Кіріспе

Сан-Теодоро муниципалитеті, ресми түрде Сан-Теодоро муниципалитеті, Филиппиннің Шығыс Миндоро провинциясындағы 4-ші сыныпты муниципалитет. 2020 жылғы халық санауы бойынша халқы 19 121 адамды құрайды, бұл оны провинциядағы ең азат халық саны бар муниципалитет етеді. Муниципалитет жартылай қалалық деп жіктеледі. Оның жалпы жер ауданы [жер ауданының мәні көрсетілмеген]. Аймақта табылған минералдық кендер – алтын және темір.

Тарих

Сан-Теодоро қаласы испандық кезеңде "Субан" деп аталды, бірақ қаланың орталығы және үкімет орны қазіргі Лумганбаян аумағында орналасқан. Субан және оның көршілес қаласы Бако ресми түрде Шығыс Миндороның астанасы – Калапанның "визитасы" болып саналды. 1828 жылы визитаны Губернадорсильо Исидро Крисостомо басқарды, ал 1830 жылы оның орнын Губернадорсильо Хуан Секстоль басты. 1840 жылы Субан Пуэрто-Галераның "visita del pueblo y cabecera" статусына ие болғанда, Кандидо Фулгенсияның лауазымы "Cabeza de Barangay" деңгейіне төмендетілді. Бұл атақ 1841 жылы Марселино Крисостомоға да берілді. 1852 жылы Субан мен Бако қайтадан Калапанға қосылды. Мельчор Алконес Феликс, Руфино Аркон және Жюсто Арандия 2 барангайдың "кабеса де барангайлары" болып сайланды. 1856 жылы олардың орнына Доминго Артильеро мен Бернардо Аренилло келді. 1889 жылы барлығы 3 барангай болды, ал олардың басшылары Фаустино Артеллеро, Телесфоро Фернандес және Модесто Алконес еді. Субан 1892 жылы тәуелсіз муниципалитет (пуэбло) деп жарияланғанда, жаңа губернатор Хуан Рохас тағайындалды. 1897 жылы Руперто Арсе губернатор болды, бірақ "Губернадорсильо" атағы "Капитан Муниципаль" деп өзгертілді. Капитан Хуан Рохас тағы сайлауда жеңіске жеткенімен, ол Субанның әкімі ретінде үш түрлі атақпен танылған жалғыз лауазымды тұлға болды. Ол соңғы губернатор болды, өйткені оның мерзімі аяқталғаннан кейін лауазым "капитан муниципалитетке" ауыстырылды. Ол соңғы капитан болды, себебі Миндоро революционерлердің қолына өткенде, ол 1898 жылдың 1 шілдесінде генерал Мигель Малвардың өкілі алдында "Муниципаль президенті" ретінде ант берді. Президент Рохас генерал Эмилио Агиналдоның революциялық үкіметі кезінде Субанның алғашқы және соңғы басшысы болды. Ғасырдың басына дейін Субанда төрт "кабесерия" болды: Ylag, Tacligan, Bigaan және Pauican, сондай-ақ Субан Proper (Лумганбаян), оның құрамында Agbiray, Calabugao (екеуі де жақын орналасқан өзендердің аттарымен аталады), Bulaso, Calero, Calumpang, Tanak және Tubigan сияқты 7 "ситио" болды. Сол кезде тек жағалау аймақтарында ғана адамдар тұрды, себебі барангайлар арасындағы жалғыз көлік құралы – су қайықтары еді. Bigaan бұл ереженің ерекшелігі болды, өйткені ол ішкі аймақта орналасқанына қарамастан, 10 тұрғыны болды.

