Африкалық ханның құлдыққа түсуі және қайта оралуы

Кіріспе

Құлдыққа түскен африкалық ханзада Абдул Рахман Ибрахим ибн Сори (عبد الرحمن ابراهيم سوري; 1762 – 6 шілде, 1829) – Батыс Африка, Гвинеяның Фута Джалон аймағынан шыққан Фула ханзадасы және әмір (басшы), ол 1788 жылы тұтқындалып, құл саудагерлеріне сатылып, АҚШ-қа жеткізілді. Оның тегін білген соң, оның құл иесі Томас Фостер оны "Принц" деп атауды бастады, және бұл лақап Абдул Рахман өмірінің соңына дейін сақталды. 40 жыл құлдықта өткеннен кейін, ол 1828 жылы босатылып, келесі жылы Африкаға қайтып оралды, бірақ Либерияға келгеннен кейін бірнеше ай ішінде қайтыс болды.

Ерте өмір

Абдул Рахман Ибрагима – 1762 жылы Тимбуктуда туған Тородбе фулани мұсылман князі, Ибрагима Сори мен мавр әйелінің ұлы. Бес жасында әкесі отбасын Тимбуктудан Тимбоға көшірді. Ол Тимбуктуда араб тілінен өзге бамбара, фула, мандинка және ялунка сияқты кем дегенде төрт африка тілін білген. 1781 жылы туған жеріне оралғаннан кейін әкесінің әскеріне қатысып, бамбараны бағындырған жорықта полк командирі (амир) атанды. 1788 жылы оған 2000 атты әскердің басшылығы тапсырылды. Ол бастапқыда 'хебохтарды' жеңгенімен, кейін олар тауларда оның атты әскерін қоршап алды. Қашпауға шешім қабылдаған ол оққа түсіп, тұтқынға алынып, құлдыққа салынды. Ол тұтқынға алынған кезде үйленген еді, ал 1828 жылы Тимбода әскери қолбасшы болып қызмет еткен ұлы болған.

Құлдық

Тұтқынға алынған Абдул Рахман Гамбия өзеніне әкелініп, сол жерде «Африка» құл кемесіне сатылды. Изабелла 1797 жылға қарай баптист шіркеуіне қосылды. 1818 жылға қарай Абдул Рахман отбасымен бірге үнемі құлшылыққа қатысса да, өсіп келе жатқан дінінің – исламның, әсіресе үштік туралы ілімнің христиан дінінің кейбір қағидаларына қарсылық білдіре берді, сонымен қатар американдық плантациялардағы құлдықта христиан дінінің қалай қабылданып жүргенін сынады. Плантациядағы басқа құлдар тарапынан құрметке ие болып, адал және сенімді адам ретінде танылған ол, мал шаруашылығын басқаруға және мақта өсіруде басқа құлдарды бақылауға қабілетті екенін көрсетті. Осы мәртебесінің арқасында оған Вашингтон, Миссисипидегі жергілікті базарға көкөніс сату үшін баруға рұқсат берілді. Бірнеше он жылдардан кейін, ол Абдул Рахманмен Вашингтон базарында кездейсоқ кездесіп, бір-бірін таныды. Кокс содан кейін Фостерден «Принцті» 1000 долларға сатып алуды ұсынды, осылай ол Африкаға, үйіне оралуы мүмкін болар еді, тіпті Кокс Миссисипи губернаторын да өз ісіне тартты. Бірақ Фостер Абдул Рахманды плантация үшін аса қажет деп есептегендіктен, оны сатуға келіспеді, себебі ол басқа құлдарға жағымды ықпал ете білді. Фостер Маршалка Наччез тұрғындарынан жиналған 200 долларға Изабелланы сатып алып, босатуға рұқсат берді. Олар Балтиморға сапар шекті, онда Клэймен танысты. 15 мамырда ол президент Адамспен кездесіп, өзінің бес ұлы мен сегіз немересін босату ниетін білдірді. Абдул Рахман мен Изабелла балалары мен немерелерін босату үшін қажетті 10 000 доллардың тек 4000 долларын ғана жинаған болатын, 1829 жылдың 9 ақпанында Норфолктан «Гарриет» кемесімен отбасысыз кетіп қалды. Бұл сапарды Америка отарлау қоғамы Либерияға баруға ниеттенген босатылған адамдарды қаржыландырды. Ол Америкаға келгеннен кейін балаларын босату үшін қаржы жинауды талап етіп, туған жерімен сауда қатынастарын орнату жоспарларын баяндады, сондай-ақ өзінің «ауру болғанын, бірақ жақсарып келе жатқанын» айтты. Христиан дінін толық қабылдағандай болып, қолдау мен көлікпен қамтамасыз етілгенімен, Африканы көріске нұсқағанда ислам дініне толыққанды қайта оралды. Ол «Гарриет» кемесіндегі тағы 30 жолаушымен бірге 1829 жылдың 6 шілдесінде, шамамен 67 жасында, Фута Джалонды немесе балаларын қайта көрмей, аймақты қырып салған сары қызылша эпидемиясы кезінде қайтыс болды.

