Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Тигр аймағындағы қала, Эфиопия
City in Tigray Region, Ethiopia
Адиграт ( , ʿaddigrat, сондай-ақ ʿAddi Grat деп те аталады) – Эфиопияның Тигр аймағындағы қала және бөлек уорда. Ол Мисрақауи аймағындағы бойлық және ендік координаталарында, теңіз деңгейінен жоғары және батысындағы биік қырқадан төмен орналасқан. Адиграт – Эритрея және Қызыл теңізге апаратын стратегиялық маңызды қақпа. Адиграт қала үшін жеке уорда құрылғанға дейін Ганта Афешум уордасының бір бөлігі болған. Қазіргі уақытта Адиграт Шығыс Тигр аймағының астанасы болып табылады. Адиграт – Тигрдің ең маңызды қалаларының бірі, ол бұрынғы саяси орталықтар мен аймақтық губернаторлардың лагерьлерінен қалыптасқан. Антало, Алакот және Адиграт олардың кейбірі болды. Анталоның құлдырауынан кейін Адиграт Тигрдің тағы бір көрнекті, бірақ қысқа ғұмырлы астанасы ретінде көтерілді. Бұрын ол Агамның астанасы болған.
Adigrat ( , ʿaddigrat, also called ʿAddi Grat) is a city and separate woreda in Tigray Region of Ethiopia. It is located in the Misraqawi Zone at longitude and latitude , with an elevation of above sea level and below a high ridge to the west. Adigrat is a strategically important gateway to Eritrea and the Red Sea. Adigrat was part of Ganta Afeshum woreda before a separate woreda was created for the city. Currently, Adigrat serves as the capital of the Eastern Tigray zone. Adigrat is one of the most important cities of Tigray, which evolved from earlier political centers and camps of regional governors. Antalo, Aläqot and Adigrat were a few of them. The decline of Antalo was followed by the rise of Adigrat as another prominent, yet short lived, capital of Tigray. It used to serve as the capital of Agame.
Шығу тегі
Дәстүр бойынша, Адиграт атауының шығу тегі "егістік жерлер елі" мағынасын береді және ол кездегі танымал Тиграй басшысы Ахдоммен байланысты. Адиграттың ұзақ жылдардан бері өңделгендігі көрінеді. Оның қоныстану тарихы кем дегенде 14 ғасырға дейін жетеді. Адиграт 15 ғасырда Африканың солтүстік мүйізінің жергілікті карталарында Агам деген атпен көрсетілген.
Tradition attributes the origin of the name Adigrat, which means "the country of farmland", to the then popular Tigrayan chief Akhadom. Adigrat seems to have been under cultivation for a long time. It has a settlement history dating back at least to the 14th century. Adigrat appears on indigenous maps of the northern Horn of Africa in the 15th Century under the name Agame.
17-18 ғасырлар
Адиграт 17 ғасырдың бірінші жартысында Ацте Фасилидес патшасының өкілі, дежазмах Кафле Вахидтің бас орталығы болды.
Adigrat became the center of the Tigrayan chief, dejazmach Kafle Wahid, the viceroy of atse Fasilides during the first half of the 17th century.
XIX ғасыр
Адиграт 1822-30 жылдары аймақтың губернаторы болған Агамның дежазмах Сабагадис Вольдусы билікке келген кезде Тиграйдың саяси астанасы ретінде қалыптасты. Сабагадис бірнеше сарайлар, шіркеулер және базарлар салғызды. Бұл қалаға тұрақты тұруға және дүкендер ашуға жергілікті тұрғындар мен шетелдіктерді қызықтырды. Адиграт шығыс Тиграйдағы Арехо және Берале аудандарында өндірілген тұз үшін маңызды сауда орталығы болды. Алайда, 1830 жылы оның қолдаушысы Сабагадис қайтыс болғаннан кейін маңызы төмендеді. Сабагадистің төмендіктегі тұрғындары мен саяси қарсыластары қалаға бірнеше рет шабуыл жасап, тонады. 1860 жылдардың соңында қала ауылдық сипатқа ие болды және оның көп бөлігі бүгінге дейін жыртылған. Бірінші итальян-эфиопия соғысы кезінде итальяндықтар 1895 жылдың 25 наурызында Адигратты басып алып, оны Мек'елеге қарай шабуылдау үшін база ретінде пайдаланды. Адова шайқасында итальяндықтардың жеңілісінен кейін генерал Антонио Балдиссера елді мекенді қайтадан нығайтты, бірақ император Менелик II соғысты аяқтаған бейбіт келіссөздердің басында оның тапсырылуын талап етті. Балдиссераға Адигратты эвакуациялау бұйрығы берілді, ол 1896 жылдың 18 мамырында орындалды. Бірнеше жыл өткен соң Август Б. Уайлд Адигратта орташа өлшемдегі сенбілік базар бар екенін айтты.