Американың келуі

1902 жылдың ақпан айының басында, Филиппин-Америка соғысының аяқталу кезеңінде, Субан (қазіргі Лумангбаян) ауылының халқы Субан шығанағының жағасындағы канонерлік қайыққа сүйемелдеп келген американдық әскери кемеден шыққан дауыссыз, құлақ саңыртатын сигналдардан алаңдады. Капитан Хуан Рохас бастаған халық орманға қашуға бел буды және Танак пен Павикан төбелеріне сиынды. Халықтың үрейленуіне себептер жетерлік болды. Алты ай бұрын, Калапанға жасалған американдық шабуыл кезінде 25 минданолық қаза тапқан. Калеро төбесінен оқ жаудырып, дін қызметкері әйгілі Висенте Хосе және бұрынғы губернатор Педро Лусес Луна қаза тапты. Көптеген үйлер өртенді, көптеген қару-жарақ пен оқ-дәрілер тәркіленді. Миндаро аралдағы американдықтардың филиппиндік көтерілісшілерге қарсы жорықтарының ең қызыл сызығынан тыс қалған. Бірақ 1901 жылдың наурыз айында генерал Эмилио Агиналдо тұтқындалғаннан кейін, олар назарын Филиппиннің бақылауындағы Лусон аралдарының бірі – Миндароға бұрды. Америкалықтар көптеген филиппиндік жалдамалы сарбаздарды пайдаланды, оларды «Макабелер» деп атады. Минданолықтар осы жалдамалы сарбаздардың қатыгездігінен қатты қорқып, олардан сақтанды. 1901 жылдың 29 шілдесінде Калапан қалалық алаңында АҚШ туының көтерілуі Миндародағы қысқа ғасырлық революциялық үкіметті аяқтады. Бірақ көтеріліс тоқтаған жоқ. Арал айналасында эпизодтық шайқастар жалғасты. Америкалықтар террор саясатын жүзеге асырды. Қалалар жермен теңестірілді, ішуге арналған су көздері уланды, мал мен егін тәркіленді немесе өртелді, тұтқындар зорлық-зомбылыққа ұшырады. Әскери казармалар мен күзет посттарын салуға қажетті құрылыс материалдарын алу үшін үйлер бұзылды, сондай-ақ алаңдар мен базарлар үшін кеңістік жасалды. Америкалықтар мен минданолықтар арасындағы соғыс қиратушылық сипатқа ие болды. Екі тарап та бүлікшілерді қарсыласуға мәжбүрлеу үшін, Пинамалайян губернаторы Хуан Моренте сияқты, адамдарды ұрлау және кепілге алу сияқты әрекеттерге барып, қиындықтар жасады. Наужандық Валериано Гасич тобы өз кезегінде 70 күдікті американдық қолдаушыны ажалға түсірді. Аз қоныстанған Субан қауымы қорғанышсыз болды. АҚШ-тың тыныштандыру және барлау күштерінің командирі лейтенант Теодор Хатчинс және оның әскері жағаға шықты, бірақ қаланың қараусыз екенін көріп таң қалды. Түске дейін, ешкім келмеген соң, лейтенант Хатчинс қаланы өртеуге бұйрық берді. Президент Хуан Рохас Танак төбесінен осы оқиғаны көріп, жағаға жүгіріп келіп, американдықтарға жақындады. Қайтып келген эвакуацияланғандарды тыныштандыру үшін лейтенант Хатчинс, Пампангалық сержант Теодоро Вирайдың көмегімен, оларға тартымдылық саясатын ұсынды. Губернатор Уильям Х. Тафттың мақсаты – Филиппинді (колония ретінде) филиппиндіктердің игілігі үшін сақтап қалу болды. Ол екінші дүниежүзілік соғыста аты шыққан Дуглас Макартурдың әкесі, генерал Артур Макартурды, әскери губернатор филиппиндіктерге қатал қарым-қатынас жасағандықтан, қызметтен шеттетуге мәжбүр болды. Азаматтық генерал-губернатор Тафт содан кейін орталық және жергілікті үкіметті кең ауқымды қайта ұйымдастыруды бастады. Кейін ол Америка Құрама Штаттарына оралып, Американың 27-ші президенті болды.

Сан-Теодороның құрылуы

Лейтенант Хатчинс Субанның топографиялық орналасуы болашақтағы муниципалитет аумағын кеңейтуге қолайсыз екенін көрді. Бұл жерді нипа батпақтары мен саздақтар қоршап алған, ал жағалаулары сазды және тасты болды. Ол президент Хуан Рохастан қала орнына кеңірек жер табу мүмкіндігін сұрады. Президент, тұрғындармен бірге, американдықтарды Субан өзенінен өтіп, солтүстікке бастап барды. Шамамен бір километрдей жол жүрген соң, командир Субан шығанағына қарайтын кең, тегіс жазықтықты, оның артында Балуканаг төбелерін және Субан өзенінің жағалауына дейін созылған жазықтықты көріп, қуанды. Жергілікті басшылармен – Мелесио Аполинар, Барангай басшысы, Симплисио Кастильо, Хасинто Джурадо, Донато Аркон және Феликс Аргуэльеспен – өткен кездесуде лейтенант Теодор Хатчинс бұл жердің Йлаг деп аталғанын білді. Сержант Теодор Вирай жаңа қаланың атауын АҚШ президенті Теодор Рузвельттің құрметіне «Сан-Теодоро» деп қоюды ұсынды. Испан кезеңінде жер-су атауларына «Сан» префиксін қосу қалыпты жағдай еді, бұл оның қасиетті әулиелеріне көрсетілген құрметті білдіреді, сондықтан «Сан-Теодоро». Сержант Вирай мен лейтенант Хатчинстің есімдерінің де Теодор екендігіне байланысты, кейбіреулер қаланың олардың құрметіне аталғанына сенді. Теодор Вирай макабебелік болса, ал Теодор Хатчинс Субаанды өртеуге бұйрық берген. Олар жасаған зұлматтардың авторлары болғандықтан, Сан-Теодороның атын олардың жасаған істерімен байланыстыруға болмайды. Болашақ қала орнын ресмилеу үшін уақытша қала құрылысы жоспары жасалды. Бірнеше ағаштар кесіліп, жағалауға параллель үш көше белгіленді. Жағалаудан ішке қарай созылған жаңа көшелер жер иелерінің атымен аталды: Кастильо, Аренилло және Джурадо. Жағалауға параллель үш көше провинциялық саясаттың нәтижесінде бірнеше рет атауын өзгертті, содан кейін олар ресми түрде Хуан Луна, Ж. П. Ризал және Мабини көшелері деп аталды. Субанның бірқатар тұрғындарына жаңа орынға көшу ұсынылды. Қандық байланыста болғандықтан, басшылар жерді бөлісуде қиындыққа тап болмады. Содан кейін Мелесио Аполинар президенттік лауазымға тағайындалды. Басқа лауазымды тұлғалар Симплисио Кастильо, Хасинто Джурадо, Аквилино Аренилло, Хуан Рохас және Анхель Альдаба болды. Субан Сан-Теодороның бариосына айналды және оны Лумганбаян деп атады, яғни «ескі қала» деген мағынаны білдіреді. Илаг әлі де Побласионның солтүстігіндегі көршілес барайяны білдіру үшін қолданылады, бірақ қазір ол Бисай өзеніне жақын Пуэрто-Галерамен шекараға дейін созылады. Сол кезде Сан-Теодоро оңтүстіктегі Пуланг-Тубигке (қазіргі Баконың бөлігі) дейін, солтүстіктегі Маталаға (37 шақырым) дейін, Субан және Варадеро шығанақтарының жағалауында (қазіргі Пуэрто-Галераның бөлігі) және батысында шексіз шекараға дейін созылды. Сан-Теодороның жаңа муниципалитет үкіметі ұзаққа соқпады. 1903 жылы Бако мен Пуэрто-Галерамен бірге Сан-Теодоро Филиппин комиссиясы ұйымдастырған Калапан бариосына қосылды, оған Уильям Х. Тафт басшылық етті. 1905 жылы жаңа Филиппин комиссиясының №1280 заңы бүкіл аралдың 15 муниципалитетін (Миндаро 1950 жылы Республика заңы №205 арқылы «Шығыс» және «Батыс» деп бөлінді) сегізге дейін азайтуды бұйырды. Бұрын Пуэрто-Галераның бөлігі болған Абра-де-Йлог, Палуанмен бірге Мамбураоға қосылды.