The captive Abdul Rahman was taken to the Gambia River and there sold onto the slave ship Africa, Isabella would join the Baptist Church by 1797. Though Abdul Rahman regularly attended services with his family by 1818, he continued to have objections to those aspects of Christianity that contradicted the Islamic faith of his upbringing, particularly the doctrine of the Trinity, while also criticizing how Christianity was practiced in the context of American plantation slavery. Being respected by the other enslaved people on the plantation and viewed as loyal and trustworthy, he showed an aptitude for managing cattle and supervising other enslaved people in the growing of cotton, and due to this status, he was allowed to walk to a local market at Washington, Mississippi, to sell vegetables. Decades later, he and Abdul Rahman met by chance at the Washington market, and the two recognized each other. Cox then offered to buy 'Prince' from Foster for $1000 so the man could return home to Africa, and Cox even recruited the governor of Mississippi to his cause. However, Foster would not sell, viewing Abdul Rahman as indispensable to the plantation, mainly due to his positive influence on the other enslaved people. Foster also allowed Marschalk to purchase and free Isabella at a discounted price of $200 raised from the citizens of Natchez. They traveled to Baltimore, where he met Clay. On May 15, he had an audience with President Adams, to whom he expressed his desire to see his five sons and eight grandchildren emancipated. Abdul Rahman and Isabella had raised only $4000 of the estimated $10,000 needed to free their children and grandchildren when they departed without their family from Norfolk, Virginia, February 9, 1829, on the Harriet. This the American Colonization Society funded voyage of freemen bound for Liberia. He wrote to America after his arrival, pushing for funding to free his children, reporting his plans to establish trade with his homeland, which he planned to visit, but also stating that he was "unwell, but much better." Though he had garnered support and transportation through the pretense of having fully adopted Christianity, he returned to the full practice of Islam "as soon as he got in sight" of Africa. He, along with 30 other Harriet passengers, died within months of their arrival amidst a yellow fever epidemic decimating the region, on July 6, 1829, aged about 67, never seeing Fouta Djallon or his children again.

Мұра

Абдул Рахман мен Изабелланың ақшасы тек екі ұлы мен олардың отбасыларын ғана босатып алды. Оның өлімінен бір жыл кейін сегіз баласы мен немерелері Монровияда Изабелламен қайта қосылды. Томас Фостер Абдул Рахманның қайтыс болған жылы өмірден озды. Фостердің мүлігі, соның ішінде Абдул Рахманның құл болып қалған балалары мен немерелері, оның мұрагерлері арасында бөлістірілді. 2007 жылы Андреа Калин Терри Альфордтың осы аттас биографиясына негізделген, Абдул Рахманның өмірін бейнелейтін "Құлдар арасындағы ханзада" фильмін түсірді, осы фильмті Mos Def баяндап, PBS телеарнасы көрсетті.