Кіріспе

Порт-о-Порт түбегі (;) – Канаданың Ньюфаундленд және Лабрадор провинциясындағы түбек. Шамамен үшбұрышты пішінде келген, ол Ньюфаундленд аралының батыс жағалауында орналасқан.

География

Жарты арал Сент-Лоуренс шығанағына қарай созылып, Порт-о-Порт қаласында Ньюфаундлендке тар арал арқылы жалғасады. Ол оңтүстігінде Сент-Джордж шығанағымен, батысында Сент-Лоуренс шығанағымен және солтүстік-батысында Порт-о-Порт шығанағымен шектеседі. Шамамен 130 км-ге жуық ұзындығы бар жартасты жағалауы бар жарты арал, Порт-о-Порттен батысқа қарай 40 км-ге дейін Сент-Джордж мүйісіне және солтүстік-батысқа қарай 50 км-ге дейін, ұзындығы шамамен 25 км болатын Лонг Пойнтке дейін созылады. Жарты аралдың шығыс жағалауы бейінді, Порт-о-Порт шығанағына қарай ілгері жылмалайды. Порт-о-Порт түбегі Ньюфаундлендтің батыс жағалауындағы, эрозияға ұшыраған Аппалачи тау тізбегінің батыс шетінде орналасқан. Жарты аралдың жартасты жағалауында табиғи бейіштер жоқ. Бұрын жарты аралда тығыз орман болған, бірақ жағалау бойындағы көптеген аймақтар қолданбалы шаруашылық үшін тазартылған. Оңтүстік жағалауы төбелі, ал солтүстік жағалауы жарты аралдың шығыс бөлігінің ортасындағы төменгі көтеріліске дейін созылған аласа жазықтан тұрады. Геологиялық құрылымы күрделі, жарты аралдағы шөгінді қабаттар ортаңғы кембрийден ерте ордовикке дейінгі континенттік шетке дейін, әк тас, тақта тас және құмтастан тұратын карбонат платформасын құрайды. Аймақтағы күшті бүктеліске ұшыраған геологиялық құрылымда мөлшері белгісіз мұнай қоры бар екені анықталды.

Тарих

Бұл аймақты баск балықшылары 16-17 ғасырларда "Ophor portu" (демалыс порты) деп атаған. Француз және баск балықшылары Ньюфаундлендтің батыс жағалауын, соның ішінде Порт-о-Порт түбегін, маусымдық балық аулау орындары ретінде пайдаланды; алайда, кейбіреулері осы аймақта тұрақты қоныстануды бастады. Бұл аймақта француздермен бірге, ағылшындарға қарсы отыздан жылдық соғысқа келген микмак отбасылары да болды. 1713 жылғы Утрехт шарты мен 1763 жылғы Париж шарты кезінде және одан кейін Франция аралдың батыс жағалауын пайдалану құқығын сақтап қалды. Бұл аймақ "Француз жағалауы" деп аталды, ал Порт-о-Порт түбегі оның орталығы болды. 1904 жылға дейін аймақта сирегірек қоныстану жалғасты, содан кейін Франция "Француз жағалауына" қатысты пайдалану құқығынан бас тартты. Порт-о-Порт түбегі Ньюфаундленд аралындағы ең әртүрлі этникалық және тілдік құрамды білдіреді, соның ішінде аралда француз тілін сөйлейтін қоныстардың ең жоғары үлесіне ие микмак отбасылары бар (15%). Француз азшылығы – микмак, акадиялықтар, француз және басктардың қосындысы – аймақтың мәдениетіне маңызды әсер етті. Ньюфаундлендтің ерекше халық музыкасына Порт-о-Порт түбегінің музыканттары, әсіресе Эмиль Бенуа әсер еткен. Сонымен қатар, аймақтың берік Рим католик дінінің дәстүрі жарым аралдағы қауымдастықтардағы шіркеулердің айқындылығында көрінеді. Провинцияның франко-ньюфаундленд қауымдастығының орталығы ретінде жарым аралы 1971 жылдан бері Ньюфаундленд аралындағы жалғыз екі тілді аудан деп белгіленді.

