Кіріспе

Үндістандағы Мадхья-Прадеш штатындағы индустриалдық қала, Раджастан штатындағы қала.

Нагда – Үндістанның Мадхья-Прадеш штатының Уджайн ауданындағы индустриалдық қала. Ол Мадхья-Прадеш штатының батысындағы Малва аймағындағы Уджайн қаласының әкімшілік орталығында орналасқан. Қала Чамбал өзенінің жағасында жатыр. Қазіргі таңда Нагда – вискоза талшығы, жылу электр станциясы және химия зауыты бар маңызды индустриалдық орталық. Нагда Дели-Мумбай теміржол бағытындағы ISO стандартымен мақұлданған ірі теміржол түйіні болып табылады. Қала Дели мен Мумбай қалаларынан шамамен 694 шақырым қашықтықта орналасқан. Нагда индустриалдық қалаға айналуына дейін, Чамбал өзеніне жақын орналасқан кең жер көлемі, сондай-ақ Үндістанның ең ірі екі нарығының (Дели және Мумбай) арасындағы географиялық орны Ганшям Дас Бирланы ірі өндіріс орталығын құруға ынталандырды. Бүгінде Grasim компаниясының Нагадағы өндіріс бөлімшесі Азиядағы вискоза талшығының ең ірі және әлемдегі түсті талшықтың ірі өндірушісі болып табылады.

Этимология

Қаланың аты іс жүзінде "наг дах" болған, ол жыландардың (наг) өртелуін/жағылуын (дах) білдіреді. Ежелгі қаланы Жанамежая патша салып дамытқан. Жанамежая – индуист Куру әулетінен шыққан. Нагда Калидасаның шығармаларында еске алынған.

Демография

2011 жылғы Үндістан халық санағының алдын ала мәліметтері бойынша, 2011 жылы Нагда қаласының халқы 100 039 адамды құрады, оның ішінде ер адамдар 51 373, ал әйелдер 48 666 адамды құрады. 2011 жылғы халық санағы деректеріне сәйкес, индуизм Нагда қаласында басым дін болып табылады және оны 81,68% халық ұстанады. Ислам – Нагда қаласында ең көп тараған екінші дін, оны шамамен 14,58% халық ұстанады. Нагда қаласында христиан дінін 0,81%, джайнизмді 2,09%, сикх дінін 0,53%, буддизмді 0,53% халық ұстанады. Шамамен 0,00% «басқа дін» деп, ал 0,29% «ешқандай діні жоқ» деп жауап берді.

Мәдениет

Нагда мәдениеті дәстүрлі Малва мәдениетімен қатар заманауи және прогрессивті көзқарасты қамтиды. Халық Дивали, Дуссера, Навратри, Холи, Ид аль-Фитр, Ид аль-Адха, Махавир Джаянти, Хануман Джаянти, Рама Навми, Шарад Пурнима, Жанмаштами және Рождество сияқты дәстүрлі үнді мерекелерін тойлайды. Бұл мерекелерден өзге, қалада "Дхоль Гьярас" (дхоль – барабан сияқты музыкалық аспап, ал "гьярас" – индус күнтізбесіндегі Экадаси күнін білдіреді) мерекесі өткізіледі. Бұл бір түндік шарада жылжымалы храмдар, жергілікті тілде "джанкі" деп аталады, қала көшелерімен жүреді. Осы мереке үш күннен кейін Уджайн, Индор және Нагданың Бирлаграм сияқты жақын жерлерде Анант-Чатрудаши күні де тойланады. Әртүрлі ахаралардан келген пехлуандар осы жылжымалы храмдардың алдында батылдықтарын көрсетеді. Бұл түнге арналған арнайы дүкендерде түрлі қолдан жасалған бұйымдар қойылады. Дхоль ойнаушылары барабандарын үзбей соғып, әуен шығарады. Мереке көшпенді шерумен аяқталады.

Демалыс аймақтары

Нагда Атал паркімен танымал, ол Нагда торабындағы тұрғын үй кеңесі колониясында орналасқан. Онда бассейн, ойын аймақтары және жасыл аймақтар бар. Бірла үйінің бағы Пондс колониясында, Нагда торабында орналасқан. Бұл үлкен бақ, оған тек Бірла грам колониясының тұрғындары ғана кіре алады. Наян тоғаны да Нагда торабында орналасқан және әдемі көріністерімен танымал. Нагдада Шивратри жәрмеңкесі де өткізіледі. Жақын маңдағы ауылдардан адамдар достары мен отбасыларымен көңіл көтеру үшін Нагдаға келеді. Бірла ғибадатханасы Нагда торабында орналасқан. Бұл индуист ғибадатханасын Бірла отбасы салған. Бұл Вишну ғибадатханасы (сонымен қатар Бірла ғибадатханасы деп те аталады), оның бағаналарында, қабырғаларында, шатырында және арқалықтарында құдайлар мен құдайшалардың бейнелері ойылып салынған.