Құрылтай күні

1921 жылы саяси маневрлердің нәтижесінде Сан-Теодоро Бако қаласының бариосы ретінде қосылды. Өкіл М. П. Леутерио Сан-Теодороны өз туған жері – жаңадан құрылған Бако қаласына қосуға ынталанды, осылайша сайлаушыларының қолдауын алуды көздеді. Оған оның одақтасы, губернатор Хуан Либоро қолдау көрсетті. Бірақ олардың қарсыластары Хуан Люсес Луна мен Артуро Игнасио тиісінше өкіл және губернатор болып сайланған соң, бұрынғы басшылардың жасағандарын кері қайтарды. 1928 жылдың 8 желтоқсанында қабылданған №3498 заңмен Сан-Теодоро, Бако және Мансалай жеке муниципалитеттер деп жарияланды. Сан-Теодороның қасиетті қамқоршысы – Таза ұғымды Ана, оның мерекесі әр жылдың 8 желтоқсанында тойланады. Дегенмен, ресми құрылтай екі айдан кейін, 1929 жылдың 16 ақпанында өтті, оны губернатор Артуро Игнасио және конгрессмен Хуан Люсес Луна басқарды. Сан-Теодороның құрылған күнін ресми түрде 1941 жылдың 16 ақпанынан бастап бүгінге дейін тойлап келеміз. Сан-Теодороны тәуелсіз муниципалитет еткені үшін конгрессмен Хуан Лунаның есімімен бір көше аталды, бұл қаланың оған деген алғысын білдіруі.

Адамдар

1903 жылы Сан-Теодорода бар болғаны 302 адам тұрды, ол провинциядағы және елдің басқа аймақтарындағы елді мекендердің арасында ең кішісі еді. 1918 жылға қарай халық саны аздап өсті (1069 адам). 1939 жылға қарай халық саны екі есеге көбейіп, 2911 адамға жетті. 1918 жылға дейін бір шаршы километрге шаққандағы халық тығыздығы 5 адамнан кем болды. Сол жылы Сан-Теодорода алтын асығысы бүкіл елден мигранттардың көптеп келуіне себеп болды, олардың көп бөлігі Биколанолар еді. Сан-Теодоро бүкіл Миндородағы №1 алтын өндіруші ретінде танымал болды және провинцияның ағаш өңдеу орталығы атанды. Бұл жерде бір кезде елдің ағашқа деген қажеттілігін қамтамасыз ететін ең ірі орман қоры болды, ал қалғаны әлемнің басқа елдеріне экспортталды. "Valbueco Inc." және "Philippine Matchwood Co." үкіметтің орманды қайта жаңарту бағдарламасына жауап ретінде көптеген жұмысшылар мен фермерлерді жұмысқа алды. Жақын орналасқан Батангас, Бауан және Исла-Вердеден келген адамдар Сан-Теодорого көшіп келді.

Дін

Испанияның ұзақ уақыт билік еткендіктен, Сан-Теодоро халқының көпшілігі католиктер еді. 1920 жылдан кейін діни басымдыққа қатысты өзгерістер болды. Батангес аймағынан келген көші-қоншылардың көпшілігі Аглипаян дінін ұстанғандықтан, қала көп діни ағымдарға бөлінді. 1920 жылдың 9 желтоқсанында таңертең Пуэрто-Галерадан келген әулиеші ауа райының күрт өзгеруіне байланысты жағаға шыға алмады және орнына Калапанға жол тартты. Президент Мелесио Аполинар Айла-Вердеден батыл теңізшілерге теңізден өтіп, Батангастан әулиеші әкелуді бұйырды. Олар өздерімен бірге Аглипаян әулиешісін алып келді, осылайша барлық үйлену және крещение рәсімдерін ол өткізді. Шамамен үш жыл бойы көптеген адамдар Аглипаян, Сальве, Протестант, Адвентист және Иглесиа ни Кристо діндеріне өтті. Алғашқы Аглипаян әулиешісі – Падре Клари́н, соңғысы – Падре Беле́н болды. Калапан-Сан-Теодоро жолы салынысымен, Калапаннан келген католик әулиеші істі өз қолына алып, католицизм қайтадан басымдыққа ие болды. 1950 жылдары Миндороның діни ландшафтына неміс SVD-лары басып кірді. 30 жыл бойы Сан-Теодорода, провинцияның қалған бөлігі сияқты, немістер әулиеші қызметін атқарды. Бұл қаладағы тұңғыш тұрақты әулиеші – әулие Герман Эннинга SVD, баспасөз оны «партизан әулиешісі» деп атады. Миндарода әулиеші болмаған кездер де болды. 1898 жылы испандықтар революционерлерге жеңілгенде, барлық испан азаматтары, соның ішінде әулиешілер Лусон аймағындағы концлагерге жіберілді. Кейін Калапанның сакристан майоры шіркеу рәсімдерін өзі жүргізді.

