Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Шығыс Миндороның астанасы, Филиппин
Capital of Oriental Mindoro, Philippines
Калапан, ресми түрде Калапан қаласы, Филиппиннің Шығыс Миндоро провинциясындағы 3-ші сыныпты құрамдас қала. 2020 жылғы халық санауы бойынша, қаланың халқы 145 786 адамды құрайды. Қала Шығыс Миндоро провинциясының астанасы болып табылады. Калапан қаласы, сол кездегі президент Глория Макапагал Арройоның бастамасымен жүзеге асырылған, Филиппиннің оңтүстігіне дейін созылған біріктірілген паромдық жоба – Күшті Республиканың теңіз тас жолы (SRNH) арқасында Шығыс Миндоро провинциясына қақпа ретінде қызмет етеді. Калапан қаласының теңіз порты – Миндаро аралындағы ең ірі және жұмылымы ең көп теңіз порты, ол паромдармен және Батангас қаласының халықаралық теңіз портына және кері бағытта жүретін (RORO) кемелермен 45 минуттық сапар ұсынады. Калапан – Мимаропа аймағындағы екі қаланың бірі, екіншісі Палавандағы Пуэрто-Принцесса қаласы. Калапан аймақтың әкімшілік орталығы қызметін атқарады. Бұдан өзге, ол Шығыс Миндоро провинциясының сауда, өнеркәсіп, көлік, байланыс, діни және білім беру орталығы болып табылады.
Calapan, officially the City of Calapan , is a 3rd class component city in the province of Oriental Mindoro, Philippines. According to the 2020 census, it has a population of 145,786 people. The city is the capital of the province of Oriental Mindoro. The city serves as the gateway to the Oriental Mindoro province with the implementation of the Strong Republic Nautical Highway (SRNH) an integrated ferry project of then President Gloria Macapagal Arroyo that extends further to the southern part of the Philippines. The Calapan City Seaport is the largest and busiest seaport on Mindoro Island, which is just 45 minutes away by ferry boats and roll on/roll off (RORO) ships to and from Batangas City International Seaport. Calapan is one of two cities in the Mimaropa region, the other being Puerto Princesa in Palawan. Calapan serves as the region's administrative center. It is also the center of commerce, industry, transport, communication, religious activities and education in the entire province of Oriental Mindoro.
Этимология
Калапан атауының шығу тегі нақты анықталмаған. Бір топ адамдар бұл атау "Kalap" деген сөзден туындаған дейді, ол ағаш кесу арқылы жиналған бұтақтарды білдіреді. Осылайша, "Калапан" – бұтақтар жиналатын орын болған деседі. Алайда, ескі жазбаларда Калапан ағаш өндіріліп, экспортталатын жер ретінде есімдерін таппайсыз. Сонымен қатар, ағаш кесуге қолайлы үлкен орман ағаштары қаланың батпақты жеріне жақын өспеген. Тағы бір теория бойынша, Калапан бастапқыда "Kalapang" деп айтылған, ол ескі тагалог сөздігінде "sanga" немесе бұтақ сөзімен синоним болып келеді. Осылайша, Калапанг елді мекені Бако қаласының, көршілес қаланың бір бөлігі ретінде қарастырылған болуы мүмкін. Кейіннен бұл атау испан тіліне бейімделіп, Калапан болып өзгерген.
The derivation of the name of Calapan cannot be traced with certainty. Some opined that it comes from the word “Kalap” which means to gather logs. Thus “Kalapan” was supposed to be a place where logs were gathered. In the old records, however, there was never a mention of Calapan as a place where logs were produced or exported. Furthermore, huge forest trees where logs were produced certainly did not grow near the town, which was swampy. Another theory states that Calapan was originally pronounced as “Kalapang” which, according to an old Tagalog dictionary, was a synonym for “sanga” or branch. It could then refer to the settlement of Kalapang as a branch of its mother town of Baco, an adjoining town. The name was later hispanized as Calapan.
