Джон Герберт Фулдс: Англиялық композитор және виолоншист

Кіріспе

Ағылшын композиторы және виолончельші (1880–1939)

Джон Герберт Фолдс (/f//oʊ//l//d//z/; 2 қараша 1880 – 25 сәуір 1939) – классикалық музыканың ағылшын виолончельшісі және композиторы. Композитор ретінде ол көбінесе өзіндік білім алған және ағылшын музыкалық қайта жаралуының өкілдерінің біріне жатады. Жеңіл музыка мен театр музыкасының сәтті композиторы болған ол, өзінің негізгі шығармашылық күшін үнді музыкасының ықпалында болған, мақсатты және зерттеу жұмыстарына жұмсады. «World Requiem» (1919–1921) шығармасының танымалдылығы төмендегеннен кейін, 1927 жылы Лондонды қысып, Парижге кетті, ал 1935 жылы Үндістанға сапар шекті, онда ол халық музыкасын жинады, дәстүрлі үнді музыкалық аспаптар ансамблі үшін шығармалар жазды, радиода жұмыс істеді және 1937 жылы Делидегі All India Radio директоры болды. Фолдс – туа біткен музыкалық қабілетімен және тамаша техникалық шеберлігімен ерекшеленетін тәуекелге баратын тұлға. Оның ең жақсы шығармаларының қатарында оркестр және сөзсіз хорға арналған «Үш мантра» (1919–1930), фортепианоға арналған «Режимдердегі эсселер» (1920–1927), фортепиано концерті «Динамикалық триптих» (1927–1929) және оның тоғызыншы скрипкалық квартеті «Quartetto Intimo» (1931–1932) бар.

Өмірбаян

Джон Фолдс 1880 жылдың 2 қарашасында Манчестердегі Хулм қаласында дүниеге келді. Бала кезінен-ақ шығармашылық талантын көрсеткен Фолдс 1900 жылы «Халле» оркестріне виолончельші болып қосылды. Ханс Рихтер оған дирижерлік тәжірибе берді, ал Генри Вуд оның кейбір шығармаларын орындады, бастапқысы – 1906 жылғы Корольдік сарайдағы «Эпиталамиум». Көп жағынан замандастарынан озып кеткен (ол 1890 жылдары ширек тонды қолдана бастады, ал кейінірек жазған шығармалары Мессиан мен минимализмді көре білді), Фолдс екінші жағынан өте тәжірибелі музыкант болды. Ол жеңіл музыканың сәтті композиторына айналды – оның «Кельт аңызы» бір кезде кеңінен танымал болды және 1920 жылдары BBC оның музыкасын күн сайын эфирге шығарды. Бұл Фолдстың наразылығын тудырды; 1933 жылы ол BBC-де Адриан Боултқа өзінің күрделі музыкасы орындалмағанына шағымданды: «Менің жеңіл шығармаларымның саны оншақты, ал күрделі шығармаларымның саны 50-ге жетеді. Мұндай жағдай – шынайы суреткер үшін өте қиын». Фолдс сонымен қатар көптеген тиімді театрлық музыка жазды, әсіресе оның достары Льюис Кассон мен Сибил Торндайк үшін. Ең танымалдарының бірі – Шоудың «Сент-Жоан» операсының алғашқы қойылымына жазылған музыка (Фолдс 1925 жылы Корольдік сарайдағы балабақшада оның сюитасын дирижерлік етті). Ол сондай-ақ 1925 жылдың желтоқсанынан 1926 жылдың наурызына дейін Шекспирдің «VIII Генрих» пьесасының Уэст-Эндтегі сәтті қойылымына музыка жазды. Алайда, оның негізгі шығармашылық күштері шығыс, әсіресе Үндістан музыкасына деген қызығушылығымен сіңген, амбициялы және зерттеу жұмыстарына жұмсалды. Фолдс Бірінші дүниежүзілік соғыстан бұрын Лондонға көшті, ал 1915 жылы соғыс кезінде скрипкашы Мод Маккартимен танысты, ол батыстың Үндістан музыкасы бойынша жетекші сарапшыларының бірі болды. Оның алып «Дүниежүзілік реквиемі» (1919–1921), барлық ұлттардың қаза тапқандарының құрметіне, 1923 жылдың 11 қарашасында, Тыныштық күнінде, Корольдік Альберт залында, Фолдстың дирижерлігімен, Британдық Корольдік легионының қолдауымен 1250-ге жуық музыкант пен әншінің орындауында қойылды; соңғылары «Ценотаф хоры» деп аталды. 1924 және 1925 жылдары қойылымдар Корольдік сарайда өтті. 1926 жылы ол Альберт-холлға қайта оралды, бірақ бұл 2007 жылға дейін соңғы қойылым болды, ол да Альберт-холлда өтті. 1923–1926 жылдардағы қойылымдар еске алу фестивальдерінің бастауы болды. Кейбір сыншылар бұл шығармаға риза болмаса да, ол халыққа кеңінен танымал болды. Бір газетте былай деп жазылған: «Бұл жұмыстың ауқымы бұрын-соңды ешкімнің батыл тұспалдауынан асып түседі. Ол – осы буынның ең терең және кең таралған қайғысын бейнелеуге талпыныс. Сондықтан оны көптеген тыңдаушылар жақсы қабылдады, өйткені олар музыка ғана осы сезімді жеткізе алатынын сезінді». 1934 жылы ол қазіргі заманғы музыкалық даму туралы «Music To day» атты кітап жариялады. 1935 жылы ол Үндістанға саяхаттап, халық музыкасын жинады, Делидегі «All India Radio» радиосының Еуропалық музыка директоры болды, нөлден оркестр құрды және Шығыс пен Батыстың музыкалық синтезі туралы арманына жету үшін жұмыс істей бастады, дәстүрлі үнді аспаптарының ансамбльдері үшін шығармалар жазды. Ол өте табысты болды, сондықтан оны Калькуттада радиостанцияның филиалын ашуға шақырды. Алайда, ол сол жерге келгеннен кейін бір аптадан соң, 1939 жылдың 25 сәуірінде холерадан қайтыс болды. Фолдс радиода үнді музыкасын таратуда гармонияны қолдануға тыйым салды. Фолдстың ең маңызды композицияларына саптық квартеттер, симфониялық поэмалар, концерттер, фортепианолық шығармалар және Дантенің «Илаһи комедиясы» (1905–1908) бойынша үлкен «концерт операсы», сондай-ақ музыка мен сурет салу стильдері арасындағы байланысты зерттейтін «Музыкалық суреттер» сериясы кіреді. (Генри Вуд 1913 жылы балабақшада олардың біреуін таныстырды.) Оның өмірінде осы шығармалардың көпшілігі орындалмады және жарияланбады, ал кейбіреулері, әсіресе Үндістандағы соңғы кезеңінен, жоғалып кетті. (Жоғалған партитуралардың арасында шығыс аспаптары мен батыс симфониялық оркестрі үшін Шығыс пен Батыс симфониясы бар.) Фолдстың қызы әкесінің сақталған қолжазбаларының бір бөлігін Британ кітапханасына тапсырды.