Үкімет

Филиппин комиссиясы таратылғаннан кейін және сенатты басып алғаннан кейін, Сан-Теодоро 1919 жылы өз қалашығын қайта алды. 1902 жылдан бері қалалық президентті қызметін атқарған және Сан-Теодоро Калапанның басқаруында болған 1903 жылдан 1919 жылға дейінгі кезеңде барио капитаны болған Мелесио Аполинар муниципалдық үкіметтің басшысы болуға ең лайықты кандидат болды. Автономияның осы қысқа мерзіміндегі лауазымды тұлғалар: президент – Мелесио Аполинар, вице-президент – Конрадо Алдаба, кеңесшілер – Франсиско Аренилло, Симплисио Кастильо, Бениньо Патулан және Педро Бае. Президент Аполинар халыққа қатаң ережелер енгізді. Ол сенбі және жексенбі күндері ойын-сауықтарға, ішімдікке және әлеуметтік жиындарға рұқсат бергенімен, халықты орманды тазалауға, кокос, абака және басқа да дақылдар мен жеміс ағаштарын отырғызуға, сондай-ақ басқа қалалар мен порттармен сауданы дамытуға міндеттеді. Блас Аполинар жаңа қаланың президенті болып сайланды, бірақ ол сол жылы қайтыс болды. Оның орнына вице-президент Эмилио Понсе келді. Президент Эмилио Понсе өкіметтік кезеңінде Сан-Теодороның этникалық азаматтары – мангиандардың игілігі үшін Saclag Settlement Farm School құрылды. 1931 жылдың 16 қазанында Эсперидион Димакулан президенттік қызметке ант берді. Оған жаңа муниципалдық ғимарат салу туралы кеңес берілді, бірақ ол бас тартты. Оның орнына ол кеңсесін Аренилло және Мабини көшелеріндегі ескі муниципалдық ғимаратта ұстады. Президент бай болғандықтан, ол әкімшілігінің беделін арттыру үшін лауазымды тұлғалар мен жеке келушілерге жақсы жағдай жасауға мүмкіндік алды. Оның қызы мұғалім, күйеу баласы мектеп директоры болғандықтан, ол мектеп басшыларын жаңа мектептер мен сыныптар ашуға оңай көндіре алды. Президент Димакулан саудагер және фермер болғандықтан, халықты жер алуға, егіншілікпен айналысуға және басқа порттармен сауданы көбейтуге ынталандыру үшін бар күшін жұмсады. Ол өкіметтік қызметінің соңғы күніне дейін, 1934 жылдың 15 қазанына дейін өте қарбалас болды. Франсиско Аренилло аға сайланып, 1934 жылдың 16 қазанынан 1937 жылдың 15 қазанына дейін муниципалдық үкіметті басқарды. Заң шығарушы ретінде көп жылдық тәжірибесі бар ол жамандық пен жалқаулыққа қарсы тұратын белгілі бір принциптері бар басшы болды. Ол құмар ойындар мен жұмыссыздықты жойды және кеңес отырыстарын қатаң түрде өткізді, бұл оның кеңесшілерінің наразылығын тудырды. Ол Президенттік ғимаратқа кең аула жасауға дайын болды. Ол үшін қала орталығында орналасқан екі көршілес жер учаскесін өз мүлігімен айырбастап алды, содан кейін оларды муниципалдық үкіметке сыйға тартты, осылайша Президенттік ғимаратты сол жерге көшірді. Ол қазынашылық кеңсесі мен пошта бөлімін төменгі қабатқа көшіріп, түрме жасады. Мабини көшесінің басында Президенттік ғимараттың орны ауысқаннан кейін Калапан-Сан-Теодоро-Пуэрто-Галера жолының бағыты қаладан оңтүстікке қарай жылжыды, бұл аралдық үкімет есебінен қосымша көше салуға әкелді. Президент Франсиско Аренилло аға – нық қадамды басшы болды. Сан-Теодоро және Бако муниципалдық кеңестерінің шекаралық дау мәселесі бойынша бірлескен отырысында ол шешім әділ болмаған жағдайда кез келген қарсыласты кез келген нәрсеге шақыруға дайын болды. Ол ескі шекаралар сақталмаған кезде тәртіпсіздік тудырды. Оның кеңесінің мүшелері: вице-президент Эулалио Рамос, кеңесшілер Мелитон Алдаба, Сеферино Флорес, Антеро Паглинаван және Эмилио Понсе. 1936 жылдың сәуір айының соңында вице-президент Эулалио Рамос қайтыс болды, оның орнын кеңесші Сеферино Флорес алды, ал кеңесші болып Касьяно Евангелиста тағайындалды. Президент Аренилло аға базар алаңын өз қаражатымен сатып алып, кейіннен үкіметтен қайтарып алды. Эксэкиел Фернандес 1937 жылдың 16 қазанында президент болып сайланды, оның орынбасары Эмилио Понсе, кеңесшілер Мелитон Алдаба, Мариано Анонуэво, Сеферино Флорес және Исидро Ллаве болды. Президент Арениллоның қоғамдық базар салу жобасы іске асырылды. Базар құрылысы аяқталды, бірақ ол муниципалдық қазынаға ешқандай табыс әкелген жоқ. Жас президент Эксекиел Фернандес өз кеңесшілерінің пікірлеріне қарамастан, одақтастық үкіметті ұйымдастыруға белсенді қатысты. Уақытша одақтастық үкіметі құрылған кезде Мануэль Л. Кесон президент болып сайланды. «Муниципалдық президент» атағы «Муниципалдық мэр» болып өзгертілді, осылайша Эксекиел Фернандес соңғы муниципалдық президент және алғашқы муниципалдық мэр атанды. Оның өкілеттігі екі жарым айға ұзартылып, 1940 жылдың 31 желтоқсанында аяқталды.