Тарих
Бакодағы алғашқы діни округ құрылғанға дейін Калапан бұрын шағын ауыл болған. 1733 жылы округтік монастырь Калапанға көшірілді және Солтүстік Миндоро шіркеуінің аумағына қатысты билігін бастады. XVIII ғасырдың басында қала тек Ибабадан Илайяға дейінгі жолақты алып, қазіргі Санто-Ниньо соборына қарайтын және өзенмен бөлінген крест пішінде орналасқан. Кейіннен басқа да кедергілер салынды. 1837 жылы провинцияның астанасы Пуэрто-Галерадан Калапанға көшірілді. 1902 жылдың 13 маусымында Миндаро Мариндюкеге қосылғанда, провинциялық астана тағы да Пуэрто-Галераға көшірілді. 1902 жылдың 10 қарашасында Миндаро Мариндюктан бөлінді. 1903 жылы Калапан қайтадан провинцияның астанасы болды. 1902 жылы №2824 заң бойынша үш муниципалитет тәуелсіздік алды. 1919 жылы Калапан мен Наужан арасындағы шекара дауы қазіргі шекараның бір бөлігі үшін Калапанның президенті (мэрі) Агустин Киджано мен Наужанның президенті (мэрі) Агустин Гаронг арасында шешілді. Ауыл шаруашылығы жері Наужанға берілді, осылайша Калапан ауданы Наужанмен салыстырғанда әлдеқайда кішірек болды, ал Наужан қазір провинцияның ең ірі муниципалитеті болып саналады.
Calapan was formerly a small village before the establishment of the first Religious District in Baco. The District convent was transferred to Calapan in 1733 and began its jurisdiction over the Northern Mindoro Ecclesiastical Area. In the early 18th century, the town only occupied a strip of land stretching from Ibaba to Ilaya in a cross shape facing the present Santo Niño Cathedral and cut off by the river. Later on, succeeding barriers were founded. In 1837, the capital of the province was moved from Puerto Galera to Calapan. When Mindoro became a part of Marinduque on June 13, 1902, the provincial capital was once again moved to Puerto Galera. On November 10, 1902, Mindoro was detached from Marinduque. In 1903, Calapan once again became the provincial capital. In 1902, under Act No. 2824, the three municipalities gained their independence. In 1919, the boundary dispute between Calapan and Naujan was adjudicated by Presidentes (Mayors) Agustin Quijano of Calapan and Agustin Garong of Naujan over a portion of the territory of what is now the present boundary. The agricultural area was awarded to Naujan, thus making the area of Calapan much smaller compared to that of Naujan, which is now considered the biggest municipality in the province.
Қалалық аудан
1998 жылы Калапан қаласы Республикалық заң № 8475 арқасында муниципалитеттен қалаға айналдырылды. Заңның авторы Конгресте Ренато В. Левист болды және оған президент Фидель Рамос 1998 жылдың 2 ақпанында қол қойды. 1998 жылдың 21 наурызында Калапан халқы плебисцитте Калапан қаласының құрылуын ратификациялады, сол күнді қаланың құрылған күні ретінде белгіледі. Осылайша, қала әкімі Арнан С. Паналиган Калапанның соңғы муниципалдық мэрі және бірінші қалалық мэрі болды. Бүгінгі күнге дейін бұл бүкіл Миндоро аралындағы алғашқы және жалғыз қала.
In the year 1998, Calapan was converted from a municipality into a component city by virtue of Republic Act No. 8475. The law was authored in Congress by Rep. Renato V. Leviste and was signed by President Fidel Ramos on February 2, 1998. On March 21, 1998, the people of Calapan ratified the creation of the City of Calapan in a plebiscite marking that same day as the city's foundation day. Incumbent Mayor Arnan C. Panaligan became the last Municipal Mayor and the first City Mayor of Calapan. To date, it is the first and only city in the whole island of Mindoro.
Демография
2020 жылғы санақ бойынша Калапан қаласының халқы 145 786 адамды құрайды.
Calapan has a population of 145,786 as of the 2020 census.
