Кіріспе
Пагалуган, ресми түрде Пагалуган муниципалитеті (Maguindanaon: Inged nu Pagalungan, Jawi:ايڠد نو ڤݢلوڠن;), Филиппиннің Бангсаморо автономиялық аймағындағы Магуинданао-дель-Сур провинциясындағы 1-сыныпты муниципалитет. 2020 жылғы халық санауы бойынша, оның халқы 46 277 адамды құрайды.
Pagalungan, officially the Municipality of Pagalungan (Maguindanaon: Inged nu Pagalungan, Jawi:ايڠد نو ڤݢلوڠن; ), is a 1st class municipality in the province of Maguindanao del Sur, Bangsamoro, Philippines. According to the 2020 census, it has a population of 46,277 people.
Этимология
Пагалуган – магуинданаон тілінде "көзқанақ" деген мағынаны білдіреді. Испандық кезеңде Пагалуган қарапайым шағын елді мекен болған. Онда жергілікті тұрғындар "Мигкава" деп атаған кішкентай көлге құятын шағын арна болған. Көл терең әрі таза болғандықтан, жергілікті әйелдер оны көзқанақ ретінде пайдаланған. Бүгінде бұл жер және тұтас муниципалитет "Пагалуган" деген атпен белгілі.
Тарих
Пагалунган муниципалитеті 1947 жылдың 18 тамызында сол кездегі президент Мануэль А. Роксастың әкімшілігі кезінде шығарылған №41 жарлық арқылы дербес муниципалитет болғанға дейін Мидсаяп муниципалитетінің құрамында болды. Алғашқы тағайындалған және сайланған мэр - марқұм Горгонио П. Инитан, бұрынғы мемлекеттік мектеп мұғалімі. Одан кейінгі мэрлер: Дату Түміндіг Сұлтан, 1950–1953; Хаджи Абубакар Пендатун, 1954–1962; Бай Тонина П. Маталам Адил, 1963–1971; Дату Малунсинг Маталам, 1972–1975; Дату Балумол П. Мама, 1975–1977; Бай Чито Маталам, 1973–1986; Дату Нородин М. Маталам, 1986–1988; Дату Удтог П. Маталам, кіші, 1988 жылдың 16 желтоқсаны – 1995 жыл; Дату Макабанген К. Монтавал, 1995 жылдың желтоқсаны – 2007 жылдың маусымы; Дату Нородин М. Маталам, 2007–2013 және одан кейінгі күннен бүгінгі күнге дейін Дату Салик П. Мамасабулод. Муниципалитет 1966 жылдан 1973 жылға дейін Котабато провинциясының астанасы болды, ол кезде қазіргі Котабато, Магуинданао және Сұлтан Кударат провинцияларын қамтыды. Сол кезде, 1960 жылы шамамен 30 000–40 000 халқы бар, ол провинциядағы ең көп халқы бар муниципалитет болды және онжылдық ішінде қалаға айналуға жақын болды, бірақ 1970 және 1980 жылдардағы, әсіресе оның маңындағы ішкі қақтығыстар мен спорадикалық көтерілістер 1990 жылы ARMM құрылғанға дейін қаланың халқының өсуінің тоқтап қалуына әкелді, өйткені оның тұрғындарының бір бөлігі қазіргі Сокссарген аймағының, әсіресе қазіргі Котабато провинциясының бөліктеріне қақтығыстардан қашу үшін кетіп қалды. Муниципалитет 1973 жылы Котабато провинциясының астанасы болмай қалды, өйткені ол жаңадан құрылған Магуинданао провинциясының ажырамас бөлігі ретінде енгізілді, онда ол бүгінгі күнге дейін кіреді. Пагагаван муниципалитеті (кейіннен 2003 жылдың 9 маусымында Мұсылман Минданао Автономиясы туралы №152 заң бойынша Дату Монтавал деп аталды) 2000 жылдың 18 шілдесінде Мұсылман Минданао Автономиясы туралы №95 заң бойынша Пагалунган қаласынан бөлініп шықты.