Жапондықтар басып алған жер

Сан-Теодоро тарихындағы ең оқиғалы сайлау мерзімі – 1941 жылдың 1 қаңтарынан 1947 жылдың 31 желтоқсанына дейін муниципалитет мэрі лауазымын атқарған Томас Мендосаның кезеңі болды. Оның жеті жылдық өкілеттігі бейбітшілік пен соғыс кезінде үзіліссіз ағып өтті: жапондықтардың басып алуы, партизандық ұйым құрылуы, американдықтардың азат етуі, Филиппиннің қайта ұйымдастырылуы және жаңадан құрылуы. Оған вице-мэр Доминго Алисна және кеңесшілер Грегорио Кубос, Хосе Патулан, Дельфин Магпантай және Эпитасио Аполинар қолдау көрсетті. 1941 жылдың қаңтар айында муниципалитет және провинциялық шенеуніктердің бірінші конференциясынан кейін мэр Мендоса Сан-Теодоро үшін үй шаруашылығы ғимаратын салуға Рауль Элеутерионың қолдауын алды. Сонымен қатар, Побласионнан Калапанға дейінгі ұлттық жолды асфальттау үшін де асфальттың белгісіз мөлшері берілді. Үй шаруашылығы ғимараты салынысымен және жолдарға асфальт төсеу жұмыстары басталғаннан кейін, мэр Мендоса мектеп басшыларының көмекші мұғалімі Луис Раймундоның басшылығымен қаланың және оның айналасындағы аумақтың жалпы тазалығын қамтамасыз етуге ұмтылды. Барлық аулалар қоршалды, көшелердің бастаулары ашық қалдырылды, жағалаулар тазартылды және қоқыс шығарылды. Сан-Теодороның құрылғанына ресми тойлау 1941 жылдың 16 ақпанында, құрылғаннан кейін 12 жыл өткен соң басталды. Парадта әртүрлі аудандар мен мектептерден келген кеңесшілер мен мұғалімдер өкілдік етті. Оқу және спорт жарыстары, сондай-ақ қоғамдық іс-шаралар ұйымдастырылды. Мектепке жетекшілік ететін мұғалім Луис Раймундо және мектеп директоры Хосефа Касанас мэр Томас Мендосаның барлық қоғамдық іс-шараларында маңызды рөл атқарды, өйткені екеуі де мектеп іс-шараларындағы үнемі серпіліс болатын күш еді. Сол жылы 8 желтоқсанда Сан-Теодороның қалалық фестивалі жексенбіге келіп тұрды. Мэр Мендоса оны бір күнге ертерек өткізіп, 1941 жылдың 7 желтоқсанында, сенбі күні өткізді. Фестивальдің салтанатты бағдарламасы кезінде фейерверктер мен атқыштар оқ атқанда, Жапония Перл-Харборға шабуыл жасағаннан кейін Кларк әуе базасын, Николс әуе базасын, Манила, Багио, Давао және басқа да жерлерді бомбалады, Тынық мұхиты соғысын бастады. 1941 жылдың 8 желтоқсанында, жексенбі күні таңертең Сан-Теодоро халқы соғыс жайлы хабар естіп оянды. Губернатор Фелипе Абеледамен және майор Рамон Руффимен кеңесу үшін Калапанға асығып келген мэр Мендоса, Мануэль Каэг және бірнеше сарбаздарға ерікті күзетшілерді ұйымдастыру туралы бұйрық берілді. Әр кеңесшінің басшылығымен компания құрылды. Кеңесшілер Эпитасио Аполинар мен Антеро Роксас армияға шақырылды. Белгісіз біреулер өлтірген Дельфин Магпантайдың орнына Висенте Атиенца Таклиганға тағайындалды. Полиция бастығы Анхель Рамирес майор Руффидің бұйрығымен Грегорио Сальданя, Лазаро Ампаро және Эмилио Понсемен алмастырылды. Жапон императорлық әскерлері Манила түскеннен кейін 1942 жылдың 27 ақпанында Калапан мен Пуэрто-Галераға қонды. Миндаро жапондықтардың қолына көп қарсылық көрсетпей түсті. Мэр хатшы Жовенсио Понсеге және санитарлық инспектор Франсиско Фернандеске жапондықтармен кездесіп, олардың ниеттерін білуді тапсырды. Мэр түрлі жасырынған жерлердегі адамдарды аралап, олардың жағдайын біліп жатты. Пагсирандағы кездесуден кейін бұрынғы губернатор Либороның кеңесі бойынша қарсыласудың бастауы Нагпатайда ұйымдастырылды. Бенедикто Ариас, Эмилио Понсе, Эутеквио Каэг, Доминадор Каэг, Модесто Калинаван, Леонсио Атиенца және Мариано Банарес жергілікті партизандық ұйым құрды. Бастауыш сынып мұғалімі Луис Раймундо барлық сыныптарды тоқтатуға мәжбүр болды. 1942 жылдың 8 наурызында мэр Мендоса өзінің ең сенімді лейтенанты А. дела Крузбен бірге Калапан арқылы жүрді. Ол губернатор Абеледамен және Миндароның жапон командирімен кездесіп, Сан-Теодороның мэрі болып тағайындалды. Содан кейін ол Санта-Розада Мануэль Каэгпен кездесті. Сан-Теодороның жер асты қозғалысы 1942 жылдың 10 наурызында ресми түрде ұйымдастырылды, онда Эпитасио Аполинар басшы, ал Мануэль Каэг кеңесші болып тағайындалды. Мэр Мендоса Бас атқарушы және Ақпараттық-тазалау топтарының басшысы болып қалды. Кейіннен Лауриано Апарато, Альвин дела Круз және Рамон Бэ қосылды. Филиппин полициясының сержанты Висенте Гарачико және Мауро Магпилимен Пакладағы кездесуден кейін қарсыласу ұйымы күшті нығайды. Жапондықтар мектептерді ашуға бұйрық бергенде, мэр Мендоса, көмекші мұғалім Луис Раймундомен бірге, мұғалімдерге орталық мектепте толық бастауыш сыныптарын, ал барлық аудандарда бастауыш сыныптарды ашуға күш салды. Екеуі де ақпараттық-тазалау тобындағы партизандар болғандықтан, мұғалімдер мен оқушыларды бұл жапондықтарға бейбітшілік пен тәртіпті көрсету үшін жасалған алдамшылық екеніне көндірді. Мектептер екі жыл қатарынан жақсы жұмыс істеді және бастауыш сыныптан бітірушілерді шығарды. Жапондық шенеуніктер Сан-Теодороға келгенде, мэр Мендоса мен көмекші мұғалім Луис Раймундо Сан-Теодорода шынайы бейбітшілік пен тәртіп орнағанын оларға мақтан тұтып көрсетті.