Adigrat emerged as the political capital of Tigray when dejazmach Sabagadis Woldu of Agame assumed the governorship of the region in the period 1822 30. Sabagadis set up some palaces, churches, and markets. This increasingly attracted both natives and foreigners to establish permanent residences and a few shops in the town. Adigrat was an important market center for salt, which was mined in the Afar districts of Areho and Berale in eastern Tigray. However, it declined after the death of its patron, Sabagadis, in 1830. It was repeatedly attacked, sacked, and plundered by the lowlanders and political rivals of Sabagadis. In the late 1860s the town had a rural appearance and much of it is still under cultivation today. During the First Italian Abyssinian War, the Italians occupied Adigrat on 25 March 1895 and used it as a base to support their advance south to Mek'ele. General Antonio Baldissera refortified the settlement after the Italian defeat at the Battle of Adowa, but Emperor Menelik II insisted on its surrender at the beginning of the peace talks that concluded the war; Baldissera was ordered to evacuate Adigrat, which he did 18 May 1896. Augustus B. Wylde a few years later described Adigrat as having a Saturday market of medium size.
ХХ ғасыр
Лазаристер 20-ғасырдың басында Эфиопияның солтүстігіндегі Адиграт қаласында алғашқы заманауи мектепті ашқан болуы мүмкін. Алайда, Эфиопияның көптеген қалалары сияқты, Адиграт итальяндық оккупация кезеңінде коммерциялық және әкімшілік маңызын арттырды. Италиялықтар қазіргі заманғы инфрақұрылымның алғашқы элементтерін енгізді, оның ішінде мықты бекіністер, мейрамханалар, тұрғын үйлер, денсаулық сақтау орталығы, мектептер, жолдар, су құбырлары, электр генераторы және тағы басқалары. 1938 жылы қалада дүкендер мен қонақүйлер («Болонья», «Пьемонтезе», «Централе») болды. Сонымен қатар, пошта, телефон және телеграф кеңсесі, денсаулық сақтау бекеті және католиктік апостолдық префектурасы да болды. Адиграт 1943 жылдың 25 қыркүйегінде Вояне көтерілісі кезінде көтерілісшілер тарапынан басып алынды, бұл эфиопиялық үкімет әкімшілерін көршілес Эритреяға қашуға мәжбүр етті. 1958 жылға қарай қала Эфиопиядағы 27 қаланың бірі ретінде танылды. Қала сыртындағы ірі әскери база наразылық білдірген студенттердің назарына түсіп, әскери төңкеріс жасалуына үміттенудің көзіне айналды. Адиграттың тауар айналымы мен саудаға тәуелділігі Дергтің коммерциялық және көлік шектеулерін күшті сезінуіне және оған наразылық білдіруіне себеп болды. Africa Watch мәліметінше, олар қаланы тастап кету алдында қалаға кең ауқымда зардап келтірді. 1997 жылы пайдалануға берілген фармацевтикалық фабрика қалада салынды.
Lazarists introduced perhaps the first modern school of northern Ethiopia in Adigrat at the turn of the 20th century. However, like most Ethiopian towns, Adigrat increased its commercial and administrative importance during the period of the Italian occupation. The Italians introduced the first elements of modern infrastructure, including stronger fortresses, restaurants, residential houses, a health center, schools, roads, piped water, an electric generator, etc. In 1938, there were shops and hotel restaurants (“Bologna”, “Piemontese”, “Centrale”). There was also a post, telephone and telegraph office, a health post and a Catholic Apostolic Prefecture. Adigrat was captured by rebels in the Woyane rebellion 25 September 1943, forcing the Ethiopian government administrators to flee to neighboring Eritrea. By 1958 the city was one of 27 places in Ethiopia ranked as a First Class Township. The presence outside of town of a large military base, served as a focus for protesting students, and also as a source for their hopes of a military coup. Adigrat's dependence on merchandising and trade meant that the Derg's imposition of commercial and transport restrictions was strongly felt and resented. According to Africa Watch they caused widespread destruction in the town before they left. A pharmaceutical factory which became operational in 1997, was set up in the town.
