Кіріспе

Бридж ойыншысы және жазушы

Джон Теренс Риз (28 тамыз 1913 – 29 қаңтар 1996) – британдық бридж ойыншысы және жазушы, екі саланың да барлық уақыттағы ең көрнекті тұлғаларының бірі деп есептеледі. Ол Англияның Суррей графтығындағы Эпсом қаласында орташа табысты отбасында дүниеге келді. Брэдфилд колледжінде және Оксфордтың Нью колледжінде білім алып, классикалық әдебиеттерді оқыды және 1935 жылы екі мамандық бойынша үздік дипломмен бітірді.

Өмір

Риздің әкесі, Уэльстің діни қызметкерінің ұлы, банкте жұмыс істеді, кейін әйелінің отбасылық қосымша қызмет көрсету бизнесіне ауысты. Риз: «Мен оқуға үйренгенге дейін карточка ойнадым», – деді. Кішкентай кезінде анасы «бейтаныс еркектермен сөйлеспеу туралы стандартты ескерту жасағанда, әкесі: «Бейтаныс еркектер маған сөйлесуге тырыспау керек, оларды ескерту қажет» – деді. Филипс кітап екеуінің атынан бірлесіп жарияланғанын мойындайды, бірақ «Теренс кітаптың нағыз авторы», ал Филипс мазмұнды жоспарлау және редакциялауда ғана көмектескенін айтады. Осыдан кейін Риздің кәсібі – чемпиондық келісімшарт бридж ойыншысы және ойын туралы көп жазатын автор болды. Риз соғысқа бірнеше ай бұрын ARP-ге қосылды, бірақ ешқашан қарулы күштерге алынбады. Ол Педро Хуанның (бірге бридж ойнаған әріптесінің) фабрикасында жұмыс істеді, ол қараңғылау перделер шығарды. Еңбек министрлігінің инспекторы оны тексеруге келгенде, Теренсті кітаптармен толы кеңсеге жеткізу үшін асыққан телефон соғылуы керек болды. Риздің көптеген хоббилері болды, олардың барлығына да өте берілген. Ол әрқашан крикет және шахматтың жанкүйері болды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін ол грейхаунд жарыстары туралы кітап жазды, кейін «Квинс Парк Рейнджерс» футбол клубының жанкүйері болды, олардың стадионы грейхаунд жарыстарының ортасы – «Уайт Сити» стадионының жанында орналасқан. Ол ақшаға түрлі ойындар ойнады, әсіресе канаста, покер және нарды, және олар туралы кітаптар жазды. 1930 жылдардың соңынан 1950 жылдардың ортасына дейін Риз BBC радио және теледидар арналарында бридж туралы бірнеше бағдарламалар жүргізді. Ол 1956 жылдан 1962 жылға дейін «British Bridge World» журналын редакциялады. 1970 жылы Элвин Шерингтонға үйленді. Олар Лондонда, кейін Суссекс графтығының Хоув қаласында тұрды, онда ол 1996 жылдың 29 қаңтарында 82 жасында аспиринге уланып қайтыс болды. Сот сараптамасы оның өлімі жазатайым оқиға екенін көрсетті.