Экономика

Порт-о-Порт түбегінің экономикасы табиғи ресурстарға, ең алдымен балық шаруашылығына негізделген. Ішкі аймақтарда орман шаруашылығы шектеулі, ал жағалау бойында шағын көлемде жеке шаруашылық жүргізіледі. Түбек тұрғындарының көп бөлігі, әсіресе шығыс жағындағы, арал аралы маңындағы қауымдастықтар, жақын орналасқан Киппенс және Стивенвиллде жұмыс істейді. 1900 жылдан бастап Агуатунада, Льюис төбелерінен бастау алатын Таблхед тау жотасының жанында, әк тас карьері ашылды. Бұл әк тас Новая Шотландиядағы Сидней қаласындағы Dominion Steel and Coal Corporation болат зауытында қолданылды. DOSCO компаниясының қаржылық қиындықтарына байланысты карьер 1966 жылы жабылды. 1941 жылдан 1966 жылға дейін түбектің шығыс бөлігіндегі көптеген адамдар жақын маңдағы Стивенвиллдегі Эрнест Хармон әуе базасында жұмыс істеді. 1970 жылдардан бері Лоуэр Ковта 30-40 адамды жұмыспен қамтитын ірі әк тас карьері жұмыс істеп келеді. 1980-1990 жылдары мұнай компаниялары түбекті мұнайға зерттеуді бастады. Қайта өңдеуге жарамды кен орындары табылды және кейбір жерлерде шектеулі өндіріс ұңғымалары бар. Геологтар түбек аймағында, тереңде және мүмкін теңіз жағасында 400-500 миллиард баррельге дейін үлкен кен орыны бар екенін болжайды; алайда, барлау бұрғылаулары осы теорияны әлі растаған жоқ. Стивенвиллдегі негізгі жұмыс беруші 2005 жылы жабылған қағаз фабрикасы болды. Канадалық энергетикалық компания Ньюфаундлендтің оңтүстік-батыс жағалауында мұнай бұрғылауға рұқсат алуға жақын. Канадалық Императорлық Венчурлық Корпорация (CIVC) Порт-о-Порт түбегіне жақын Шоал Пойнтта сынақ ұңғымасын бұрғылау үшін Канада-Ньюфаундленд және Лабрадор Оффшорлық Мұнай Кеңесінен (Canada Newfoundland and Labrador Offshore Petroleum Board) федералды-провинциялық рұқсат күтуде. Компания соңғы жылдары осы аймақта зерттеу жұмыстарын жүргізіп келеді және 2008 жылы мұнай тапқан. CIVC вице-президенті Кирби Мерсер: "ХХ ғасырдың басында Порт-о-Порт түбегінде және Шоал Пойнтта күніне 20-25 баррель мұнай өндіретін бірнеше ұңғыма болды. Қазір біз заманауи технологиямен, жаңа құралдармен жұмыс істейміз. Сондықтан, біз қара алтынды заманауи технологияны пайдалана отырып өндіруді үміттенеміз". Мерсер компания сынақ ұңғымасына рұқсат алып, бұрғылау сәтті аяқталса, Оффшорлық Мұнай Кеңесі маңызды ашылу лицензиясын бекітеді деп күтеді. Бұл компанияны Ньюфаундлендтің батысында мұнай өндіретін ұңғыманы құруға бір қадам жақындатады. 2022 жылы Канада мен Германия арасында "сутек альянсы" құрылды. Осы жоба аясында Порт-о-Порттағы қолайлы жел жағдайларын пайдалана отырып, 164 жел турбинасынан тұратын желі жарияланды. Алайда, жобаның экологиялық салдарын толық зерттеу жұмыстары әлі жүргізілмеген. Бүгінде саяхатшылар аймаққа Marine Atlantic паром қызметі арқылы Channel Port aux Basques немесе Stephenville халықаралық әуежайы арқылы жетеді.