Экономика
Қаланың экономикасы ауыл шаруашылығы мен балық аулауға тәуелді. Дегенмен, машина жасау және туризмнің дамитын салалары қаланың жылдық кірісіне үлкен үлес қосып, соңғы 10 жылда елдегі ең қарқынды дамитын жаңа қалалардың біріне айналдырды. 1998 жылдан бері қала қарқынды даму үдерісін бастан кешіп келеді. Қалалық даму аймағында (Лумгангбаян және Гинобадан) орналасқан арнайы даму аймағының, әсіресе жеңіл өнеркәсіп үшін арналған экологиялық аймақтың құрылысына көмек көрсетілді және қазір ол жұмыс орындарын жасайтын және экономикалық мүмкіндіктерді дамытатын өсу орталығы болып табылады. Бұл салалар агроөнеркәсіптік қызметтерге, мысалы, тағам өңдеу, қолөнер, жиһаз жасау және басқа да байланысты салаларға бағытталған. Калапан Филиппин экономикасында маңызды рөл атқарады, себебі ол елдегі маңызды азық-түлік жеткізушілердің бірі. Қала сонымен қатар Metro Manila және Лусонның көп бөлігіне күріш экспорттау бойынша жетекші орында тұрады, осылайша ол ауыл шаруашылығы жағынан дамыған және қалалық құрылымы жетілген қалаға айналды. Басты бес егіс – күріш, цитрус, банан, рамбутан және ланзон. Калапанның басты бес индустриясы – сауда, туризм, қызмет көрсету, теңіз және су шаруашылығы, сондай-ақ тағам өңдеу. Калапан провинцияның индустриалды орталығы болып табылады. Ол провинцияның және оған жақын жерлердің экономикалық дамуында шешуші роль атқарады.
The city's economy is dependent on agriculture and fishing. However, a growing industry in machinery and tourism has contributed well to the city's annual income, making it one of the fastest growing new cities in the country for the last 10 years. Since 1998, the city has experienced rapid development. The establishment of a special development area, particularly an eco zone for light industries located at the Urban Development Area (Lumangbayan and Guinobatan), has been promoted and now serves as growth area which generates employment and spurs economic opportunities. Such industries focus on agro industrial based activities such as food processing, handicraft making, furniture making and other related activities. Calapan plays a major role in the Philippine economy as one of the major food suppliers in the country. The city is also a major exporter of rice supplying to Metro Manila and major parts of Luzon making it both an agriculturally progressive and urbanized city. The five major crops are rice, citrus, banana, rambutan and lanzones. The top five industries in Calapan are trading, tourism, services, marine and aquatic, and food processing. Calapan serves as the province's industrial hub. It plays a pivotal role in the economic development of the province and its adjacent areas.
Сауда және коммерция
Сауда және коммерциялық қызмет көбінесе көтерме және бөлшек саудамен шектеледі. Өндіріс, қаржы, туризм, тамақ-сусын өнімдері және қызмет көрсету салалары да қарқынды дамуда. Соңғы жылдары қалаға жеке инвестициялардың көптеп келуі байқалып, осының нәтижесінде табыс пен жұмыс орындарының саны артты. Қалалық инвестициялық кодекс жаңа және қазіргі кәсіпкерлерді инвестицияларын ұлғайтуға ынталандырады. Барлық кәсіпорын қала тұрғындарынан кемінде 70% жұмыс күшін жұмысқа алуға міндетті.
Trading and commercial activities are mainly confined in wholesale and retail trade. Other thriving industries are manufacturing, financing, tourism, food and beverages and services. In recent years, the city has witnessed the influx of private investments that increase income and employment opportunities. The City Investment Code encourages new and existing entrepreneurs to increase their investments. All business establishments are also required to employ bonafide residents of the city to at least 70% of the job opportunities that they will generate.
Ауыл шаруашылығы
Калапанның кең ауыл шаруашылығы жерлерінің көп бөлігі күріш өндірісіне арналған. Аймақта цитрус жемістері, мысалы, каламанси, банан, ланзон, рамбутан, манго, кокос және көкөністер де өсіріледі.
Majority of the vast agricultural lands of Calapan is devoted to rice production. Other crops grown in the area are citrus fruits such as calamansi, banana, lanzones, rambutan, mango, coconut and vegetables.
Көлік
Калапан порты – Лусон материгіндегі Батангас халықаралық портына маршруттар арқылы байланысқан қалаға қызмет ететін басты теңіз порты. Моторлы трициклдер – кең таралған көлік түрі, ал джипнейлер мен микроавтобустар Шығыс Миндоро провинциясының басқа муниципалитеттеріне қатынайтын көлік құралдары болып табылады, олар провинцияны кесіп өтетін, көбінесе бетонмен жабылған провинциялық жол арқылы жүреді. Қалада сондай-ақ Калапан әуежайы бар, ол екінші деңгейдегі әуежай ретінде жіктеледі және көбінесе шағын ұшақтар мен тікұшақтарды қамтитын, сондай-ақ Ниной Акино халықаралық әуежайынан (NAIA) жүйелі рейстерді қабылдайтын жалпы авиация үшін қолданылады.