Ойыншы карьерасы

Бридж ойыншысы ретінде Риз ойынның барлық құрметті атақтарын жеңіп алды, оның ішінде төрт рет Еуропа чемпионатында (1948, 1949, 1954, 1963) және 1955 жылы Бермуда боулингісінде (іс жүзінде, Әлемдік командалық чемпионат) – барлығы Ұлыбританияның ашық командасының құрамында. Ол 1961 жылы әлемдік пар чемпионы атанды және 1960 жылғы алғашқы Әлемдік командалық Олимпиадасында және 1962 жылғы алғашқы Әлемдік жұптық турнирінде екінші орын алды. Сондай-ақ ол 1965 жылы Бермуда боулингісінде және тағы бес Еуропа чемпионатында Ұлыбританияны өкілдік етті. Ұлыбританиядағы ең бағалы жарыс саналатын "Алтын кубокты" ол сегіз рет жеңіп алды. Риз халықаралық бриджте соңғы рет 1976 жылы Монте-Карлода өткен Әлемдік командалық Олимпиадасында қатысты, онда Ұлыбритания үшінші орынға ие болды. 1981 жылы Англияның Бирмингем қаласында өткен Еуропалық командалық чемпионатта ол Ұлыбританияның ойыншы емес капитаны болды, нәтижесінде команда екінші орынды жеңіп алды. Осылайша Ұлыбритания 1981 жылғы Бермуда боулингіне қатысу құқығын алды, бірақ WBF аккредитациялық комитеті Ризді капитан ретінде қабылдаудан бас тартты. Нью-Йорк Таймс газетінің бридж редакторы Алан Трускотттың сөзіне сәйкес, себебі "Мистер Риздің ойынның мүддесіне қайшы келетін жазбалары мен пікірлері" болды. Бұл, ең алдымен, Риз бен Джереми Флинттің 1979 жылғы "Оныншы айналым" романында бейнеленген "жоғары деңгейдегі бриджтің жағымсыз картинасы" еді. Ұлыбритания WBF атқару кеңесіне шағым түсірді, бірақ Риз үйде қалуды жөн көрді. Кейінгі жылдары баккара ойынын ұнататын Риз, есту қабілетінің нашарлауына байланысты, бәсекелі бриджге аз қатысты. Алайда, ол бридж жазушысы ретіндегі мансабын үздіксіз жалғастырды.