Демография
1938 жылы қалада 4296 тұрғын (оның ішінде 137 итальяндық) болды. 1994 жылғы халық санауы бойынша, қаланың жалпы саны 37 417 адамды құрады, оның ішінде 17 352 ер адам және 20 065 әйел адам болды.
In 1938, the town counted 4296 inhabitants (including 137 Italians). The 1994 census reported it had a total population of 37,417 of whom 17,352 were men and 20,065 were women.
География
Адигратты таулар тізбегі қоршап тұр (олардың ең биік нүктесі Алаква), ол батыстағы Адва, солтүстіктегі Асмара мен Массава және оңтүстіктегі Мекеле қалаларына сауда жолдарының тоғысқан жерінде стратегиялық тұрғызылған. Шығыс жағынан қала солтүстік-шығыс Эфиопияның жарлы жиегімен шектеледі, ол төмендікке қарай тік құлайды. Адиграт, бір жағынан Тиграй мен Қызыл теңізді байланыстыратын маңызды сауда жолдарында, екінші жағынан Адва, Хоузен, Антало және Мекеле сияқты ежелгі базар қалаларымен байланысқан. Хуга өзені Адиграт қаласынан ағып өтеді. Қала өзеннің екі жағалауында кеңінен жайылған. Адиграттың биіктігі теңіз деңгейінен 2000-ден 3000 метрге дейін жетеді. Қалада бірнеше айқын төбелер бар, олардың ең танымалдарының бірі – Дебре Дамо, оның үстінде монастырь орналасқан.
Surrounded by a range of mountains (the peak of which is Alaqwa), Adigrat held a strategic position at the junction of the crossroads between Adwa in the west, Asmara and Massawa in the north and Mekelle in the south. Towards the east, it is delimited by the spectacular edge of the north eastern Ethiopian escarpment dropping into the lowlands. Adigrat was interconnected with the prominent trade routes linking Tigray and the Red Sea, on the one hand, and such old market towns as Adwa, Hawzen, Antalo and Mekelle, on the other. The Huga river runs through Adigrat. The city is spread widely on both banks of the river. Adigrat is located at altitude ranges from 2000 to 3000 m above sea level. The city has several prominent hills; one of the most prominent is Debre Damo which has a monastery at its peak.
Климат
Адиграттың суық, жартылай шөлейтті климаты бар (Кёппен климаттық жіктелімі BSk). Жыл бойындағы климат жалпы алғанда қоңыл және құрғақ. Жылдық жауын-шашын мөлшері 400-600 мм аралығында, көбінесе жаңбыр маусымында (маусымнан қыркүйекке дейін) жауады.
Adigrat has a cold semi arid climate (Köppen climate classification BSk). The overall climate throughout the year is mild and dry. The annual rainfall ranges between 400 and 600 mm, with most of the rain falling in the rainy season (June up to September).
Экономика
"Адис Фармацевтика Фабрикасы" 1997 жылдан бері жұмыс істейді. Қалада Эфиопия Коммерциялық Банкінің, Дашен, Аваш, Вегаген және Амбесса филиалдары бар. Адиград Сауда Палатасы қаладағы көптеген кәсіпорындарды белсенді түрде ұйымдастырады. 126,4 миллион эфиопиялық бірге заманауи сумен жабдықтау жүйесі салынды және 2017 жылдың 27 маусымында пайдалануға берілді.
Addis Pharmaceuticals Factory has been operational since 1997. The city has a branch offices of Commercial Bank of Ethiopia, Dashen, Awash, Wegagen, and Ambessa. Adigrat's Chamber of Commerce actively organizes many of the business in the town. A modern water supply system was built at a cost of 126.4 million birr and was inaugurated on 27 June 2017.
Өнер және мәдениет
1961 жылдан бері Абиссиния апостолдық викариатының Адиграт епархиясының орталығы болып келеді. Адигратта Мескель мерекесі ерекше аталады. Ол карнавал және дамера жағылуымен тойланады.
Since 1961 it has been the center of the Adigrat Eparchy of the Vicariate Apostolic of Abyssinia. In Adigrat Meskel is special. It is celebrated with carnival and lighting of damera.