Жапондықтарға қарсылық көрсету

1943 жылдың 2 қаңтарында Батангас штатының Бауан қаласынан келген Видал Илаганды қоса алғанда, жапондықтардың бірнеше филиппиншік жетекшілерін сержант Вик Эвора басқарған партизандар Сан-Рафаэль көпірінде өлтірді. Жапондық сарбаздар Лумганбаяндағы ескі әскерлік аренада Диосдадо Пенья, Лауреано Апарато, Фруктуозо Виллареал және Сиприано Гутьерезді, сондай-ақ Леонора Санчесті және қала әкімін тұтқынға алды. Олар бірнеше күн бойы Калапандағы жапон гарнизонында қамауда болды. Оларды ату арқылы жазалауға үкім шығарылды. Губернатор Абеледаның шарапатымен олар босатылды. Леонора Санчесті бірнеше ай бойы ұстап тұрды, Сан-Теодородағы партизандарды ұстау шартымен босатуға келісті. 1944 жылдың 22 наурызында лейтенант Фернандо Хуерто, Антонио Замора және Сан-Теодоро партизандары Сирило Мединаның үйінде орналасқан жапондық сарбаздарға шабуыл жасады, нәтижесінде 5 жапондық сарбаз қаза тауып, 2 партизан және капитан Додсонның немересі Эдельвина Круз граната сынықтарынан жараланды. Екі сағаттық шайқастан кейін аман қалған жапондық сарбаздар жылдам қайықтарымен Лумганбаянға қайтып келді. Келесі күні Лумганбаянға орналасқан жапондық сарбаздар Тибаг және Капипи аймақтарын қарап шықты. Павиканда партизандарды іздеуден кейін жапондық сарбаздар Лумганбаянға оралды, онда оларды түнгі уақытта тағы бір партизан тобы күтіп отырды. Бұл кездесу жапондық сарбаздарды ашуландырып, олар Лумганбаянды таң атқанға дейін өртеп жіберді.

