Кіріспе

Флоридадағы қорғалған экологиялық жүйе

Пейнс Прери қорығы штаттық паркі – Флорида штатының Алачуа округіндегі саваннаны қамтитын Флорида штатының мемлекеттік паркі. Бұл сонымен қатар АҚШ-тың ұлттық табиғи ескерткіші. Ол I 75 және U.S. 441 (көрікті көрініс алаңы бар) тас жолдарымен кесіп өтеді. Ол Пейнс Прери бассейнінің орталығында орналасқан. Бассейннің негізгі су ағызу көзі – Алачуа шұңқыры. Кездейсоқ ылғалды кезеңдерде бассейн суға толады. 1871 жылдан 1891 жылға дейін Алачуа шұңқыры уақытша жабылған елеулі кезең болды. Осы кезеңде Алачуа көлінде шағын тереңдіктегі кемелер жиі кездесетін. Бұл аймақ тарихи түрде Алачуа саваннасы деп те аталып келген. Оның су ағызуы бірнеше каналдар арқылы өзгертілген. 1927 жылдан бері Кампс каналы бассейнді Стайкс өзенімен байланыстырды, ол Оранж көліне және соңында Атлант мұхитына Сент-Джонс өзені арқылы жетеді. Бұл бассейннің су қабылдауын жартысына дейін азайтты. Прерияның қоршаған ортасына енгізілген қосымша өзгерістер оның гидрологиясына зиян келтірді. 1970 жылы Флорида штаты бұл жерді сатып алып, сол кезден бері қоршаған ортаны табиғи жағдайға келтіру жұмыстарын жүргізуде. Күшті жаңбырлар бірнеше рет Алачуа көлін уақытша қалпына келтірді, соңғы рет 2017 жылдың қыркүйегінде Ирма дауылы бірнеше дюйм жаңбыр жауып, бөгетті зақымдап, айлар бойы бассейннің көп бөлігін су басты.

Ла Чуа ранчосы

1637 жылға дейін испан Флоридасының патша қазынашысы Франсиско Менендес Маркес Пайнс Преридің жанында Ла Чуа ранчосын құрды. Ол 225 шаршы километр (км²) жерді алып жатты және 17 ғасырдың соңына қарай колониядағы ең ірі мал шаруашылығы орны болды. Ол бірнеше рет түрлі үнді тайпалары және француз қарақшыларынан шабуылға ұшырады. 1706 жылға қарай ол тасталып қалды.

Кусковилла және Пейнес қаласы

Бұл дала 1700 жылдардың ортасында Семинол тайпасының Алачуа тобының бастығы Ахая Сиыр шаруасының бекінісіне айналды. Семинол қаласы Кусковилла қазіргі Флорида штатының Миканопи қаласының жанында орналасқан. 1774 жылы сол кезде Алачуа саваннасы деп аталған аймаққа Уильям Бартрам келді, ол өзінің "Бартрамның саяхаттары" атты кітабында оны жергілікті Семинол тайпасы жайылым ретінде пайдаланғанын жазды. 1790 жылдары Кусковилла Ваубург көлінің шығысына көшіріліп, Пайнс Таун деп аталды. Қала мен оны қоршаған дала Сиыр шаруасының аман қалған ең үлкен ұлы Пэйннің құрметіне аталды. 1813 жылы Теннесси еріктілері Пайнс Таунды қиратты. Форт Тарвер және Форд Крэйн екеуі де Екінші Семинол соғысы кезінде Пайнс Прериде орналасқан. Үндістерді қоныстандырудан кейін, аймақ еуропалық американдықтар, олардың құлдары және өте аз сандағы бос адамдармен қоныстанды. 1800 жылдардың соңында даланың солтүстік жиегінде теміржол салынып бітті. 1868 жылы қатты жаңбырлар ойысты толтырды, бірақ тез құрғап қалды. 1871 жылы Алачуа шұңқыры уақытша бітеліп, ойыс бірнеше жыл бойы суға толы болды. 1871 жылдан 1891 жылға дейін Алачуа көліне жеткілікті су келді, сондықтан онда бу кемелерін пайдалануға болады. Шакала тоғанынан Свитуотер саласына дейін желі салынған. 1889 жылы Алачуа көлінің су деңгейі баяу төмендеді. 1890/1891 жылдардың қысында көлдің тереңдігі 58 футқа жетті. 1891 жылдың шілдесінің соңы мен тамызында Алачуа көлінің су деңгейі күрт төмендеді. Жағалауында өлген балықтар мен аллигаторлардың денелері жатыр. Бір күні су деңгейі он күн ішінде сегіз футқа төмендеп, көлде тек екі негізгі ойыс сумен қалды. Бұл құрғау кезінде көлде жүзіп жүрген бір бу кемесі қиын жағдайға түсті, және осыған ұқсас оқиғалар 1823 және 1870 жылдары да болған.