John Foulds was born in Hulme, Manchester, England, on 2 November 1880, the son of a bassoonist in the Hallé Orchestra. Prolific from childhood, Foulds himself joined the Hallé as a cellist in 1900, having already served an apprenticeship in theatre and promenade orchestras in England and abroad. Hans Richter gave him conducting experience; Henry Wood took up some of his works, starting with Epithalamium at the 1906 Queen's Hall Proms. In some respects ahead of his time (he started using quarter tones as early as the 1890s, while some of his later works anticipate Messiaen and Minimalism), Foulds was in others an intensely practical musician. He became a successful composer of light music – his Keltic Lament was once a popular favourite and in the 1920s the BBC scheduled his music on a daily basis. This was a source of irritation to Foulds; in 1933 he complained to Adrian Boult at the BBC that his serious music was not being performed: "[My light works] number a dozen or so, as compared with the total of 50 of my serious works. This state of affairs is rather a galling one for a serious artist." Foulds also wrote many effective theatre scores, notably for his friends Lewis Casson and Sybil Thorndike. Perhaps the best known was the music for the first production of Shaw's Saint Joan (Foulds conducted a Suite from it at the Queen's Hall Proms in 1925). He also wrote the score for Casson's highly successful West End production of Shakespeare's Henry VIII, which ran from December 1925 to March 1926. However, his principal creative energies went into more ambitious and exploratory works, often coloured by his interest in the music of the East, especially India. Foulds moved to London before World War I, and in 1915 during the war he met the violinist Maud MacCarthy, one of the leading Western authorities on Indian music. His gigantic World Requiem (1919–1921), in memory of the dead of all nations, was performed at the Royal Albert Hall, conducted by Foulds, under the auspices of The Royal British Legion on Armistice Night, 11 November, in 1923 by up to 1,250 instrumentalists and singers; the latter were called the Cenotaph choir. Performances in 1924 and 1925 took place at the Queen's Hall. In 1926 it returned to the Albert Hall, but this was to be the last performance until 2007, again at the Albert Hall. The performances in 1923–26 constituted the first Festivals of Remembrance. While some critics were not impressed by the work, it was nonetheless popular. One newspaper wrote: "The scope of the work is beyond what anyone has dared to attempt hitherto. It is no less than to find expression for the deepest and most widespread unhappiness this generation has ever known. As such it was received by a very large number of listeners, who evidently felt that music alone could do this for them." In 1934 he published a book on contemporary musical developments, Music To day. In 1935 he travelled to India, where he collected folk music, became Director of European Music for All India Radio in Delhi, created an orchestra from scratch, and began to work towards his dream of a musical synthesis of East and West, actually composing pieces for ensembles of traditional Indian instruments. He was so successful that he was asked to open a branch of the radio station in Calcutta. However, within a week of arriving there, he died of cholera on 25 April 1939. Foulds was responsible for banning the use of the harmonium on Indian music broadcast on radio. Foulds' most substantial compositions include string quartets, symphonic poems, concertos, piano pieces and a huge "concert opera" on Dante's The Divine Comedy (1905–1908), as well as a series of "Music Pictures" exploring the affinities between music and styles of painting. (Henry Wood introduced one of them at the 1913 Proms.) Few of these works were performed and fewer published in his lifetime, and several, especially from his last period in India, are lost. (The missing scores included a Symphony of East and West for Oriental instruments and Western symphony orchestra.) Foulds' daughter deposited some of the surviving manuscripts by her father in the British Library.