АҚШ-тың Миндороны басып алуы

Генерал Дуглас Макартурдың басшылығымен американдық әскерлер филиппиндік сарбаздармен бірге 1944 жылдың 15 желтоқсанында Сан-Хоседе (Миндоро шайқасы) Миндороға шабуыл жасады. 1945 жылдың Жаңа жыл мерекесінен кейін Сан-Теодоро және Калапан партизандары Наужанда кездесті. Партизандық экс-губернатор Хуан Наварро бастаған біріккен күштер, Альфонсо Умали ағасы, майор Руффи және капитан Уильям Додсонмен бірге жапон гарнизонына (қазіргі губернатор Альфонсо Умали атындағы мемориалдық орта мектеп) шабуыл жасап, Калапанды азат етті. Капитан Додсон лейтенант Максимо Фераренмен және оның взводымен, партизандармен және бірнеше американдық сарбаздармен «Лонгос шайқасында» жаумен қақтығысты, бұл жапондықтарды Бако орманға ығыстырды. Сол жылдың наурыз айының басында мэр Мендоза Сан-Теодородан 500-ге жуық филиппиндік партизанмен, олардың кейбіреулері Манбурао және Абра-де-Илогтағы соғыс лагерьлерінен қашып келгендер, майор Браун мен капитан Додсонның басшылығымен Окинавадан келген 300 американдық сарбазды күшейтті. Олар Бакодағы Карайрайян аңғарында соңғы шайқасқа қатысты. Тоғыз күнге созылған шайқастан кейін жапондық әскерлер толықтай талқандалды.

Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін

1946 жылдың шілдесінде, Манила шартына қол қойылғаннан кейін бірнеше күн өткен соң, мэр Мендоса және Сан-Теодороның белгілі бір азаматтары қалада орта мектеп ашу мәселесін талқылау үшін жиналды. Көптеген консультациялар мен дайындықтардан соң, 1947 жылғы Еңбек күнінде қалалық әкімшілік ғимаратында мүдделі тұлғалардың жиналысы өтті. «Солтүстік Миндоро академиясы» құрылды. Мэр, жаңа құрылған орта мектептің негізгі акционері болғандықтан, президент болып сайланды. Солтүстік Миндоро академиясының алғашқы мұғалімдері – Северино мен Хосефа Араулло, Маринито Ривера, Пас Эсгерра, Изабель Парадеро және мэрдің өзі болды. Меланио Туасон аға 1948 жылдан 1951 жылға дейін қаланың мэрі болды, ал оның орынбасары Антеро Роксас болды. Оның кезінде балық аулау және орман шаруашылығы муниципалдық үкімет үшін негізгі табыс көзі болды. Кен өндірудің шағын көлемі кейде бірнеше бақытты іздеушілерге сәттілік әкелді. Ескі Президенттік ғимаратты және оның жанындағы жерді айырбастау және сату мәселесі бұрынғы мэр Мендоса мен Сан-Теодоро муниципалдық үкіметі тарапынан шешілді. Қалалық үкімет кеңсесі уақытша Халықтық медициналық пунктке көшірілді. Кальсапа мен Бисайға бастауыш мектептер ашылды. Апатты тайфун салдарынан ғимараттар қирады. 1952 жылы Фаустино Алдаба Меланио Туасон ағаның орнын басты. Антеро Роксас вице-мэр қызметін жалғастырды. Алдаба «Мангиандардың губернаторы» деп тағайындалды. Ол Сан-Теодородағы көптеген жер участақтарын мемлекеттік кірістерді арттыру мақсатымен ресімдеуді бастады. Орман материалдарын экспорттау жалғасты, бірақ оның кезінде абака, шошқа және басқа малдардың аурулары тарады. Максимо Ферарен 1956 жылы сайланды. Ол қазіргі орналасқан жерінде жаңа муниципалдық ғимараттың құрылысын бастады. Басқа қалалар мен провинциялардан келген көптеген отбасылар жергілікті ауыл шаруашылығын дамытуға ықпал етті. Салық төлеу жөніндегі кең ауқымды науқан ассисор Карлос Мендоса мен қазынашы Бенджамин Гарсияның тың еңбегінің арқасында муниципалитетке жақсы табыс әкелді. Қазынашы Гарсия баспа баспасөздердегі өтініштері арқылы қазіргі нарықтың құрылысына жауапты болды. Мэр Бисай бастауыш мектебі үшін жер участағын өз мүлігінен бөлді. Жолдарға асфальт төселді және мэр Ферареннің 1964 жылы өкілеттігі аяқталғанға дейін көптеген басқа инфрақұрылымдық жобалар іске қосылды. 1964 жылы Меланио Туасон кіші Томас Арконмен бірге вице-мэр болып сайланды. Ол сол кездегі DANR кеңсесінің кейбір орман аймақтарын «пайдалануға және иеленуге болатын» деп жариялауды бастады. Полиция бастығы Висенте Гарачико кіші қалалық балық аулау аймағындағы теңіз ресурстарын тиімді пайдалану және сақтауды қатаң түрде сақтады, бұл балықшыларға үлкен пайда келтірді. 1968 жылы Примитививо Атайде және оның орынбасары Висенте Роксас ант берді. Мэр қала алаңының бетонмен қоршауын салуды бастады. Оның провинциялық және ұлттық үкіметтердің жоғары органдарынан қолдау қаражатын сұрауы нәтижесінде су жүйесі орнатылып, қаланың Сандугуан медициналық миссиясы жүзеге асырылды. Ескі шекаралық дау бойынша басқа әкімдермен өткен кездесуде ол Сан-Теодороның бірнеше аумақтарға деген талабын ынтамен қорғады. Өкілеттігі кезінде ол басқа да инфрақұрылымдық жобаларды іске қосты. Ол 1972 жылғы сайлауда Меланио Туасон кішіге жеңілді.