Буэнос-Айрес ісі

1965 жылы Буэнос-Айресте өткен Бермуда кубогында Б. Джей Беккер Риз бен оның серіктесі Борис Шапироның сауда кезінде карталарын әдеттен тыс тәсілмен ұстағанын байқады; айтылған мәлімдеме бойынша, саусақтардың көрсеткен саны жүрек тузының ұзындығын білдірген. Дороти Хейден, New York Times тілшісі Алан Трускотт, Джон Гербер, британдық ойын еместер капитаны Ральф Суиммер, Британдық Көпір Лигасының төрағасы Джеффри Батлер, ACBL экс-президенті Вальдемар фон Зедтвиц және ACBL президенті Робин МакНабб сияқты бірқатар ойыншылар мен бақылаушылар Риз бен Шапироны бақылап, олардың заңсыз сигнал беріп жатқанына көз жеткізді. Сондай-ақ, Риздің басқа серіктесі Джереми Флинтпен ойнаған кезде мұндай сигналдарды қолданбағаны расталды. Буэнос-Айрестегі турнирде өткен тыңдауда Дүниежүзілік Көпір Федерациясы (WBF) Риз бен Шапироны алаяқтық жасады деп танып, «кейбір бұзушылықтар» салдарынан британдық команданың Солтүстік Америка және Аргентинаға қарсы жеңіске жеткен матчтарынан бас тартатынын, ал Риз бен Шапироның қалған матчтарда ойнамайтынын жариялады. Британдық Көпір Лигасы (BBL) кейіннен сэр Джон Фостер, адвокат және парламент мүшесі, сондай-ақ генерал Лорд Борн төрағалық еткен өз тергеуін жүргізді. Көп айға созылған тыңдау барысында, Суиммердің Шапиро кінәсін мойындағаны туралы күтпеген мәлімдемесінен кейін (бірақ Суиммер бұл туралы Буэнос-Айрестегі тыңдауда ешқашан айтпаған), «Фостер тергеуі» дәлелдердің көп бөлігін жоққа шығарды. Олар Буэнос-Айрестегі тыңдаудың өзінің қанағаттандырмас екенін атап өтті; саусақ сигналдары саудадан гөрі көп ақпаратты жеткізбегенін дәлелдеу мүмкін болмады; Риз бен Шапиро командасының әсері талқыланған матчтардың кем дегенде біреуінің (Аргентинаға қарсы) нәтижесіне әсер етпеді; «АҚШ командасының вице-капитаны және жаттықтырушысы Кихела мырза екі айыпталушы ойыншының алаяқтық жасаған жоқ деп қорытындылады» және басқа да маңызды мәселелерге тоқталды. BBL тергеуі ойыншылардың сауда немесе ойын кезінде сигналдардан пайдаланғандығын растайтын нақты дәлелдердің жоқтығын ғана көрсетпеді, сонымен қатар «Біз Риз және Шапиро мырзалардың аталған турнирде алаяқтық жасаған жоқ деп табамыз» деді. 1967 жылы BBL WBF-тен кінәлі үкімді қайта қарауды сұрады; WBF бірауыздан кінәлі шешімін растап, 1968 жылғы Олимпиадаға Риз бен Шапироны қосатын британдық команданы қабылдамайтынын мәлімдеді, бұл BBL-дың наразылық білдіруіне әкелді. 1968 жылы келісімге қол жеткізілді, WBF кінәлі үкімін сақтап, бірақ Риз бен Шапироға (Буэнос-Айрес Олимпиадасынан кейін халықаралық көпірден зейнеткерлікке шыққан) болашақ әлем чемпионаттарында ойнауға рұқсат берді. Кейіннен Риз де, Алан Трускотт та оқиға туралы кітаптар жариялады. Риздің кітабында: «Айыптаудың негізі, баршамызға мәлім, Шапиро мен менің заңсыз сигналдар арқылы бір-бірімізге жүрек тузының ұзындығын жеткізгеніміз. Егер сіз бұл айыптауды ойналған қолдарға сілтеме жасай отырып растағыңыз келсе, онда сіз ойыншылардың дұрыс емес біліміне негізделген бірқатар логикасыз, ерекше және сенімсіз саудалар немесе ойындар жасалғанын көрсетуіңіз керек» делінген. Содан кейін ол жұптың саудасы мен ойнауының логикасын Олимпиададағы әртүрлі қолдар бойынша түсіндірді. Трускотттың кітабында байқалған саусақ сигналдарының өзгеруінің кездейсоқтық болуының немесе дәлелдерді жасау үшін куәгерлердің осылай көп санының келісіміне жетуінің ықтимал еместігіне назар салынды. Сондай-ақ, ол Риз бен Шапироға қарсы бұрынғы алаяқтық айыптауларын (көпірден басқа ойындарды қоса алғанда) баяндады, кейбіреулері 1955 жылға дейін басқалармен бірге болды. 2005 жылдың мамырында ағылшын журналисі, көпірші және баспагер Дэвид Рекс Тейлор Риздің оған қырық жыл бұрын мойындағанын мәлімдеді, оны 2005 жылға дейін және ол мен Шапиро қайтыс болғаннан кейін ғана жариялауға рұқсат берілді. Аталған мойындауда Риз бен Шапиро сигнал бергені, бірақ мұндай сигнал беру мүмкін екенін көрсету үшін ғана (және бір-бірінің сигналдарына назар аудармаған), алдамшылық туралы кітаптың бөлігі ретінде (оқиға жарылғаннан кейін тоқтатылған) айтылды. Бұл түсіндірме саусақ сигналдарын пайдалануды саудадан немесе ойыннан алынған дәлелдердің жоқтығымен сәйкестендіруге мүмкіндік берсе де, бұл мәлімдемені растайтын ешқандай дәлел жоқ. Ал Шапироның әйелі оның өмірінің соңына дейін айыптауларды жоққа шығара бергенін айтады.

