Кіріспе

Қалыпты жағдайда жауынгерлік пышақ немесе "Үлкен Парсы" аймағынан шыққан рәсімдік қысқа қанжар.

Ханжар (خَنْجَر, , , , , hançer, خنجر, , , , , , handzsár, ) – "Үлкен Парсы" аймағында пайда болған дәстүрлі қысқа қанжар, бірақ ол кейіннен Таяу Шығыстың (яғни Біріккен Араб Эмираттары, Катар, Бахрейн, Күрдстан және Түркия), Оңтүстік Азияның (яғни Ауғанстан, Бангладеш, Үндістан, Мальдив және Пәкістан) және Балқан аймақтарына (яғни Албания, Босния және Герцеговина, Хорватия және Черногория) тарады. Ерлердің арнайы салтанатты шараларда киетін бұл қанжар "J" әрпіне ұқсас қысқа, иілген, ілгек тәрізді болып келеді. Ол жасалған материалдары қолөнер шеберлігінің сапасына қарай әртүрлі болуы мүмкін.

Тарих

Оман ханжарының алғаш рет қашан жасалғаны белгісіз, бірақ Руус әл-Жибал аймағының орталық бөлігіндегі қабір тастарынан ханжар бейнеленген тас мүсіндері табылды. Бұл мүсіндер 1700 жылдардың соңында болған уахабилік қайта жанданудан бұрын жасалған деп саналады. Олар 1672 жылдың маусымында Маскатқа сапар шеккен Голландия Республикасының Роберт Падбругге атты саяхатшының жазбаларында да айтылған. Осман империясы осы түпкілікті пышақтың таралуын одан әрі кеңейтті. Балқанда ол Handschar деп белгілі болды, мұндай пышақтарды Осман полициясы үздіксіз алып жүрді, тіпті Осман билігі аяқталғаннан кейін де жергілікті халық қолданысын тоқтатпады. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде пышақтың аты СС Handschar 13-ші Ваффен тау дивизиясына берілді (1-ші Хорват дивизиясы), ол босниялық мұсылмандардан (этностық босниялықтардан) және бірқатар католик хорват әскерлерінен құралған. Бұл пышақ дивизияның таңбасында да бейнеленген. "Хунжар" сөзі парсы тіліндегі "xūngar" сөзінің арабшаланған түрі болып көрінеді.

Құрамы мен өндірісі

Оман ханжарлары қолөнер шеберлігінің сапасына байланысты әртүрлі металдар мен материалдардан жасалуы мүмкін. Ең жоғары сапалы ханжарларды (мысалы, патшалар үшін) алтын немесе күміс қолданылып жасалса, жергілікті шеберлер жасаған қанжарлар мыс пен қоладан жасалған. Мысалы, алтынмен әшекейленген қыны тарихи түрде Оманның жоғарғы топтарына ғана тән болды. Ақ немесе азудан жасалған сапты және қыны бар ханжарларды Сәййидтер мен Хашимиттер қоғамдағы мәртебелерін көрсететін символ ретінде таңдайды. Оман мен Арабиядағы Нажиб Альтарфайн Саада әдетте екі ханжармен жүреді. Дәстүр бойынша, ханжарды болашақ иесі өзі жобалайды, шебер бұл жобада оның тілектерін және талаптарын ескереді. Ханжар жасау үш аптадан бірнеше айға дейін уақыт алады, ал қолданылған материал ханжардың соңғы бағасына үлкен әсер етеді. Бұрын ханжар күнделікті киімнің бір бөлігі болған, бірақ қазір ол "салтанатты ханжар" ретінде қолданылады және неке тойы, шерулер, кездесулер, дипломатиялық шаралар сияқты ресми іс-шаралар мен мерекелерде ғана тағылады. Джон М. Уиллис "Араб зерттеулері журналында" ханжарды "еркектіктің кең таралған белгісі" деп атап, оның "еркектік, күш және билік" символы екенін айтады. Ханжар бастапқыда шабуылдау және қорғану үшін жасалған қару болғанымен, бүгінде ол тек салтанатты және тұрмыстық мақсаттарда қолданылады. Оны Шығыс Арабияның басқа мемлекеттерінде де, мысалы, Катардағы Доха қаласындағы Суқ Вақифте табуға және сатып алуға болады. Ханжар туристер арасында сүйікті сыйлық саналады.

Ресми үкімет

Ханжар Оманның ұлттық символы болғандықтан, ол сұлтандықтың мемлекеттік гербінде бейнеленген. Ол 18 ғасырдан бері Әл-Саид әулетінің патшалық таңбасында, сондай-ақ сұлтандық тарапынан шығарылған почта маркаларында қолданылып келді – 2008 жылы жаңа брендтік имидж аясында алынып тасталғанға дейін. Omantel компаниясының логотипінде де стильделген ханжар бейнеленген; 2010 жылы телекоммуникациялық компания Oman Mobile-мен біріккеннен кейін логотип мотиві сақталды. Сонымен қатар, Оман сұлтаны мен оның әулетіне тиесілі Amouage парфюмерия компаниясы ханжарды өз бөтелкелерінің дизайнына енгізеді. "Gold for Men" парфюмериялық бөтелкесінің қақпағы ханжардың сабына ұқсайды, бұл "Gold for Women" бөтелкесінің қақпағымен үйлеседі, ол Руви мешітінің күмбезін еске түсіреді.