Дін

2011 жылы Нагдада индуизм басым дін болып табылады, оның ізбасарларының саны 81,68% құрайды, одан кейін ислам 14,58%, христиандық 0,81%, сикхизм 0,53%, буддизм 0,53% және джайнизм 2,09% пайызды құрайды. Қаланың барлық жерінде көптеген храмдар мен мешіттер, католик шіркеулері, протестант шіркеуі, Гуру Дваралар, Айяппа храмы және басқа да діни ғимараттар кездеседі. Ең танымал қауымдарға раджпуттар, гуржарлар, брахмандар, марварилер, Вишвакармалар, марвари джайндары, порвалдар және чухантар, сондай-ақ жергілікті қауымдар жатады. Нагдадағы ең танымал индуистік храмы – Бірла Мандир, ол қабырғалары мен бағаналарында өрнекті өрнектермен безендірілген, бақша мен фонтанмен қоршалған және Вишну құдайына арналған, оны Бірла отбасы салған.

Тамақ пен асхана

Нагдада әртүрлі тағамдар мен асүйлер бар. Қала күнін шай, поха, жалеби, самоса және качориден бастайды. Ратлами сев – жиі тамақпен және кешкі аспаздықпен бірге берілетін тағам. Дал Баати Чурма – Малва өңірінің тағамы. Ол барлық тойларда, діни мерекелерде, тойларда және кештерде әдетте ұсынылады. "Дал Баати" – екі түрлі тағамның үйлесімі: Дал (бұршақ) және Баати. Бұл Малваның ерекше тағамы. Дал бұршақтан жасалады және аздап дәмді болуы мүмкін. Баати – бидай ұнынан жасалған пісірілген немесе грильденген дөңгелек нан. Чурма – ұсақталған Баати, гхи және қанттан жасалады және десерт ретінде желінеді. Сондай-ақ, Ревери де танымал десерт.

Білім

1997 жылы құрылған "Yash Public Senior Secondary School" (YPSSS) – Нагда қаласында орналасқан CBSE білім беретін мектеп. "Fatima Convent Higher Secondary School" (FCHSS) Нагда және Уджайын қалаларында орналасқан. Мектеп Үндістан мектеп сертификаттарын тексеру жөніндегі кеңес (CISE) тарапынан ұзақ жылдар бойы мойындалған. "Aditya Birla Public School", Нагда мектебі 1970 жылдың 13 шілдесінде "Grasim Vidya Mandir" деген атпен, "Grasim Industries Ltd" компаниясының қолдауымен құрылды. Мектепті Граншам Дасжи Бирла "Grasim" компаниясының қызметкерлерінің балалары мен айналасындағы жергілікті тұрғындарға сапалы білім беру қажеттілігін қанағаттандыру мақсатында ашты. Мектеп Нагдада (Уджайын облысы, М.П.) Дели – Мумбай теміржол бағытында орналасқан. "Aditya Birla Higher Secondary School" (бұрынғы "Grasim Vidyalaya") – тарихи мектеп. Ол 1953 жылы құрылған. Бастапқыда мектеп 58 оқушы және 6 мұғаліммен кішкентай ғимаратта ашылды. Бүгінде мектепте 2265 оқушы және 87 мұғалім оқып-білім алуда. "Agoshdeep International Public school" 2005 жылдың 12 қаңтарында құрылды. Қазір жабық.

Жоғары білім

Нагдадағы көптеген колледждер Викрам университетіне қарайды. Қаланың ең көрнекті колледжі – Рупета ауылының жанындағы Нагда мемлекеттік колледжі. Басқа колледждер – Шеш Шай колледжі және Вардаман колледжі.

Көлік

Қазіргі уақытта AICTSL немесе BRTS сияқты қоғамдық көлік қызметі жоқ. Ұзындығы аз болатын қашықтықтарға авторикшалар қолжетімді.

Темір жол

Нагда қаласы Чамбал өзенінің бассейнінде орналасқан. Бұл Батыс теміржолының маңызды түйіскен стансасы, Дели-Мумбаи бағытындағы негізгі желіні Бопалмен байланыстырады. Джайпур, Мумбаи, Дели және Бхопал қалаларына бағытталған барлық пойыз үшін бұл маңызды аялдама. Нагда түйіскен стансасынан өтетін басты бағыттар: Кота стансасы арқылы Мумбаи – Жаңа Дели бағыты (кең еңісті желі).

Ауа

Деви Ахилья Бай Холкар халықаралық әуежайы, ең жақын әуежай қаладан шамамен 110 км қашықтықта, Индор қаласында орналасқан.

Жол

Нагда Жаора арқылы NH79 тас жолымен қосылысқа ие.

Үкімет және саясат

Нагда қаласында 36 округ мүшесі мен 1 қала әкімі басқаратын Нагар Палика Паршихад бар. Қаланың дамуына жеткілікті қаржы қаражаты бөлінген, бұл қалада көптеген өзгерістерге алып келді. Қазіргі таңда доктор Тежбахадур Сингх Чуахан 2023-2028 жылдарға сайланған заң шығарушы жиналыстың депутаты болып табылады, ол Бхартиа Джаната партиясын ұсынады.