Кіріспе

Крос-презентация – белгілі бір кәсіби антигенді ұсынатын жасушалардың (көбінесе дендриттік жасушалардың) CD8 Т-жасушаларына (цитотоксикалық Т-жасушаларға) МНҚ I класының молекулаларымен жасушадан тыс антигендерді қабылдау, өңдеу және көрсету қабілеті. Осы процестің нәтижесі – кросс-прайминг, ол наив цитотоксикалық CD8+ Т-жасушаларын белсенді цитотоксикалық CD8+ Т-жасушаларына стимуляциялауды сипаттайды. Бұл процесс көптеген ісіктерге қарсы иммунитет үшін, сондай-ақ дендриттік жасушаларды жұқтырған және олардың вирус антигендерін бұрмалайтын вирустарға қарсы иммунитет үшін қажет. Крос-презентация сонымен қатар белок антигендерімен, мысалы, ісік вакцинациясымен вакцинация арқылы цитотоксикалық иммунитеттің туындауы үшін де қажет. Крос-презентацияның ерекше маңызы бар, себебі ол әдетте дендриттік жасушалардың бетінде МНҚ II арқылы ұсынылатын экзогендік антигендердің МНҚ I жолы арқылы да ұсынылуына мүмкіндік береді. МНҚ I жолы әдетте белгілі бір жасушаға инфекциялаған эндогендік антигендерді көрсету үшін қолданылады. Дегенмен, кросс-презентация жасайтын жасушалар МНҚ I жолын экзогендік антигендерді (жасушаның өзінен емес) көрсету үшін пайдалана алады, бұл МНҚ I кешеніндегі экзогендік антигендерді танитын цитотоксикалық CD8+ Т-жасушаларын белсендіріп, бейімделуші иммундық жауапты қозғауға мүмкіндік береді.

Тарих

Крос-презентацияның алғашқы дәлелі 1976 жылы Майкл Дж. Беван шетелдік кішігірім гистоүйлесімділік (MiHA) молекулаларын тасымалдайтын егізденген жасушаларды инъекциялау арқылы анықталды. Бұл нәтижесінде, донордың антигенді ұсынатын жасушалары шетелдік MiHA жасушаларына қарсы CD8+ T-клеткалық жауапты тудырды. Осыған байланысты, Беван антигенді ұсынатын бұл жасушалар шетелдік MiHA жасушаларын жұтып алып, оларды қабылдаушы организмнің цитотоксикалық CD8+ жасушаларына кросс-презентация жасаған болуы керек деп болжады, соның салдарынан егізденген тіндерге қарсы адаптивті иммундық жауап қозғалады. Бұл құбылыс "кросс-прайминг" деп аталды.

Көлденең ұяшық

Дендриттік жасушалар негізгі және ең тиімді антигендерді кросс-презенттеуші жасушалар болып табылады, бірақ макрофагтар, В лимфоциттері және синусоидты эндотелиялық жасушалар да in vivo және in vitro жағдайында антигендерді кросс-презенттеуге қабілетті екені байқалды. Дегенмен, in vivo зерттеулерде дендриттік жасушалар MHC I молекулалары арқылы антигендерді кросс-презенттеуде ең тиімді және кең таралған жасушалар екені анықталды. mDC-лер көшіп жүретін дендриттік жасушалар, резиденттік дендриттік жасушалар, Лангерханс жасушалары және қабынушы дендриттік жасушалар болып жіктеледі. Барлық mDC-лердің арнайы функциялары мен секреторлық факторлары бар, бірақ олардың барлығы цитотоксикалық CD8+ Т-жасушаларын белсендіру үшін антигендерді кросс-презенттеуге қабілетті.

Вакуолярлық және цитозолдық диверсия

Қатты құрылымды сіңіруден басқа, дендриттік жасушалардың фагоцитозы эндосомалық трафик пен жетілудің жылдамдығын бірден өзгертеді. Осының салдарынан, сыртқы ерітілген антигендер MHC II класының емес, I класты кросс-презентация жолына бағытталады. Дегенмен, антиген ұсынатын жасуша ішіндегі кросс-презентацияның механизмі әлі де толық анықталған жоқ. Қазіргі уақытта екі негізгі жол ұсынылуда: цитозолдық және вакуольдік. Антигендер МНС I класындағы кешендерге жүктелу үшін сол эндосомаға қайта оралуы мүмкін. Цитозолдық жол бойынша МНС I жүктемесі эндоплазмалық ретикулумда да, сондай-ақ эндосома сияқты фагоциттік везикулаларда да жүреді деп есептеледі. Көптеген вирустар дендриттік жасушалардың активтілігін тежеп, жоя білсе де, вирустың әсеріне ұшырамаған кросс-презентация жасайтын дендриттік жасушалар инфекцияланған шеткі жасушаны сіңіріп алып, экзогенді антигенді цитотоксикалық Т-жасушаларға ұсына алады. Кросс-прайминг әрекеті В-жасушалары арқылы түзілген антиденелердің көмегімен әсер ете алмайтын жасушаішілік шеткі тіндерге бағытталған антигендерге қарсы иммунитетті күшейтеді.