды жарықтың тағы бір зиянды әсері – олар балдырлар мен цианобактериялардың әдетте өспейтін жерлерде өсіп кетуіне себепші болады, ал өскенде пайда болатын органикалық қышқыл спелеотемдер мен үңгір суреттеріне зақым келтіруі мүмкін. Адамның өзі ғана үңгірдің микроклиматына әсер ету үшін жеткілікті. Көмірқышқыл газы мен суды үңгірге келушілер шығарады, ал үңгірлер жабық жүйе болғандықтан, бұл газдар жиналады. Банбери мен де Фрейтас көмірқышқыл газы үңгірлерде уақыт өте келе жиналып, адам үшін қауіпті деңгейге жетуі мүмкін екенін анықтады. Сарбу мен Ласку су буының көбеюіне байланысты конденсацияның артуы шұңқырлардың бүлінуіне әкелетінін анықтады. Үңгірдің температурасы дене қызуы және үңгір жүйесінде орналасқан жарықтан бөлінетін энергияға байланысты да өзгеруі мүмкін.

Қорғаудың болашақ жетістіктері

Mole Creek Karst ұлттық паркінің болашақта туристік тартымдылық және табиғатты қорғау ошағы ретінде сәтті болуы басқару және қорғау шараларының үйлесімділігіне байланысты.

Білім

Ұлттық саябақты және үңгір жүйелерін одан әрі қорғау мен сақтаудың ең тиімді жолы – оларды пайдаланатын халықты біліммен қаруландыру. Үңгір жүйелерінің физикалық тозуы мен зақымдануының көп бөлігі, үңгірлерді зерттейтін адамдардың дұрыс сақтау принциптерін білмеуіне байланысты. Білім беруді, қазірдің өзінде кейбір үңгірлер үшін ұйымдастырылған экскурсиялар арқылы қамтамасыз ету, сондай-ақ, экскурсоводтардың немесе үңгірдегі бірегей флора мен фаунаны сақтауға құштар адамдардың болуы, үңгір экожүйелерінің нәзіктігін түсіндіруде маңызды рөл атқарады. Үңгірлерде кездесетін түрлер туралы, олардың экожүйедегі маңызы және олардың сезімталдығы туралы ақпаратты қамтитын белгілер орнату, зерттеушілердің сақтық танытуына көмектеседі.

Қайта қалпына келтіру және басқару

Үңгірлердегі кедергілерді және белгіленген жолдарды дұрыс қалпына келтіру және салу – үңгірлерді қорғау және сақтаудың маңызды аспектісі. Үңгірлер ішінде жолдарды анық белгілеу арқылы, сондай-ақ маңызды, белгілі бірдей нашарлаған аймақтарды арқанмен бөлеу арқылы, келушілер үңгірде мекендейтін тіршілік иелерінің ортасына зақым келтірмейтінін немесе үңгірлердегі керемет табиғи спелеотемдер мен кальцит құрылымдарын бұзбайтынын қамтамасыз етуге болады.

Байқау

Сонымен қатар, микроклиматтың бастапқы жағдайларын бағалауға арналған мониторинг жүйелері де нәзік үңгір экожүйелерін одан әрі қорғау үшін пайдалы инвестиция болар еді. Ауа қысымы мен күшіндегі, конденсация мен ылғалдылық деңгейіндегі, сондай-ақ үңгірлердегі температураның өзгеруі туралы дер уақытында алынатын мәліметтер, микроклиматтың өзгеруінен туындаған, үңгірде тіршілік ететін организмдерге қатысты болатын, ықтимал апатты салдарды болдырмауға көмектеседі.

Сақтаудың маңызы

Моль-Крик Карст ұлттық паркіндегі үңгірлер ғылыми, табиғатты қорғау және демалыс салаларында маңызды рөл атқарады. Ғылыми маңызы мен қорғау тұрғысынан, ұлттық парктегі үңгірлерде тек осы үңгірлерде ғана кездесетін сирек фауна түрлері, сондай-ақ үңгір жүйелеріне толыққанды тәуелді және шектелген, бірегей үңгір мекендейтін организмдердің толық экожүйесі қамтылған. Бұл организмдердің тіршілігі тек үңгірлерде ғана мүмкін, сондықтан оларды сақтау арқылы үңгірлердегі организмдердің сақталғандығын қамтамасыз ету қажет. Ұлттық парк әлемнің түкпір-түкпірінен келушілерді қызықтырады, ал олардың келуінен түскен кіріс Моль-Крик Карст ұлттық паркін сақтау және қорғау жұмыстарын қаржыландыруға жәрдемдеседі. Ұлттық парктің өзі флора, фауна және жер бедерінің алуан түрлілігімен ерекшеленеді, олардың көпшілігі сирек, қауіп төңкерілген немесе жойылуға жақын. Бұдан өзге, карст ландшафты және кең үңгірлер желісі сияқты көптеген ерекше табиғи кереметтер де бар. Ұлттық паркті қорғау осы түрлерді және бірегей жер бедерін болашақ ұрпақтар зерттеуі мен тамашалауы үшін сақтап қалуға мүмкіндік береді. Бұл аспектілердің маңыздылығы олардың ішкі құндылығында, бірегейлігі мен сұлулығында, ал оларды сақтау болашақ ұрпақтардың осы байлықтан ләззат алуын қамтамасыз етеді.