Port of Calapan is the primary seaport serving the city which connected through routes to the Batangas International Port in mainland Luzon. Motorized tricycles are a common mode of transport and jeepneys and vans served as transportation options to other municipalities within Oriental Mindoro which passes through the mostly concreted pronvincial road spanning the province. The city also has an airport, the Calapan Airport, classified as a secondary airport and is used for general aviation handling mostly small planes and choppers with regular trips from Ninoy Aquino International Airport (NAIA).
Туризм
Калапанның солтүстігінде Калапан шығанағы, ал шығысында Суки жағажайы орналасқан. Солтүстік жағалауында үйлер салынған, ал жергілікті тұрғындар мен туристер Сукидің шығыс жағалауындағы қара құмды жағажайына жиналады, онда көптеген демалыс орындары бар. Калапанда екі мұражай бар. Қала орталығындағы Миндоро мұражайы бұрын "Кута" деп аталған испан бекінісінің орнында салынған. Мұражай Миндороның геологиялық, этнографиялық және саяси тарихын көрсетеді. Калапан қалалық мұражайы қалалық әкімдікте орналасқан. Экотуризм саласында Калапан Махал на Пангалан теңіз паркі мен Силонай мангров қорық паркі және Булусан табиғат паркі сияқты екі мангров паркіне ие.
Calapan is bounded by the Calapan Bay on the north and Suki Beach on the east. While the northern shores is built up with houses, locals and tourists would flock on the eastern shores' black sand beach of Suki which is doted by a number of resorts. Calapan also has two museums. The Mindoro Heritage Museum at the city center was also the former site of the "Kuta" or Spanish Fortress. The museum hosts geological, ethnographical, and political history of Mindoro. Calapan City Museum is found at the City Hall. In the area of eco tourism, Calapan has two mangrove parks, at Mahal na Pangalan Marine Park and Silonay Mangrove Conservation Park, as well as the Bulusan Nature Park.
Жоғары оқу орындары
Қалада көптеген жоғары білім беру мекемелері бар. Калапан қаласындағы Құдай Сөзі колледжі, Құдай Сөзі миссионерлері басқаратын католик колледжі, қазіргі уақытта қаланың және Шығыс Миндоро провинциясының ең ірі жоғары білім беру мекемесі болып табылады. Басқа жекеменшік жоғары білім беру мекемелеріне Калапан қалалық Әулие Антоний колледжі (Ақпараттық технологиялар, медбикелік және туризм), Луна Гоко колледждері (Медбикелік), Оңтүстік-Батыс Лусон теңіз институты қоры және Филиппин ғылыми кәсіптер академиясы (Теңіз саласын зерттеу), AMA Компьютерлік оқу орталығы (Ақпараттық технологиялар) және CLCC Компьютерлік өнер және технология институты (Ақпараттық технологиялар) жатады. Қазіргі уақытта қалада екі мемлекеттік жоғары білім беру мекемесі бар. Олардың бірі – Миндаро мемлекеттік университетінің (Калапан кампусы), ал екіншісі – 2008 жылдың маусым айында қала әкімі Сальвадор Леахонның бастамасымен ашылған Калапан қалалық колледжі.
The city is host to numerous higher educational institutions. The Divine Word College of Calapan, a Catholic college run by the Divine Word Missionaries is currently the largest institution of higher learning in the city and the province of Oriental Mindoro. Other private institutions of higher learning include the St. Anthony College Calapan City (Information Technology, Nursing and Tourism), Luna Goco Colleges (Nursing), Southwestern Luzon Maritime Institute Foundation and Filipino Academy of Scientific Trades (Maritime Studies), AMA Computer Learning Center (Information Technology), and CLCC Institute of Computer Arts and Technology (Information Technology). There are currently two public institutions of higher learning in the city. One is the Mindoro State University (Calapan Campus) while the other is the City College of Calapan which was opened last June 2008 through the initiative of City Mayor Salvador Leachon.