Камп-ранч және канал жүйесі

1920 жылдарға қарай даланың көп бөлігі Camp Ranch, Inc. компаниясымен сатып алынды. 1927 жылы Camp Ranch, Inc. компаниясы Пайнс Прери ойпатындағы Алачуа көліне келіп толатын суды Неунанс көлінен Стайкс өзені арқылы Оранж көліне бұру үшін канал жүйесін салды. Судың бұрылуы Пайнс Преридің жер бетіндегі су қорының 50%-ын жоғалтуға әкеп соқты. Сол жылы Флорида штаты ойпат арқылы 441 нөміріндегі АҚШ тас жолын салды. 1937 жылы Camp Ranch Sweetwater тармағы каналын салуға кірісті. Ол Sweetwater Branch ағынын тікелей Алачуа су айдынына бағыттау үшін жобаланды, осылайша оның Алачуа көлінде тоқтауына жол берілмеді. Кейіннен Гейнсвилл қаласының қалыптасуы Sweetwater Branch-қа құйылатын нөсер суының мөлшерін және ластаушы заттардың көлемін арттырды. 1964 жылы I 75 тас жолының даланың батыс бөлігі арқылы салынуы аяқталды.

Сақтау және қалпына келтіру

1970 жылы Флорида штаты жерді Camp Ranch, Inc. компаниясынан иеленді. 1974 жылдың желтоқсанында ол ұлттық табиғи ескерткіш деп жарияланды. 1975 жылы Флорида парктер қызметі Ньюнанс көлінен Пейнес прериясына су ағысының тарихи деңгейінің жартысын уақытша қайта қалпына келтірді. 1970-ші және 1980-ші жылдары шенеуніктер Пейнес прериясына бірнеше түрді қайта енгізді. 2013 жылғы мәліметтер бойынша, Пейнес прериясы суының үштен бір бөлігін Ньюнанс көлінен, үштен бір бөлігін басқа да көздерден және үштен бір бөлігін тікелей жауын-шашыннан алады. Сол жылы каналдарды жою арқасында 7,95 мильге созылған бөгеттер мен каналдар қалпына келтірілді. Көбінесе болатын ауыр жаңбырлардың салдарынан, Прери-Крик өзенінен Пейнес прериясына су ағыны АҚШ 441 тас жолына зиян келтірмеу үшін толығымен тоқтатылады. 2010 жылдардың ортасында Пейнес прериясының солтүстік бөлігінде 125 акрлық Sweetwater Wetlands Park – жасанды түрде құрылған сулы-сазды жерлер паркі салынды. Жобаның мақсаты Sweetwater Branch каналының кедертес еткен бөліктеріне жапырақша тәрізді су ағысын қалпына келтіру, сондай-ақ Alachua Sink-тегі TMDL деңгейін қалыпты шекке дейін төмендету болды. Sweetwater Wetlands Park 2015 жылдың мамыр айында ашылды.

