Кіріспе

4-ғасырдағы қытайлық даосистік ғалым және философ Ге Хун (; б. 283 ж.), әдеби есімі Чжичуань (稚川), Шығыс Цзинь әулеті кезеңінде қытай тіл білгірі, даосы, философ, дәрігер, саясаткер және жазушы болған. Ол «Қытай ішіндегі әріптер туралы эсселер», «Баопузи», «Жақын қол жетімді жедел жәрдем формулалары» және тағы да басқалардың авторы. Ол дәстүрлі қытай медицинасында алғашқы медициналық жәрдемді дамыған және кейінгі ұрпақтарға зор әсер еткен. Ол сонымен қатар Баопузи деген атты алды, ол қарапайымдылықты, маңызды қасиеттерді және материалдық құштарлыққа бой алмауды білдіреді.

Ерте өмір

Ге Хонг 283 жылы Юронг округінің жанында, Шығыс У мемлекетінен шыққан беделді әулеттің үшінші ұлы ретінде дүниеге келді. Оның әулетінен Ге Си (葛奚) атты адамы бір кезде Шығыс Удағы Дахонлу (大鸿胪) жоғары лауазымында қызмет еткен. Оның атасы Ге Сюань (葛玄) (Ге Сяньвенг деп те аталады), Үш патшалық дәуіріндегі алхимик болған. Ол Цзо Цимен (左慈) бірге алхимия мен даосизмді үйренді. Әкесі Ге Ти (葛悌), ел Жінь әулетіне өткен соң Шаолиң (邵陵) округінің префекті қызметін атқарды. Ге Хонг 13 жасқа келгенде әкесі қайтыс болды, содан кейін отбасының жағдайы төмендеді. Ге Хонг тақуа мінезді, атақ-даңқ пен байлықты ұнатпады. Ол классикалық әдебиетке аса қызығушылық танытпады, бірақ, ең бастысы, құдайлық нұсқауды жоғары бағалады. Ге Хонг Ге Сюаньның шәкірті Чжэн Иннен (郑隐) қытай алхимиясын оқыды.

Мансап

Ге Хонгтың өмірінде, отбасы құлдырап бара жатқанмен, ол сол кездегі бюрократияда көптеген жоғары лауазымдарды иеленді. Мемлекеттік қызметкер ретінде ол жиі достары мен таныстарын үкіметтік лауазымдарға кандидаттар ретінде бағалау үшін сұрайтын. Бірақ ол офицерлік және генерал болып қызмет етуден ләззат алмады. Конфуцийшілдіктен ешқашан бас тартпағанмен, ол даосизмнің рухани бостандығына қол жеткізу үшін даосизмді үйренуге және эликсирлер жасауға қызығушылық танытты. Батыс Цзинь әулетінің Тайань жылдығының екінші жылында (303 ж.) Ге Хонг Янчжоудағы Ши Бинг (石冰) бастаған шаруалар көтерілісін басуға қосқан үлесі үшін жоғары дәрежеге көтерілді. Гуанси жылдығының бірінші жылында (306 ж.) Гуанчжоудың жаңадан тағайындалған губернаторы Цзи Хань (嵇含) Ге Хонгты әскерде офицер болып қызмет етуге ұсынды. Ге Хонг алдымен Гуанчжоуға барды, бірақ Цзи Хань қаза болғаннан кейін Луофу тауына барып, уақытты жеке өмірге арнады. Ол онда дәрілік шөптер жинап, эликсирлер жасап, көптеген аурулар туралы жазбалар жасады. Кейін Ге Хонг Нанхай префекті Бао Лянның (鲍靓) шәкірті болды, одан алхимияны үйреніп, Санхуанцзин кітабын алды. Сонымен қатар, ол Бао Лянның қызы Бао Гуге үйленді, ол моксибуссия техникасында шебер болған. Император Миннің Цзяньсин жылдығының екінші жылында (313 ж.) Ге Хонг туған жеріне қайтты, бірақ бәрібір жеке өмірге көшті және мемлекеттік қызметке тұрмады. Цзинь императоры Юаньның Цзяньу жылдығының бірінші жылында (317 ж.) Баопузидің ішкі және сыртқы тараулары жазылды. Сянхэ жылдығының бірінші жылында (326 ж.) Ван Дао оны "Чжубо" (主簿) лауазымына шақырды, кейін "Консультациялық генерал" (咨议将军) болып тағайындалды. Сянхэ жылдығының жетінші жылында Ге Хонг Цзяочжи округінің (қазіргі Вьетнам) қызыл бояу (cinnabar) өндіретінін естіп, император Чэнге Гути (句屚) (қазіргі Hà Sơn Bình провинциясы) округінің басшысы болуға рұқсат сұрады. Императордың келісімінен кейін, оның отбасы оңтүстікке сапар шекті. Гуанчжоуға келген соң, одан қала беруді өтінді. Сондықтан Ге Хонг тағы да Луофу тауында эликсирлер жасау үшін жеке өмірге көшті. Оның өмірбаяны оның жинақталған еңбектерінің соңғы бөлігі болды. Гуанчжоудағы лауазымды қызметтері туралы айта келіп, ол: "Абырой мен мәртебе қонақтар сияқты, бірақ олар жалпыға ортақ емес, кеткен кезде оларды сақтап қалу мүмкін емес" деп жазды.

Әсері

Оның ең маңызды үлесі қытай алхимиясы және медицинасы саласында болды, сондай-ақ конфуциандық пен даосизмді біріктірген діни ғалым ретінде танылды. Ге Хонг ежелгі жазбаларға күмәнмен қарап, сол заманғы дәстүрлілікке қарсы шықты, онда көне жазбалар құрметтелсе, жаңа идеялар бағаланбады. Оның орнына, ол тәжірибе және нәтижелерге негізделген жаңашылдық пен әдістерге баса мән берді. Бұл, әсіресе, оның медицина және алхимия саласындағы еңбектерінде көрінді. Медициналық тәжірибесінде Ге Хонг талдаулары мен зерттеулері үшін көптеген медициналық кітаптарды оқыды. Ол емдеу тәжірибесін жинақтап, халық медицинасынан білім алды, нәтижесінде жүз томдық «Юханьфан» сияқты еңбектерді құрастырды. «Қол жетімді формулалар» кітабында ол құтыру ауруына шалдыққандарды емдеу үшін, құтыру ауруы бар иттің миын шағылған жараға жағуды ұсынды, ал шөптен дайындалған құралды қолдану арқылы малярияны емдеуді қарастырды. Соңғы әдіс Ту Ююдың жұмысына ықпал етті, ол осы шөптен артемизининнің табылуына әкелді, бұл 2015 жылғы физиология және медицина саласындағы Нобель сыйлығының бір бөлігі болды. Ге Хонг химия білімімен қаруланған еді. Ол сынаптың тотығу-тотықсыздану реакциясын сипаттады. Сондай-ақ, ол мыс сульфаты мен темірдің тотығу-тотықсыздану реакциясын пайдаланып, халкантитті (мыс сульфаты пентагидраты) алтын түсті қола сияқты қорытпаға айналдыруға болатынын анықтады. Нинбо қаласындағы Сяолинфэн ғибадатханасында (小灵峰寺) Ге Хонгқа арналған мүсін орналасқан зал бар. Сянхэ жылдығының екінші жылында (327 ж.б.д.) Ге Хонг осында дәрілік эликсирлерді дайындау үшін келді. Ол Лингфэн тауларында (Яндаң тауларында) уақыт өткізген кезде, оба ауруы тарады, сол кезде ол жергілікті халыққа көмектесу үшін медициналық қызмет көрсетті.