Кіріспе

Қабулдағы мешіт, Ауғанстан. Қытайдағы мешіт.

Идга мешіті (;) – Ауғанстанның Кабулдағы ең көне мешіттерінің бірі. Ол бай Вазир Акбар Хан ауданының оңтүстік-шығысында, Гази стадионы мен Чаман-э-Хозоридің жанында орналасқан. Мешіт 19 ғасырдың соңы мен 20 ғасырдың басында, Әмір Абдурахман хан мен оның ұлы Хабибулла хан елді басқарған кезде салынған. 1919 жылы осы мешіттен патша Аманулла хан елдің толық тәуелсіздігін жариялады.

Тарих

Кабулдағы Идға мешітінің құрылысы 1901 жылы Әмір Абдурахман хан қайтыс болғанға дейін басталды. Оны оның ұлы Хабибулла хан аяқтады. Ауғанстан тарихында 1901 жылы Ауғанстанның сол кездегі әмірі Хабибулла хан, Идға мешітінде Айт мерекесін тойлау арқылы діни рәсімдер атқарғаны жазылған. Кабулдың бас имамы Хабибулланы әкесінің орнын басатыны деп бірден жариялады, содан кейін ол «үлкен діни қаталдық» рухында сөз сөйледі. Әмір сондай-ақ, мешіттерде намаз оқымағандарға он Кабули руписіне дейін айыппұл салынатынын бұйырды. Барлық адамдардың күнделікті қатысу тізімі түрлі жерлерде сақталуы керек еді, ал «әділет сандығы» қойылды, онда мешіттердегі діни дұғаларға міндетті түрде қатысу туралы бұйрыққа бағынбағандар туралы құпия хабарламалар жіберуге болатын. 1914-15 жылдары Британдық Үндістан мен Ауғанстан арасындағы аяусыз қақтығыс қасиетті соғыс немесе джихад сипатына ие болды, тіпті Әмір Хабибулла бастапқыда муллалардың осы ұстанымына қарсы болса да. 1919 жылы таққа отырғаннан кейін Аманұлла хан муллалармен бірігіп, британдық үнді әскери лагерлеріне шабуыл жасады. 1919 жылдың 15 мамырында соғыс жариялау алдында Аманұлла хан Идға мешітінде сөз сөйлеп, ел азаматтарын британдық үндістерге қарсы джихадқа шақырды. 1919 жылдың 19 тамызында Үшінші ағылшын-ауған соғысынан кейін король Аманұлла осы мешіттен Ауғанстанның тәуелсіздігін жариялады. Мешіт жақында қайта жөнделді. Оның көп бөлігі қазір саябақ болып табылады. 2021 жылдың 3 қазанында «Ислам мемлекеті» – Хорасан провинциясының шабуылы мешіттің қақпаларының біріне жақын бірнеше адамның өмірін қиды. Шабуылдың нысаны – жоғары лауазымды талибтер болды.