Жаңғыру

Фолдс қайтыс болғаннан кейін ағылшын музыкасы тарихында ұмытылған композиторға айналды, бірақ 1974 жылдан бастап Малкольм Макдональд, «Tempo» музыка журналының редакторы, Калум Макдональд псевдонимімен, Британ кітапханасында сақталған Фолдстың ноталарын тапқаннан кейін оның музыкасын жандандыру үшін жеке күш салды. Макдональд Фолдстың қызын іздеп табады, ол оны гаражға алып барып, анасы оған қалдырған екі табуттай үлкен қорапқа салынған эскиздер мен қолжазбаларды көрсетті. Өкінішке орай, көптеген қолжазбалар зақымдалған: Үндістанда, Фолдстың әйелі күйеуі қайтыс болғаннан кейін қалғанда, оларды тышқандар мен құмырсқалар жеген көрінеді. 2005 жылдың қараша айында CBSO, Питер Донохоудің қатысуымен, Фолдстың 1927–1929 жылдарғы «Динамикалық триптих» фортепиано концертін 70 жылдан астам уақыттан кейін алғаш рет орындады. Оркестр Фолдстың музыкасының екі сәтті дискісін шығарды. 2007 жылдың 11 қарашасында, Соғыс тоқтатылу күні, Корольдік Альберт залында BBC қолдауымен, Тринити Бойз хоры мен Леон Ботштейн дирижерлігімен «Әлемдік реквием» 81 жылдан кейін алғаш рет орындалды. Концерт тікелей жазылып, 2008 жылдың қаңтар айында Chandos Records компаниясымен Super Audio CD форматында шығарылды. Фолдстың «Кельт аңызы» Classic FM радиосында жиі ойнатылуының арқасында қайтадан танымал болды, ал BBC Radio 3 Соғыс тоқтатылу күні «Әлемдік реквиемді» орындау дәстүрін қайта жаңартуды жоспарлап отыр.

Жеке өмір

Джон Фолдс 1902 жылы кітапханашы Дора Вудкокка тұрмысқа шыққанда 21 жаста еді. Ол одан жеті жас үлкен және Йоркширде туып, кейін Лланддуноға қоныстанған кітап сатушының қызы болған. Олардың ұлы Майкл Реймонд 1911 жылы Манчестерде дүниеге келді. Фолдс 1915 жылы Лондонда көшкеннен кейін өзінің музыкалық жанындас Мод Маккартимен танысты. Ол Уильям Маннға үйленген еді, олардың 1913 жылы туған Джоан атты қызы болған. Малкольм Макдональдтың сөзіне сүйенсек, екеуі де бақытсыз некеде болған және олар бір-біріне көздері тиісімен ғашық болған. Жасырын қарым-қатынасқа бармай, олар бұл мәселені әйелдеріне айтты. Екі жұп бірге кездесіп, Джон мен Модқа үйленуге жол беретін ажырасу туралы келісімге келді, бірақ олар бұл шараны 1932 жылға дейін іске асырмады. Олардың екі баласы болды: 1916 жылы туған Джон Патрик және 1922 жылы туған Мэрибрайд (кейін Мэрибрайд Уотт) қызы.