Дін және білім көздері
Гунда Гунди монастыры 14 ғасырдан бері қазірге дейін ерекше діни қолжазбалардың көзі, медицинадағы жаңалықтар, түрлі ауруларды емдеу және майлар, сондай-ақ адамдарға арналған косметикалық өнімдерді жасау сияқты шағын технологияларды дамытумен танымал. Бұл монастырь діни және жаңғырту шараларының куәсі болып табылады.
It has been known also the Gunda Gundi monastery, from the 14th century up to its present existence for its source of peculiar type of religious manuscripts, innovation of medicine and medications/treatment of different sicknesses or curing of different diseases, the starting of small technologies like the fabrication or producing of oils, and other cosmetics for human uses using technologies, and it is a testimonial for other religious and other modernization activities and practices.
Тағам
Тихло – Адиграт пен Шығыс Тиграйдың ерекше тағамы. Ол арпа ұнын жұмсақ шарларға илеп, бербере (эфиопиялық дәмдеуіш), пияз, томат пастасы, су және тұз қосылған ет қайнату арқылы дайындалады. Бұл тағамды эфиопия асүйінде сирек кездесетін, шанышқы тәрізді бұтақпен жейді. Адигратта өсетін кактус жемісі жоғары сапалы деп есептеледі. Сонымен қатар, қаласы ақ бал және теж – эфиопиялық бал шарабымен мәшһүр.
Tihlo is a dish unique to Adigrat and the wider Eastern Tigray. It is prepared by kneading barley flour into softballs and preparing a meat stew with berbere, an Ethiopian spice, onions, tomato paste, water, and salt. The dish is eaten using a fork shaped twig, which is unique in Ethiopian cuisine. The beles, a cactus pear, grown in Adigrat is considered to be of high quality. The city is renowned for its white honey and tej, an Ethiopian honey wine.
Спорт
Футбол, баскетбол және велосипед спорты жергілікті халық арасында танымал. Әр жексенбі күні таңда әртүрлі санаттар бойынша жергілікті велосипед турнирлері өтеді. "Аддис Фармацевтикс" велосипед клубы да ұлттық турнирлерге қатысады. Қала "Велвало Адиград университеті" футбол клубы арқылы Эфиопия премьер лигасында өкілдік етеді.
Football, Basketball, and Cycling are sports that are popular by the local people. Every Sunday morning there are local Cycling tournaments in different categories. Addis Pharmaceuticals cycling club also participates in national tournaments. The city is represented in the Ethiopian categories Premier league by Welwalo Adigrat University FC.
Көлік
Адиград 2-ші Эфиопия тас жолы бойында орналасқан, бұл тас жол қаланы Аддис-Абеба және Мекелемен байланыстырады. Адиградта 2-ші Эфиопия тас жолы негізгі тас жолдан батысқа қарай Адваға қарай бұрылып кетеді. Адиградтың солтүстігінде 20-шы Эфиопия тас жолы қаланы Кокобаймен және Эритреядағы Асмарамен байланыстырады.
Adigrat is located along Ethiopian Highway 2, which connects the city with Addis Abeba and Mekelle. In Adigrat, Ethiopian Highway 2, turns off the main highway to the west in the direction of Adwa. To the north of Adigrat, Ethiopian Highway 20 connects the city to Kokobay and to Asmara in Eritrea.
Білім
Адиградтағы білім беру жүйесі мемлекеттік және жеке мектептерде мыңдаған оқушыны қамтиды. Адиградтағы алғашқы жоғары мектеп – 1950 жылдары құрылған Ағази толық орта мектебі. 2013 жылғы мәлімет бойынша, 13 мемлекеттік және 7 жеке мектеп болған. Адиградта 14 000-нан астам студентке қызмет ететін Адиград университеті орналасқан. Адиградтағы техникалық білім беру орталықтарына кәсіби-техникалық білім беру және политехникалық колледж кіреді. Сонымен қатар, Этио Имадж және Жаңа Мыңжылдық колледжі сияқты екі жеке колледж де бар.
The education system in Adigrat engages thousands of students in public and private schools. The first high school in Adigrat is Agazi Comprehensive High School which was established in the 1950s. As of 2013 there were 13 public schools and 7 private schools. Adigrat is home to the Adigrat University which serves over 14,000 students. The technical school in Adigrat include TVET and Polytechnic College. There are two private colleges, namely, Ethio lmage and New Millennium College.