Кіріспе
Торрея – қылқан жапырақтылар туысы. Бұрын кейде Cephalotaxaceae тұқымдасына жатқызылған, бірақ қазір Taxaceae тұқымдасына жататын алты немесе жеті түрден тұратын қылқан жапырақтылар туысы. Оның төрт түрі Шығыс Азияда, ал қалған екеуі Солтүстік Америкада өседі. Бұл кішкентай және орташа мөлшердегі мәңгі жасыл ағаштар, биіктігі 5–20 м, сирек 25 м-ге жетеді. Жиі қолданылатын атауларының бірі – мускат жаңғағы тисі. Бұл туыс палеоэкологиядағы Аркто-Терциарлық Геофлораның бір мысалы. Туысқа жататын түрлердің географиялық ареалдарының кеңістікте бөлініп жатуы Солтүстік жарты шардың континенттеріндегі қоңыржай белдеулердегі өсімдіктердің таралуын көрсетеді. Бұл географиялық үлгінің себебі – туыстың пайда болуы Терциар кезеңінің әлдеқайда жылы кездеріне саяды, сол кезде қоңыржай климат аймақтары полюске қарай орналасқан болатын. Жер байланыстары Азия мен Солтүстік Америка арасында, кейде Еуропа мен Солтүстік Америка арасында өсімдіктердің таралуын және қоныс аударуын жеңілдеткен. Жапырақтары сабақтарда спираль бойынша орналасқан, бірақ негізінде бұрылып, екі қатарға түзеді; олар сызықтық пішіндес, ұзындығы 2–8 см, ені 3–4 мм, құрылысы тығыз, ұшы өткір тікендей. Торрея моноэцисті, диоэцисті немесе жартылай диоэцисті болуы мүмкін (жапондық Торрея мен Флорида Торреяда осы фактілер расталган). Моноэцисті болғанда, еркек және әйел конустар көбінесе әртүрлі бұтақтарда орналасады. Еркек (тозаң) конустарының ұзындығы 5–8 мм, олар сабақтың төменгі жағындағы сызықтар бойында топталған. Әйел (тұқымдық) конустары жалғыз немесе екіден сегіздей топталып, қысқа сабақта орналасады; бастапқыда кішкентай болса, шамамен 18 айда 2–4 см ұзындығындағы бір үлкен жаңғақ тәрізді тұқымын қоршап тұратын ет тәрізді қабықшамен жабылған друпа тәрізді құрылымға айналады. Толық піскен кезде қабықшасы жасылдан күлгін түске дейін өзгереді. Кейбір түрлерінде, әсіресе жапондық Torreya nucifera ('кая') тұқымы жеуге жарамды, бұл Taxaceae тұқымдасына жататын өсімдіктер үшін ерекше жағдай. Табиғи таралуға көмектесетіні – қысқа артық азық ретінде тұқымдарды көміп қоятын батқандар. Көмілмеген тұқымдар кейіннен өніп шығуы мүмкін. Бұл туыс американдық ботаник Джон Торридің құрметіне аталған.
Torreya is a genus of conifers comprising six or seven species placed in the family Taxaceae, though sometimes formerly placed in Cephalotaxaceae. Four species are native to eastern Asia; the other two are native to North America. They are small to medium sized evergreen trees reaching 5–20 m, rarely 25 m, tall. Common names include nutmeg yew. The genus is one example of the Arcto Tertiary Geoflora in paleoecology. The pattern of highly disjunct distribution of geographic ranges of the species within such a genus spans temperate plant zones of continents in the Northern Hemisphere. This geographic pattern is attributed to genus origins in much warmer times of the Tertiary Period, when zones of temperate climate were found in poleward latitudes whereby land connections facilitated range expansions and migrations of plants between Asia and North America and sometimes between Europe and North America. The leaves are spirally arranged on the shoots, but twisted at the base to lie in two flat ranks; they are linear, 2–8 cm long and 3–4 mm broad, hard in texture, with a sharp spine tip. Torreya can be monoecious, dioecious, or subdioecious (documented in Japanese Torreya and Florida Torreya). When monoecious, the male and female cones are often on different branches. The male (pollen) cones are 5–8 mm long, grouped in lines along the underside of a shoot. The female (seed) cones are single or grouped two to eight together on a short stem; minute at first, they mature in about 18 months to a drupe like structure with the single large nut like seed 2–4 cm long surrounded by a fleshy covering, green to purple at full maturity. In some species, notably the Japanese Torreya nucifera ('kaya'), and unusually for members of Taxaceae, the seed is edible. Natural dispersal is thought to be aided by squirrels which bury the seeds for a winter food source; any seeds left uneaten are then able to germinate. The genus is named after the American botanist John Torrey.
Қалдық деректері
†Torreya clarnensis АҚШ-тың Орталық Орегон штатындағы Кларно формациясынан табылған орта эоценге жататын қазба қалдықтарынан сипатталған. †Torreya bilinica-ның жапырақты бұтақтары Олигоцен қабаттарынан, Чехияның Белина қаласының жанындағы Жиховтан, Түркияның орталық Анатолиясындағы Гувемнің ерте миоцендік шөгінділерінен және Испанияның соңғы миоцендік шөгінділерінен белгілі. Torreya nucifera-ның бір ғана ине жапырағы Абхазиядағы соңғы миоцендік шөгінділерден табылды. Torreya nucifera-ның толық қалдықтары Францияның плиоцендік шөгінділерінен белгілі. Torreya тұқымдасының және Taxaceae отбасының басқа тұқымдастарының қазба тозаңы бір-бірінен, сондай-ақ Taxodiaceae және Cupressaceae отбасыларының тұқымдастарынан ажырату қиын. Сондықтан, макрофоссилдік өсімдік материалдары сирек немесе жоқ географиялық аймақтарда, тіпті тозаң көп болған жағдайда да (квартерлік батқылықтарда), мұндай тұқымдастардың бұрынғыда болуын немесе болмауын анықтау қиын.
Бұл субканопид туысының бейімделген өсу формалары
Бұл туысқа жататын түрлердің бәрі орташа немесе тығыз көлеңкелі орман жағдайларында субканопий ағаш ретінде жай орналасып, баяу өсуге бейімделген. Сабақтары тым көлеңкелі жағдайда еңкейеді, ал тамыр мойнынан шығатын бұтақтары мен қосымша сабақтары тік емес, көлденең бойымен өседі. Егер қалыңдық ашылса, тік өсуге мүмкіндік туады, тіпті жапырақ пішіні мен орналасуы да өзгереді. Тұқым тек тікелей күн сәулесі болғанда ғана аналық бұтақтарда (және ағаштарда) пайда болады. Сондықтан, Азияда жергілікті тұтынуға немесе нарыққа сату үшін күтіліп, өсірілген (әдетте Torreya grandis) жабайы ағаштардың айналасы адамның араласуы арқылы басқарылады.