Солистер, хор және оркестр үшін музыка

Дантенің көруі, Лонгфеллоу аудармасындағы Дантенің "Құдайлық комедиясы" бойынша "концерт операсы", Op. 7. Әлемдік реквием, Киелі кітаптан, Джон Буньяннан, Кабирден және басқа да көздерден алынған мәтіндерге негізделген, Op. 60 (1923).

Дауыстық және оркестрлік музыка

Лира кельтика, сөзсіз меццо-сопрано және оркестрге арналған концерт, Op. 50 (аяқталмаған; екі аяқталған бөлімі жазылған)

Концертант музыкасы

Виолончель мен оркестр үшін Lento e Scherzetto, Op. 12
Соль мажордағы виолончельдік концерт, Op. 17
Скрипка мен оркестр үшін Апофеоза, Op. 18 (Жозеф Иоахимнің естелігіне)
Динамикалық триптих, фортепиано концерті, Op. 88

Хорлық шығармалар оркестрсіз

Бес шотланд кельт әні аралас хорға, Op. 70 (әр түрлі мәтіндер)
Еврипидтің "Гипполит" трагедиясынан әйелдер хорына арналған, меццо-сопрано және фортепианомен сүйемелденетін үш хор, Op. 84B
Ағылшын мадригалдары аккомпанементсіз дауыстарға (1933 ж.)

Дискография

Динамикалық триптих; Музыкалық суреттер III; Апрель Англиясы; Рам Дасс әні; Кельттік зар. Питер Донохо, CBSO, Орамо, Warner Classics 2564 62999 2
Динамикалық триптих. Говард Шелли (фортепиано), Корольдік филармониялық оркестр, Вернон Хендли, Lyrita SRCD 211
Le Cabaret; Апрель Англиясы; Паскинада; Үш мантра; Грекия. LPO, Барри Вордсворт, Lyrita SRCD 212
Үш мантра; Лира Селтика; Апотеозис; Мираж. Сьюзан Бикли (меццо-сопрано), Дэниел Хоуп (скрипка), CBSO, Орамо, Warner Classics 2564 61525 2
Апрель Англиясы. Сент-Мартин академиясы, сэр Невилл Марринер, Philips 454 444–2
Кельттік зар. New London Orchestra, Рональд Корп, Hyperion CDA 67400
Струнный квартеттер: (Quartetto Intimo, Op.89, Quartetto Geniale, Op.97: Aquarelles). Endellion String Quartet, Pearl SHE CD 9564
Фортепиано музыкасы, оның ішінде Эсселер модаларда. Кэтрин Стотт, BIS CD 933
Апрель Англиясы (фортепианолық нұсқасы); Gandharva Music. Хуан Хосе Чукисенго (фортепиано), Sony SK93829
Эсселер модаларда; Вариациялар мен импровизациялар; Англиялық әуен; Гандхарва музыкасы; Апрель Англиясы. Питер Джейкобс, фортепиано, Altarus AIR CD 9001
G мажордағы виолончель концерті. Рафаэль Уоллфиш (виолончель), Борнмут симфониялық оркестрі, Мартин Йейтс, Dutton Epoch CDLX 7284
Джон Фоулдс: Vol. 1 – Кельттік увертюра; Кельттік сюита; Сицилиялық аубада (Allegretto); Грекия аралдары; Мерекелік эскиздер; Араб түні; Фантастикалық сюита. BBC Концерт оркестрі, Рональд Корп, Dutton Epoch CDLX 7252
Джон Фоулдс: Vol. 2 – Музыкалық суреттер тобы VI, Op.81 (Гельдік әуендер); Флоридалық рухани ән, Op.71 no.1; La Belle Pierrette; Дерби және Джоан, Op.42 no.1 (Ескі ағылшын идиллиясы); Музыкалық суреттер тобы IV, Op.55; Ескі әннің строфалары; Үнділік сюита; Генри VIII сюитасы; Француздық сюита. BBC Concert Orchestra, Corp, Dutton Epoch CDLX 7260
Джон Фоулдс: Vol. 3 – Undine: Suite d'Orchestre; Кашмирлік қайық әні; Қытайлық сюита; Гельдік арман әні; Баск серенадасы; Кашмирлік үйлену шеруі; Миниатюралық сюита; Scène Picaresque (Испан серенадасы); Gipsy Czárdás (Цигандық); Кашмирлік қайық әні Джелум өзенінде. Синтия Флеминг (скрипка), BBC Концерт оркестрі, Corp, Dutton Epoch CDLX 7307
Джон Фоулдс: Vol. 4 – Карнавал (шамамен 1934), Дантенің көрінісі (1905–08); Виолончель мен оркестр үшін Lento e Scherzetto Op.12 (1906) (виолончель солосы: Бенджамин Хьюз); Сент-Жоанна сюитасы Op.82 (1924 arr. 1925); Гипполит прелюдиясы Op.84 No.1 (1925) (гобой солосы: Бетани Акерс); Құмырсқа балет сюитасы (1932–34); Бадингаж (1936); Үлкен Дарбар маршы (1937–38). BBC Концерт оркестрі, Corp, Dutton Epoch CDLX 7311