Негізгі білім беру
Калапанда тоғыз ұлттық орта мектеп (NHS) бар, олардың бірі – Шығыс Миндоро ұлттық орта мектебі (OMNHS), бұл мектептің бас кампусы және Шығыс Миндородағы ең ірі мемлекеттік орта мектеп. Басқа мемлекеттік орта мектептерге: Мамерта Гаргулло Толентино есімді Ұлттық орта мектеп (бұрынғы Паранг МДБ), Сериако А. Абес есімді Ұлттық орта мектеп, Канубинг МДБ, Манагпи МДБ, Педро В. Паналиган МДБ, Қоғамдық кәсіптік орта мектеп, ЛЕМНАХИС Букайо қосымшасы және Наг Иба Ұлттық орта мектебі (бұрынғы ЛЕМНАХИС Наг Иба қосымшасы) кіреді. Католик шіркеуі Киелі Сәби Академиясын да басқарады, ал DWCC Негізгі білім беру бөлімін де ұстап тұрады. Мемлекеттік бастауыш мектептер үш округке бөлінген: Калапан Батыс, Калапан Оңтүстік (Педро Толентино есімді Мемориалдық мектеп (PTMS)) және Калапан Шығыс округтері.
Calapan has nine national high schools (NHS), one of which is the Oriental Mindoro National High School (OMNHS) the main campus of the school and the largest public high school in Oriental Mindoro. Other public high schools include the Mamerta Gargullo Tolentino Memorial National High School (former Parang NHS), Ceriaco A. Abes Memorial MNHS, Canubing NHS, Managpi NHS, Pedro V. Panaligan MNHS, the Community Vocational High School, the LEMNAHIS Bucayao Annex, and the Nag iba National High School (former LEMNAHIS Annex Nag iba). The Catholic Church also runs the Holy Infant Academy, while DWCC also maintains a Basic Education Department. Public elementary schools meanwhile are organized into three districts. They are the Calapan West, Calapan South (Pedro Tolentino Memorial School (PTMS) and Calapan East Districts.
Денсаулық сақтау
Қалаға негізінен провинцияның ең үлкен ауруханасы болып табылатын Oriental Mindoro Medical Center қызмет көрсетеді. Қалада көптеген жеке ауруханалар бар, мысалы, Медициналық миссия тобы ауруханасы және денсаулық сақтау қызметтері кооперативі, бұл аймақтағы жалғыз үшінші деңгейдегі аурухана, Мария Эстрелла бас ауруханасы, Санта-Мария ауылдық ауруханасы, Киелі крест ауруханасы және Луна Гоко медициналық орталығы. Бұған қоса, қалада барлық тұрғындарға тегін медициналық тексерулер мен қажетті дәрі-дәрмектерді ұсынатын қоғамдық денсаулық сақтау орталықтары бар. Бұл қоғамдық орталықтарды қалалық денсаулық сақтау және санитария бөлімі қаржыландырып, қолдайды.
The city is served primarily by the Oriental Mindoro Medical Center which is also the largest hospital in the province. There are also numerous private hospitals in the city such as the Medical Mission Group Hospital and Health Services Cooperative which is the only tertiary level hospital in the region, Maria Estrella General Hospital, Santa Maria Village Hospital, Hospital of the Holy Cross and the Luna Goco Medical Center. In addition, the city has public health centers providing free health check ups and basic medicine supplies to all residents. These public centers are being funded and supported by the City Health and Sanitation Department.
Сайланған лауазымды адамдар
+ Калапан қалалық кеңесінің мүшелері (2019–2022) Лауазым аты Округ өкілі (Ориентал Миндро провинциясының 1-ші заңнамалық округі) Паулино Сальвадор С. Леахон Калапан қаласының басшысы Арнан С. Паналиган Калапан қалалық кеңесінің төрағасы Вице-мэр Гил Г. Рамирес Қалалық кеңес мүшелері Мэри Паулин Милен А. де Жесус Чарльз О. Пансой Рафаэль Е. Паналиган кіші. Жени Р. Форту Фарра Фей С. Илано Жоселин У. Нерия Ронали Е. Леахон Роберто Л. Консепсьон Риус Энтони С. Агуа Мариан Тереза Г. Тагупа
+ Members of the Calapan City Council(2019–2022) Position NameDistrict Representative(1st Legislative District of the Province of Oriental Mindoro) Paulino Salvador C. LeachonChief Executive of the City of Calapan Mayor Arnan C. PanaliganPresiding Officer of the City Council of Calapan Vice Mayor Gil G. RamirezMembers of the City Council Mary Pauline Mylene A. de Jesus Charles O. Pansoy Rafael E. Panaligan Jr. Genie R. Fortu Farrah Fay C. Ilano Jocelyn U. Neria Ronalee E. Leachon Roberto L. Concepcion Rius Anthony C. Agua Marian Teresa G. Tagupa