Әскери тәртіп

1972 жылы 21 қыркүйекте әскери жағдай жарияланғаннан кейін, мэр Меланио Туасон кенже Сан-Теодороның мэрі қызметін атқаруын жалғастырды. Оның вице-мэрі Деограсиас Аньонуево болды. Әскери үкімділіктің басында сайлаулар тоқтатылды. Барлық мемлекеттік қызметкерлердің өкілеттік мерзімі ұзартылды. Әскери жағдай кезінде өткізілген алғашқы жергілікті сайлау 1980 жылы өтті. Claro Patulan мэр болып сайланды, ал оның жас серігі Antonio Roxas вице-мэр болды. Мэр Патулан көп мақсатты ғимараттың құрылысын бастады және кейбір муниципалитет көшелерін бетондау жұмыстарын жүргізді.

Барангай Бисай-анның жоғалуы

1978 жылы Сан-Теодоро және Пуэрто-Галерада салық салу мақсатында кадастрлық іздестірулер жүргізіліп, нәтижесінде жаңа әкімшілік шекаралар белгіленді. Әскери жағдай саясатының салдарынан Сан-Теодоро Барангай Бисайды Пуэрто-Галераға өткізді. Барангай Бисай қазір Пуэрто-Галераның Барангай Виллафлор деп аталады және Сан-Теодоро оның құқығын таласып отыр.

1986 жылғы EDSA революциясы

1983 жылы сенатор Бениньо Акиноның қанымен өлтірілуі бүкіл елдегі наразылыққа алып келді, нәтижесінде EDSA революциясы болды, ол қолданыстағы үкіметтің сайланған лауазым иелерінің қызметін күрт тоқтатуға себепкер болды. 1986 жылы Филиппиннің жаңа президенті Корасон Акино, қолданыстағы әкімдердің орнына Офицер-ин-Чарж (OIC) әкімдерін тағайындады. Антонио Чуа OIC лауазымына тағайындалды, ал Альберт Гутьеррес OIC орынбасары болды. 1987 жылдың 9 желтоқсанында бұл екі лауазымды тұлға тиісінше Леонардо Рамос пен Изабел Алдабамен ауыстырылды.

1988 жылғы сайлау

Антонио Чуа мен Ромуло Флорес 1988 жылы сайлауда жеңіске жетіп, 1994 жылға дейін қызмет етті. Олардың аяқтаған жобалары: Claro A. Patulan Memorial Multi Purpose Center аталған көп мақсатты ғимараттың құрылысы, Бигаанның суару жүйесінің құрылысы, Паспасин бастауыш мектебінің құрылысы және Побласионнан Илаг ауылына қарай муниципалды және республикалық жолдың асфальтталуы. Олардың қызмет ету кезеңінде қалалық денсаулық сақтау орталығы салынды. Чуа әкімшілігі бекіткен қаулы арқасында Сан-Теодоро ұлттық орта мектебі құрылды.

Оскар Алдабаның өлтірілуі

1995 жылы зейнеткер майор Оскар Алдаба Сан-Теодоро қаласының әкімі болып сайланды. Ол қазіргі әкімшілік ғимаратты жөндеп, полиция бөлімін көп мақсатты орталықтың жанына көшірді. Ол түрмелерді басқару және жаза тану бюросының ғимаратын салуды бастады. Өкілеттігі кезінде тәртіпті нығайтып, тазалық және жасыл елді кеңейту қозғалысын қолдады. Оның жоғары мемлекеттік органдардан қаржы алуға жасаған тырысы муниципалитетке ауыр техника беруге және губернатор Родольфо Г. Валенсияның кезінде Сан-Теодородағы қалалық және ұлттық жолдың бір бөлігін бетондауға әкелді. Оның өкілеттігі кезінде Сан-Теодоро полициясының бастығы Леодегарио Торно коммунистік «Жаңа халық армиясы» (ЖХА) мүшелерімен Луманбаян ауылындағы ұлттық жол бойында өлтірілді. Оскар Алдаба 1998 жылғы сайлауда екінші мерзімге қайта сайланды. 2000 жылдың 6 ақпанында католик шіркеуінің аумағында қаны төгілді. Вице-мэр Мануэль Бэ қаза тапқан әкімнің орнын басып алды. Бірінші нөмірлі кеңесші Лурдес Алисна вице-мэр болып тағайындалды, ал Франсиско Мариндюк кеңесші болып бекітілді.

2001 жылғы сайлау

2001 жылғы сайлауда Мануэль Бае мен Малвин Диокно тиісінше қала әкімі және қала әкімінің орынбасары болып сайланды. Жеті айдан кейін Диокно қайтыс болды, ал оның орнын Лурдес Алисна басты. Осы басшылық баскетбол алаңдары, республикалық трассаны бетондау және Сан-Теодоро ұлттық орта мектебінің периметрін қоршау сияқты бірнеше инфрақұрылымдық жобаларды іске қосты. Қалалық және барангай жолдарын жөндеу үшін облыстық үкіметтен қаржы тартылды. Осы басшылықтың аяқтаған мемлекеттік жобалары – көп мақсатты жабық спорт залы мен Пакала шаруашылық-базар жолы болды.

География

Сан-Теодоро провинцияның астанасы Калапанның батысында, Пуэрто-Галерадан шығысқа қарай және Филиппин астанасы Маниладан оңтүстікте орналасқан. Ол Шығыс Миндороның солтүстік бөлігінде жатыр. Солтүстік шекарасы – Верде аралы жолы, шығысында – Бако, батысында – Пуэрто-Галера, ал оңтүстігінде – Батыс Миндоро провинциясындағы Санта-Круз қаласымен шектеседі.