Dynamic Triptych; Music Pictures III; April England; The Song of Ram Dass; Keltic Lament. Peter Donohoe, CBSO, Oramo, Warner Classics 2564 62999 2
Dynamic Triptych. Howard Shelley (piano), Royal Philharmonic Orchestra, Vernon Handley, Lyrita SRCD 211
Le Cabaret; April England; Pasquinade; Three Mantras; Hellas. LPO, Barry Wordsworth, Lyrita SRCD 212
Three Mantras; Lyra Celtica; Apotheosis; Mirage. Susan Bickley (mezzo), Daniel Hope (violin), CBSO, Oramo, Warner Classics 2564 61525 2
April England. Academy of St Martin in the Fields, Sir Neville Marriner, Philips 454 444–2
Keltic Lament. New London Orchestra, Ronald Corp, Hyperion CDA 67400
String Quartets: (Quartetto Intimo, Op.89, Quartetto Geniale, Op.97: Aquarelles). Endellion String Quartet, Pearl SHE CD 9564
Piano Music, including Essays in the Modes. Kathryn Stott, BIS CD 933
April England (piano version); Gandharva Music. Juan José Chuquisengo (piano), Sony SK93829
Essays in the Modes; Variazioni ed Improvvisati; English Tune; Gandharva Music; April England. Peter Jacobs, piano, Altarus AIR CD 9001
Cello Concerto in G major. Raphael Wallfisch (cello), Bournemouth Symphony Orchestra, Martin Yates, Dutton Epoch CDLX 7284
John Foulds: Vol. 1 – Keltic Overture; Keltic Suite; Sicilian Aubade (Allegretto); Isles of Greece; Holiday Sketches; An Arabian Night; Suite Fantastique. BBC Concert Orchestra, Ronald Corp, Dutton Epoch CDLX 7252
John Foulds: Vol. 2 – Music Pictures Group VI, Op.81 (Gaelic Melodies); The Florida Spiritual, Op.71 no.1; La Belle Pierrette; Derby and Joan, Op.42 no.1 (An Old English Idyll); Music Pictures Group IV, Op.55; Strophes from an Antique Song; Indian Suite; Henry VIII Suite; Suite Française. BBC Concert Orchestra, Corp, Dutton Epoch CDLX 7260
John Foulds: Vol. 3 – Undine: Suite d'Orchestre; Kashmiri Boat Song; Chinese Suite; A Gaelic Dream Song; Basque Serenade; Kashmiri Wedding Procession; Miniature Suite; Scène Picaresque (Spanish Serenade); Gipsy Czárdás (Tzigeuner); Kashmiri Boat Song on Jhelum River. Cynthia Fleming (violin), BBC Concert Orchestra, Corp, Dutton Epoch CDLX 7307
John Foulds: Vol. 4 – Carnival (ca. 1934), The Vision of Dante Prelude (1905–08); Lento e Scherzetto for cello and orchestra Op.12 (1906) (cello solo: Benjamin Hughes); Saint Joan Suite Op.82 (1924 arr. 1925); Hippolytus Prelude Op.84 No.1 (1925) (oboe solo: Bethany Akers); Puppet Ballet Suite (1932–34); Badinage (1936); Grand Durbar March (1937–38). BBC Concert Orchestra, Corp, Dutton Epoch CDLX 7311