Көпір авторы

Риз сонымен қатар көпiр авторы және журналист ретiнде табысты мансап жасады, бұл мансап оның өмiрi бойы созылды. Ол ең ықпалды және өткір көпiр жазушыларының бiрi болды, өте кең көлемде жұмыс iстедi (тоқсаннан астам туынды, ал 1938 жылы Бен Коэнмен бiрлесiп алғашқы оқулықты жазды). Солтүстік Лондондағы Акол көпiр клубының (сол кезде Акол көшесiнде орналасқан) атымен аталатын бұл жүйе Ұлыбританияда және әлемнiң кейбiр аймақтарында басымдыққа ие болды. Кiтап және оның 1939, 1946 және 1949 жылдардағы келесi басылымдары, әйтпесе еркiн сауда-саттық жүйесiне бiрлiк бердi. Оның Гароззо мен Ялуздың "Көк клуб" туралы кітабына, сондай-ақ "Толықтық клуб" туралы кітабына жасаған кейiннен енгiзген өзгерiстерi күштi клуб жүйелерiн ұнататындар мен олардың қарсыластары тарапынан кеңiнен қолданылды. "Риз ойыны" (маски ойнау мен қорғанысқа арналған тамаша нұсқаулық) үлкен жетiстiкке жеткеннен кейiн одан да амбициялы жұмыс жарық көрді. "Эксперт ойыны" – оның атын шығарған кiтап. Атауынан көрініп тұрғандай, ол карта ойынын ең жоғары деңгейде қарастырды, сол кезде жаңа болған идеяларды қамтыды, мысалы, болмаған оқиғалардан жасалған қорытындылар және шектеу принципі. Риздiң кiтаптарында көпiр логикасының мысалдары көп, мысалы, өз түсiн ашпаған, бiрақ ашқан ойыншыда бiр-екi маңызды картаның жетiспеуi мүмкiн; бұл тұжырымды көбiнесе "түнде үрмеген iт" деп атайды (Артур Конан Дойлдың "Күміс жалын" повесiндегi Шерлок Холмстен кейiн). Логиканың тағы бiр түрі – "Егер осылай болу керек болса, осылай деп есептеңiз". Оның санау үлгiлерi (және басқа да тұжырымдар жасау жолдары) осындай идеяларды Лондондағы (немесе Нью-Йорктегi) шеберлер тобынан жаңа сарапшылар тобына таратты. Бұл кiтап жарық көргеннен кейiн кем дегенде жиырма жыл бойы, кез келген жоғары санаттағы ойыншы оны мұқият зерттегенiне сенiмді болды. Риз сонымен қатар көпiр кiтаптарының бiрнеше жаңа жанрын жасады. Ең маңыздысы – "Менiң iзiмнен" жанры, онда оқырман қолдың барысында сауда-саттық пен ойынға қатысқанда шебердiң ойлауын көрiп, баяндайды. "Ризбен көпiр ойнаңыз" осындай жұмыстардың үлгiсi болды. "Сауда-саттық шешiмдерiңiздi дамытыңыз" – тағы бiр осындай жұмыс. Кейiн Риз халықаралық жарыстардан алынған қолдардың кең жинағын пайдаланып, қызықты викторина сияқты кiтаптар жасады, онда талқылау көбiнесе проблеманы ұсынған беттiң арт жағында жүргiзiлетiн. "Атақты матчтардан алынған атақты қолдар" осылардың алғашқысы болды, одан кейiн "Атақты сауда-саттық шешiмдерi" және "Атақты ойын шешiмдерi" жарық көрді, барлығы Дэвид Бёрдпен бiрлесiп жазылған. Жазушы ретiнде Риздiң көптеген серiк авторлары болды, олардың көпшiлiгi өте бiлiктi ойыншылар мен жазушылар, бiрақ оның барлық кiтаптары өзгеше стильде жазылған. Оның тағы бiр идеясы – көпiр журналдарындағы қызықты және пайдалы қолдарды табу үшiн конкурстар өткiзуге арналған қолдарды жинау. "Сен қанша төлейсiң?" – сол нәтиженiң бiрi болды. Риз сонымен қатар покер, казино ойындары, канаста және басқосу туралы кiтаптар жазды.