Қоршаған орта

Пайнс Прери Оңтүстік-Шығыс қылқан жапырақты ормандар экорегионының бір бөлігі болып табылады. Прерияның өзі – Флориданың жоталық аймағындағы тұщы сулы кең батпақ, су тереңдігіне байланысты әртүрлі шөптесін өсімдіктер қауымдастықтарынан тұрады. Сулы, орманды жерлерде оңтүстік жағалаудың өзендерге жақын емес алаптарында шала кипарис (Taxodium distichum) және батпақты тупело (Nyssa biflora) батпақтары кездеседі. Оңтүстік жағалаудың қара сулы өзендерінің тасқынды ормандары өзендер мен арналар бойында өседі. Құрғақ жоталарда оңтүстік жағалаудың емен күмбездері мен оңтүстік тірі еменнің (Quercus virginiana) гамактары орташа ылғалды топырақта, ал Флориданың ұзын жапырақты қарағай құмдығы құрғақ, құмды топырақта өседі. Паркте 270-тен астам түрлі құстарды, сондай-ақ американдық аллигаторларды, 1985 жылы Семинол тайпасының алғаш рет үйреткен Флорида Крэкер жылқылары мен Флорида Крэкер мүйізді малдарының шағын топтарын көруге болады. 1975 жылы Уичита тауларындағы жабайы табиғат резерватынан әкелінген бизондар, парк қызметінің Флориданың табиғи ресурстарын еуропалықтар қоныстанғанға дейінгі жағдайына келтіру мақсатының бір бөлігі болды. Олар бұл аймақты 18 ғасырдың соңына дейін мекендеген. Бизондарды көру мүмкіндігі болғанда, олар көбінесе Коунс-Дайк жолының бойында пайда болады. 1980-жылдардың ортасында бруцеллез індетінен кейін топтың саны 35-тен 7-ге дейін азайды. 1990-жылдардың соңында туындаған генетикалық мәселелерге байланысты топ тағы да азайтылды. Бизондардың саны 2011 жылы 70-ке жетті. Парк 2012 жылы артық жануарларды қыруды бастады, бұл Флорида даласында 8-10 бизонның еркін жүріп-тұруына мүмкіндік берді.

Демалыс қызметі

Паркте көрмелер мен келушілер орталығында аймақтың табиғи және мәдени тарихын түсіндіретін аудиовизуалды бағдарлама бар. Келушілер орталығының жанындағы 15 метрлік (50 фут) бақылау мұнарасы қорықтың панорамалық көрінісін ұсынады. Сегіз түрлі жол жаяу серуендеуге, атпен және велосипедпен жүруге мүмкіндік береді. Қамқоршылар басқаратын іс-шаралар қарашадан сәуірге дейінгі демалыс күндері ұйымдастырылады. Ваубург көлінде балық аулауға рұқсат етіледі, ал каноэлер мен электр қозғалтқыштары бар қайықтарға арналған қайық түсіру пандусы бар. Түнгі қонақтар үшін толық жабдықталған кемпинг алаңдары қолжетімді. Sweetwater Wetlands жобасы сулы-батпақты жерді құрайтын дөңгелектер бойымен жүруге мүмкіндік беретін жолдар желісін, ашық ауадағы оқу сыныбын, бақылау мұнарасын және келушілер орталығын қамтиды. Парк Ұлы Флорида құс іздеу жолының "қақпасы" болып табылады. Ғарыш кемесі ұшқаннан бір минут өткен соң Пайнс Прериден көрінетін еді. Гейнсвилл-Хоторн штаты аралық жолы да Пейнес Прери арқылы өтеді. Жолдан бірнеше әдемі көрініс алаңдары парке қарай басталады. Жабайы жануарлар күнінің белгілі бір уақытында жолға жақындап келеді.

Жағдайларды жақсарту жоспарлары

Төменгі жартастардағы автомобиль жолдарының жағдайы Флорида штатының Қоршаған ортаны қорғау департаментінің кейбір қызметкерлерін жолдардың қазіргі биологиялық және гидрологиялық әсерін азайту мақсатында оларды көпірлердегі көтерілген жолдармен алмастыруды ұсынуға алып келді. Басқа каналдарды алмастыру да жоспарланған. Сонымен қатар, далалық археологиялық және тарихи ескерткіштерді қорғау және дамыту жоспарлары да бар.